Θανατική ποινή;

ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ Μ.

ΚΑΝΕΛΛΑΚΗ

Condamné à mort !

«Voilà cinq semaines que j’habite avec cette pensée, toujours seul avec elle, toujours glacé de sa présence, toujours courbé sous son poids !»

«Le Dernier Jour d’un Condamné» Victor Hugo 1829

Κατα­δι­κα­σμέ­νος σε θάνατο!

«Πάνε πέντε εβδο­μά­δες που κατοικώ με αυτήν την σκέψη, πάντα μόνος μαζί της, πάντα παγω­μέ­νος στην παρου­σία της, πάντα σκυμ­μέ­νος κάτω από τo βάρος της»

«Η τελευ­ταία μέρα ενός κατα­δι­κα­σμέ­νου» Victor Hugo 1829

Με αυτήν την παρά­γραφο,  αρχίζει ο συγ­γρα­φέας το ομώνυμο βιβλίο του θέλο­ντας να συμ­βάλ­λει με αυτόν τον τρόπο και στο­χεύ­ο­ντας στον ψυχισμό των ανα­γνω­στών του , στην κατάρ­γηση της θανα­τι­κής ποινής.

Με την δια­φαι­νό­μενη πρόθεση της κυβέρ­νη­σης της Τουρ­κίας, μετά το τελευ­ταίο πρα­ξι­κό­πημα, να επα­να­φέ­ρει την θανα­τική ποινή , το άρθρο αυτό  έρχεται να ανα­λύ­σει τα επι­χει­ρή­ματα αυτών που είναι υπέρ και κατά της θανα­τι­κής ποινής ώστε να μπο­ρέ­σουμε να εξά­γουμε  συμπε­ρά­σματα  για ένα θέμα που απα­σχο­λεί πολλές κοι­νω­νίες στην εποχή μας.

Η θανα­τική ποινή προ­ϋ­πήρχε της ιστο­ρίας και η πρώτη γραπτή αναφορά γίνεται στους κώδικες του Χαμου­ρα­μπί , στην Βαβυ­λω­νία , το 1750 Π.Χ.,  στους οποίους, εικο­σι­πέ­ντε εγκλή­ματα είχαν ως ποινή τον θάνατο , παρα­δό­ξως η δολο­φο­νία δεν ήταν μέσα σε αυτά. Η πράξη αυτή ως ποινή ακο­λού­θησε ένα μεγάλο δρόμο, έχουμε ανα­φο­ρές για αυτήν στην αρχαία Ελλάδα στις νομο­θε­σίες του Ζάλευ­κου, του Δρά­κο­ντα και του Σόλωνα. Η εκτέ­λεση αντί­θετα με την Ρώμη δεν γινόταν δημο­σίως αλλά μέσα στο δεσμω­τή­ριο, με πιο γνωστή την περί­πτωση του Σωκράτη. Τα επόμενα χρόνια η ποινή του θανάτου ήταν πάρα πολύ δια­δε­δο­μένη και μάλιστα συνο­δευό­ταν από φρικτά βασα­νι­στή­ρια που μαρ­τυ­ρού­σαν τον σαδισμό της πολι­τείας και της κοι­νω­νίας η οποία παρα­κο­λου­θούσε το θέαμα. Κάτω από τις αρχές του δια­φω­τι­σμού το ποινικό δίκαιο άρχισε να εξαν­θρω­πί­ζε­ται και συγκε­κρι­μένα η Γαλλική επα­νά­σταση καθιέ­ρωσε την θανα­τική κατα­δίκη χωρίς προη­γού­μενα βασα­νι­στή­ρια.

Μόλις όμως 250 χρόνια πριν άρχισαν να ακού­γο­νται οι πρώτες φωνές και επι­χει­ρή­ματα για την κατάρ­γησή της και ειδικά ο περί­φη­μος ποι­νι­κο­λό­γος Cesare Beccaria το 1764 στην μελέτη του  Dei Delitti e delle pene – Περί εγκλη­μά­των και ποινών ανα­φέρ­θηκε ανα­λυ­τικά για την ανάγκη της κατάρ­γη­σης της θανα­τι­κής ποινής. Θα παρα­θέ­σουμε παρα­κάτω κάποιες γενικές σκέψεις πάνω σε αυτό το θέμα.

Ας αρχί­σουμε καταρ­χάς από το τι είναι ο νόμος ; O νόμος είναι μια σύμβαση – δέσμευση που έχουν συντά­ξει λίγοι άνθρω­ποι ώστε να λει­τουρ­γεί μεταξύ ελεύ­θε­ρων ανθρώ­πων και η οποία έχει ως σκοπό την μεγα­λύ­τερη ευτυχία του μεγα­λύ­τε­ρου μέρους του πλη­θυ­σμού.

Όλες οι τιμω­ρίες οι οποίες υπερ­βαί­νουν την χρη­σι­μό­τητα αυτού του δεσμού, δηλαδή την ευτυχία,  είναι από την φύση τους άδικες. Άρα ο σκοπός της ποινής θα πρέπει να είναι η πρόληψη, δηλαδή να απο­τρέ­ψεις το άτομο από το να κάνει επι­πλέον κακό στην κοι­νω­νία και να προ­λα­βαί­νει άλλους να μιμη­θούν το ίδιο έγκλημα. Άρα θα πρέπει να δια­λέ­ξουμε μια ποινή η οποία θα έχει την δυνα­τό­τερη και πιο παρα­τε­τα­μένη εντύ­πωση στο μυαλό του ατόμου που διέ­πραξε το αδίκημα αλλά και των υπο­λοί­πων που πιθανόν σκέ­πτο­νται να δια­πρά­ξουν κάποιο αδίκημα . Θα πρέπει όμως πάλι  η τιμωρία να έχει  την μικρό­τερη επί­δραση στο σώμα του εγκλη­μα­τία διότι τότε θα έχει το στοι­χείο της εκδί­κη­σης και η τιμωρία παύει να είναι ποινή. Ερμη­νεύ­ο­ντας το ρήμα τιμωρώ και συγκε­κρι­μένα στα αρχαία Ελλη­νικά, σημαί­νει  βοηθώ, επι­κουρώ, συν­δράμω, ανα­κου­φίζω. Για την έννοια της γνήσιας εκδί­κη­σης και αντα­πό­δο­σης οι αρχαίοι Έλληνες χρη­σι­μο­ποιού­σαν το ρήμα κολάζω. Η διαφορά των δύο ρημάτων ορί­ζε­ται από τον Αρι­στο­τέλη στην Ρητο­ρική του ως εξής . Ο κολα­σμός απο­βλέ­πει στην τιμωρία του αδι­κή­σα­ντος ενώ η τιμωρία απο­βλέ­πει στην ικα­νο­ποί­ηση του αδι­κη­θέ­ντος. Όσο οι τιμω­ρίες γίνο­νται πιο σκληρές, τα μυαλά των ανθρώ­πων όπως τα υγρά στα συγκοι­νω­νού­ντα δοχεία , υψώ­νο­νται ταυ­τό­χρονα και γίνο­νται πιο σκληρά και λιγό­τερα ευαί­σθητα, ώστε πάλι το πάθος που οδηγεί στο έγκλημα να υψώ­νε­ται πάνω από αυτά, και ούτω καθεξής. Είναι καλύ­τερα λοιπόν να απο­τρέ­πεις παρά να τιμω­ρείς και όπως είπε πάλι χαρα­κτη­ρι­στικά ο Βικτώρ  Ουγκώ όταν ανοί­γεις ένα σχολείο κλεί­νεις μια φυλακή και σε άλλο σημείο πάλι είπε ότι μορ­φώ­νο­ντας το κεφάλι των ανθρώ­πων, δεν θα χρεια­στεί ποτέ η πολι­τεία να το κόψει.

Αυτή είναι η αρχή της καλής νομο­θε­σίας η οποία είναι να κατευ­θύ­νεις τους ανθρώ­πους στην μέγιστη ευτυχία και στην λιγό­τερη δυστυ­χία . Εκεί που το άτομο δεν μπόρεσε να έχει μια σωστή αγωγή από το οικο­γε­νειακό του περι­βάλ­λον , οφείλει η πολι­τεία χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τον θεσμό της δικαιο­σύ­νης να προ­σα­να­το­λί­σει το άτομο αυτό σε νέες αρχές και αντι­λή­ψεις ώστε να απο­φύ­γει στο μέλλον νέες παρα­βα­τι­κό­τη­τες. Τα εγκλή­ματα πιο πολύ προ­λαμ­βά­νο­νται από την βεβαιό­τητα της τιμω­ρίας παρά από την σοβα­ρό­τητα της τιμω­ρίας.

Τι είναι όμως η ποινή ; σε μια δημο­κρα­τική κοι­νω­νία που ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι είναι ανθρώ­πινο ακόμα το δικαί­ωμα σε κάποιον να σφάλλει, τότε αυτό­ματα και η ποινή είναι ένα δικαί­ωμα που ανα­γνω­ρί­ζε­ται και από το ίδιο το άτομο που έχει υπο­πέ­σει σε παρά­πτωμα. Ο Ντο­στο­γιέφ­σκι ανα­φέ­ρει  ότι υπάρχει ελευ­θε­ρία στο παρά­πτωμα και συνι­στούσε στους ενόρ­κους να τιμω­ρούν τους εγκλη­μα­τίες απο­δί­δο­ντάς τους την αξιο­πρέ­πεια του ενόχου. Ακόμη και ο ένοχος έχει δικαί­ωμα στην αξιο­πρέ­πεια, η απο­ε­νο­χο­ποί­ηση και η ατι­μω­ρη­σία την αφαιρεί. Όταν όμως ανα­φε­ρό­μα­στε στην θανα­τική ποινή το σωστό­τερο θα ήταν να μιλάμε για θανα­τική κατα­δίκη διότι παύει να είναι ποινή.

Θα ανα­φερθώ διε­ξο­δικά σε αυτά αρχί­ζο­ντας από τους λόγους που επι­κα­λού­νται οι υπέρ­μα­χοι της θανα­τι­κής ποινής  και αυτών που επι­κα­λού­νται την κατάρ­γη­σής της.

Η διαμάχη μεταξύ αυτών που υπε­ρα­σπί­ζο­νται την θανα­τική ποινή και αυτών που υπο­στη­ρί­ζουν την κατάρ­γησή της κρατάει χρόνια. Κατα­θέ­το­νται κατά καιρούς θέματα που έχουν να κάνουν με την ηθική, την συνταγ­μα­τι­κό­τητα, την απο­τροπή, την ιατρική δεο­ντο­λο­γία, τα οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με τους ίδιους τους υπό­δι­κους αλλά και με την υπε­ρά­σπισή των καθώς και το κόστος φυλά­κι­σής τους.

Στο θέμα της ηθικής, οι υπο­στη­ρι­κτές της κατάρ­γη­σης της θανα­τι­κής ποινής ισχυ­ρί­ζο­νται την ανη­θι­κό­τητα της πράξης με το αιτιο­λο­γικό ότι από την στιγμή που η κοι­νω­νία θεωρεί ως ύψιστη υπο­χρέ­ωση την δια­τή­ρηση της ζωής από την άλλη προ­βαί­νει μέσω της τιμω­ρίας στην κατάρ­γησή της. Αντι­θέ­τως οι υπέρ αυτής  ανα­φέ­ρουν ότι  είναι μια ηθική πράξη από την στιγμή που οι εγκλη­μα­τίες αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως ελεύ­θερα  άτομα, άτομα  ικανά να ελέγ­ξουν και να επι­λέ­ξουν  το πεπρω­μένο τους για να κάνουν καλό ή κακό και δεν τους μετα­χει­ρί­ζο­νται ως ζώα χωρίς ηθικά ερεί­σματα. Επίσης ότι, η υπο­στή­ριξη της κατάρ­γη­σής της είναι υπο­κρι­τική  διότι οι περισ­σό­τε­ροι κατα­κρι­τές της δεν έχουν αντίρ­ρηση η ποινή αυτή να επι­βάλ­λε­ται εν καιρώ πολέμου , για κατα­σκο­πεία, λιπο­τα­ξία , συμ­με­τοχή σε πρα­ξι­κό­πημα κλπ. , καθότι όπως λένε η φυλά­κιση θα απο­τε­λούσε λύτρωση για αυτούς.

Στο θέμα της συνταγ­μα­τι­κό­τη­τας οι κατά της ποινής επι­ση­μαί­νουν ότι οι  εγκλη­μα­τίες κατέ­χουν την βασική ανθρώ­πινη αξιο­πρέ­πεια και δικαιού­νται ανάλογη αντι­με­τώ­πιση, δηλαδή σεβασμό της ανθρώ­πι­νης ύπαρξής τους και του δικαιώ­μα­τος στην ζωή και ότι η θανα­τική ποινή είναι αντι­συ­νταγ­μα­τική διότι σύμφωνα με το (άρθρο 2 παρ 1 1975)  προ­σκρούει στην αρχή του απα­ρα­βί­α­στου της ανθρώ­πι­νης προ­σω­πι­κό­τη­τας που κατο­χυ­ρώ­νε­ται με συνταγ­μα­τική διάταξη υπέρ­τε­ρης ισχύος απέ­να­ντι στην επίσης συνταγ­μα­τική διάταξη που προ­βλέ­πει θανα­τική ποινή (7 παρ 3 Σ 1975).  Οι υπέρ ότι οι βασικές αρχές του συντάγ­μα­τος προ­στα­τεύ­ουν την ζωή , την περιου­σία και το δικαί­ωμα στην ζωή όλων των πολιτών και ειδικά αυτών που είναι εκτε­θει­μέ­νοι στην επι­θε­τι­κό­τητα κάποιων ανθρώ­πων, άρα μόνο η μεγίστη των ποινών μπορεί να επι­φέ­ρει την ορι­στική και απόλυτη προ­στα­σία. Απόλυτη προ­στα­σία είναι και  η αποκοπή (θ α ν ά τ ω σ η) ενός άρρω­στου μέλους ενός ανθρώ­που, όσο και αν το αγαπάμε, για να προ­στα­τεύ­σουμε το υπό­λοιπο σώμα. Σε αυτό ανα­φέ­ρε­ται και το δόγμα της απο­κο­πής και αφαί­ρε­σης δικαιω­μά­των ( John Locke ) και όπως ανα­φέ­ρει ο Καθη­γη­τής Ι.Καρε­κλάς στην φιλο­σο­φία του δικαίου σ. 183, η δίκαιη αντεκ­δί­κηση και κοι­νω­νική άμυνα από κοινού απαι­τούν την επιβολή της θανα­τι­κής ποινής για εγκλη­μα­τίες που εκκρί­θη­καν ένοχοι για ειδεχθή ποινικά αδι­κή­ματα..

Το παρα­πάνω μάλιστα έχει μία δόση ανθρω­πι­σμού διότι ο νόμος, ο οποίος προ­ϋ­πάρ­χει της συγκε­κρι­μέ­νης πράξης, απευ­θυ­νό­με­νος στον εγκλη­μα­τία του λέει ότι έχεις, κατά έναν τρόπο, την πλήρη ελευ­θε­ρία να απο­φα­σί­σεις αν θα εγκλι­μα­τί­σεις αλλά αν το έγκλημά σου είναι ειδε­χθές και απο­τρό­παιο τότε θα σου επι­βάλλω την θανα­τική ποινή. (Οι πρα­ξι­κο­μα­τίες στην προ­κει­μένη περί­πτωση της Τουρ­κίας μπορούν να προ­βάλ­λουν ότι όταν έκαναν την πράξη τους δεν υπήρχε θανα­τική ποινή και ότι δεν μπορεί να επι­βλη­θεί εκ των υστέρων διότι αν το γνώ­ρι­ζαν ίσως να επη­ρέ­αζε απο­τρε­πτικά την απόφασή τους ). Αν δεν επι­βαλ­λό­ταν η μέγιστη των ποινών σε εξαι­ρε­τικά βιαία και απο­τρό­παια εγκλή­ματα τότε θα υπήρχε πάντα ο κίν­δυ­νος το κοινό αίσθημα των πολιτών να αντι­δρούσε με  τέτοιο τρόπο ώστε να υπήρχε αυτο­δι­κία.Όσον αφορά αυτούς που πιστεύ­ουν ότι η ποινή λει­τουρ­γεί απο­τρε­πτικά στο να γίνουν παρό­μοιες εγκλη­μα­τι­κές πράξεις στο μέλλον , ισχυ­ρί­ζο­νται ότι η ποινή λόγω της απο­κρου­στι­κό­τη­τας της είναι ένα  μάθημα που παίρνει ο ένοχος αλλά και η υπό­λοιπη κοι­νω­νία και δρα απο­τρε­πτικά.. Μάλιστα πολλοί πιστεύ­ουν ότι οι εκτε­λέ­σεις θα πρέπει να γίνο­νται δημο­σίως ώστε και η κοι­νω­νία να συμ­με­τέ­χει ηθικά μέσω της επι­βλη­θεί­σας ποινής στην απόδοση της δικαιο­σύ­νης και συγ­χρό­νως να δρα απο­τρε­πτικά για ανά­λο­γες πράξεις. Σε αυτό βέβαια θα δια­φω­νήσω γιατί  πιστεύω ότι όσο κάποιος παρα­κο­λου­θεί σκηνές βίας και ακούει για παρα­βα­τι­κό­τητα σιγά σιγά απευαι­σθη­το­ποιεί­ται και ο ουδός της ανοχής στο έγκλημα ανε­βαί­νει σημα­ντικά, όπως ανέφερα παρα­πάνω για τα συγκοι­νω­νού­ντα δοχεία.. Ίσως τα φαι­νό­μενα παρακ­μής της κοι­νω­νίας μας να οφεί­λο­νται στο ότι συνη­θί­σαμε σε αυτά τα φαι­νό­μενα και τα βρί­σκουμε φυσιο­λο­γικά. Αντι­θέ­τως οι κατά της ποινής ανα­φέ­ρουν ότι πιο πολύ φαί­νε­ται ως πράξη εκδί­κη­σης παρά ως τιμωρία και ότι ο δράστης δεν υπο­λο­γί­ζει το μέγεθος της ποινής αλλά σταθ­μί­ζει κατά κύριο λόγο μόνο το μέγεθος της πιθα­νό­τη­τας να απο­κα­λυ­φθεί και να συλ­λη­φθεί και όχι τι θα γίνει αργό­τερα.  Αυτό απο­δει­κνύ­ε­ται επίσης από το ότι τα μισά εγκλή­ματα οφεί­λο­νται σε μίσος και γίνο­νται παρορ­μη­τικά (μέσα σε ένα καυγά, από ζήλεια κλπ ) στα οποία ο εγκλη­μα­τίας δεν σταθ­μί­ζει τίποτα , σε σχέση αυτών που γίνο­νται με δόλο. Επίσης αν η θανα­τική κατα­δίκη δρούσε απο­τρε­πτικά γιατί ο εκφο­βι­σμός που ασκεί ο θάνατος από τα τροχαία ατυ­χή­ματα δεν τα έχει μειώσει καθόλου.  Επι­μέ­νουν ότι μέσω της  θανα­τι­κής ποινής χρη­σι­μο­ποιούμε τον άνθρωπο ως όργανο για την επί­τευξη του σκοπού, δηλαδή του εκφο­βι­σμού, ενώ κατά την «κατη­γο­ρική προ­στα­κτική» του Kant το ανθρώ­πινο πρόσωπο πρέπει να χρη­σι­μο­ποιεί­ται ως σκοπός και ουδέ­ποτε ως μέσον. Ανα­φέ­ρουν επίσης ότι από στα­τι­στι­κές που έχουν γίνει δεν φαί­νε­ται να υπάρ­χουν δια­φο­ρές στην βαριά εγκλη­μα­τι­κό­τητα μεταξύ των χωρών στις οποίες υπάρχει η θανα­τική ποινή από τις άλλες στις οποίες έχει απα­γο­ρευ­θεί.

Παρά­δειγμα, οι Ευρω­παϊ­κές χώρες οι οποίες την έχουν καταρ­γή­σει και οι οποίες  έχουν πολύ λιγό­τερα εγκλή­ματα από άλλες στις οποίες δια­τη­ρεί­ται η ποινή αυτή. Πολλά βαριά εγκλή­ματα στις Ευρω­παϊ­κές χώρες γίνο­νται πολλές φορές από άτομα που προ­έρ­χο­νται από άλλες χώρες με χαμηλό βιοτικό επίπεδο πράγμα που ισχυ­ρο­ποιεί και τις θέσεις αυτών που μιλούν ότι με  τις παρεμ­βά­σεις στην κοι­νω­νία μπορεί να επι­τευ­χθεί μείωση της εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας. Ένα άλλο σημείο που επι­κα­λού­νται όσοι επι­θυ­μούν την κατάρ­γηση της θανα­τι­κής ποινής είναι ότι από τις στα­τι­στι­κές φάνηκε ότι ένας σημα­ντι­κός αριθμός περι­στα­τι­κών, περίπου ένας στους επτά, απε­δεί­χθη ότι κατα­δι­κά­στη­καν λαθε­μένα για διά­φο­ρους λόγους και ότι καλύ­τερα δέκα ένοχοι έξω παρά ένας αθώος μέσα. Αντι­θέ­τως οι υπε­ρα­σπι­στές της ανα­φέ­ρουν ότι δεν υπάρχει σε κανένα σύστημα στον κόσμο εκατό τα εκατό επι­τυ­χία και ότι αυτές οι αρνη­τι­κές στα­τι­στι­κές δεν είναι πάλι ικανές στο να καλύ­ψουν τα οφέλη από την ύπαρξη της θανα­τι­κής ποινής. Με το σκε­πτικό του ανε­πα­νόρ­θω­του δεν θα έπρεπε να έχουμε συγκοι­νω­νίες για να μην έχουμε θύματα, εγχει­ρή­σεις για να μην γίνο­νται λάθη και ούτω καθεξής.

Το σημα­ντικό σε όλα τα ανωτέρω είναι να εφαρ­μό­ζε­ται η αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας ο οποίος είναι ένας τρόπος προ­σμε­τρή­σεως των δύο συνι­στω­σών της σοβα­ρό­τη­τας του ποι­νι­κού αδι­κή­μα­τος από την μία και του βαθμού τιμω­ρίας από την άλλη ώστε η εσχάτη των ποινών να μην επι­βάλ­λε­ται «ελαφρά την καρδία ». Μιλώ­ντας για ποσοστά ένα ισχυρό επι­χεί­ρημα αυτών που πιστεύ­ουν στην επιβολή της ποινής είναι ότι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα οι εγκλη­μα­τίες νομί­ζουν ότι έχουν δικαιώ­ματα πάνω στην ζωή των άλλων και την αφαι­ρούν βιαία. Δηλαδή ένα ποσοστό πολιτών ( των εγκλη­μα­τιών ) θεω­ρη­τικά κατέχει το δικαί­ωμα της ζωής και η δια­τή­ρηση του δικαιώ­μα­τος αυτού εξαρ­τά­ται από την « καλή » τους θέλησή. Αυτοί απο­φα­σί­ζουν για το αν θα ζήσει ή θα πεθάνει κάποιος. Ανα­ρω­τιέ­ται κανείς ποιος τους παρα­χώ­ρησε αυτό το δικαί­ωμα. Το εξορ­γι­στικό στην υπόθεση αυτή είναι ότι ενώ το δικαί­ωμα στην ζωή των φιλή­συ­χων πολιτών δεν προ­στα­τεύ­ε­ται, πολλοί ζητούν σεβασμό απέ­να­ντι στη ζωή του εγκλη­μα­τία.. Ενώ ζητάμε από τον πολίτη να μην παίρνει τον νόμο στα χέρια του , ζητάμε να συγ­χω­ρέ­σουμε τον εγκλη­μα­τία όταν εκείνος παίρνει αυθαί­ρετα το δικαί­ωμα να κάνει μια απο­τρό­παια πράξη γνω­ρί­ζο­ντας εκ των προ­τέ­ρων τις συνέ­πειες του νόμου για το συγκε­κρι­μένο αυτό έγκλημα.

Οι δολο­φό­νοι δεν μπορούν να διεκ­δι­κούν υπέρ αυτών το δικαί­ωμα της ζωής, που οι ίδιοι στέ­ρη­σαν στους άλλους. Η αντι­πα­ρά­θεση συνε­χί­ζε­ται και για το κόστος της όλης δια­δι­κα­σίας με τους υπο­στη­ρι­κτές να ισχυ­ρί­ζο­νται ότι μια ισόβια κατα­δίκη επι­βα­ρύ­νει την κοι­νω­νία με ένα πολύ μεγάλο κόστος, αντι­θέ­τως οι κατα­κρι­τές να ισχυ­ρί­ζο­νται ότι το κόστος  αυξά­νε­ται πιο πολύ όταν ο κατα­δι­κα­σμέ­νος σε θάνατο προ­σφεύ­γει  σε συνε­χείς εφέσεις και αιτή­σεις χάριτος που ακο­λου­θούν πολλές φορές αυτές τις ποινές.

Άλλα θέματα που προ­κύ­πτουν είναι ότι  συνήθως και τελικά κατα­δι­κά­ζο­νται με πολύ μεγα­λύ­τερη συχνό­τητα οι φτωχοί, αυτοί που ανήκουν σε μειο­νό­τη­τες και γενικά τα περι­θω­ριακά άτομα, σε αντί­θεση με τους πλού­σιους οι οποίοι έχουν την δυνα­τό­τητα να έχουν συνήθως πολύ καλύ­τερη νομική εκπρο­σώ­πηση και αντι­με­τω­πί­ζο­νται από τους δικα­στές και τους ενόρ­κους με λιγό­τερη καχυ­πο­ψία.  Οι υπε­ρα­σπι­στές της ποινής αντι­τάσ­σουν ως επι­χεί­ρημα ότι η θανα­τική ποινή δεν επι­βάλ­λε­ται και δεν έχει να κάνει με έναν πιθανό ρατσι­σμό αλλά επειδή η εγκλη­μα­τι­κό­τητα είναι περισ­σό­τερο αυξη­μένη σε ομάδες με χαμηλό βιοτικό επίπεδο. Αυτό το επι­χεί­ρημα όμως έρχεται πάλι να ενι­σχύ­σει τις θέσεις αυτών που πιστεύ­ουν ότι με τις κατάλ­λη­λες παρεμ­βά­σεις στην κοι­νω­νία, ώστε να ανα­βαθ­μι­στεί το βιοτικό και μορ­φω­τικό επίπεδο των πολιτών,  μπορούν να απο­τρα­πούν πολλές εγκλη­μα­τι­κές πράξεις. Το παρα­πάνω επι­χεί­ρημα και ο «μύθος» του Γιάννη Αγιάννη στους Άθλιους του Β. Ουγκώ είναι μάλλον μια σπάνια εξαί­ρεση και ανα­φε­ρό­ταν στην κατα­δίκη από την κλοπή ενός ψωμιού και όχι για ειδεχθή και απο­τρό­παια εγκλή­ματα για τα οποία η μετα­μέ­λεια είναι σπα­νιό­τατη. Τελευ­ταίο επι­χεί­ρημα ενάντια στην επιβολή τέτοιων ποινών είναι και η αντί­θεση όλων των ιατρι­κών συλ­λό­γων στο να παρί­στα­νται μέλη των συλ­λό­γων, στην εκτέ­λεση ενός ανθρώ­που με το σκε­πτικό ότι οι ιατροί έχουν ορκι­στεί και έχουν ως μονα­δικό μέλημα την δια­τή­ρηση της ζωής και όχι την συμβολή τους στην κατάρ­γησή της.

Συνο­ψί­ζο­ντας και μιλώ­ντας για σωφρο­νι­στικό σύστημα, κατα­λή­γουμε ότι η εκτέ­λεση του ενόχου δεν σωφρο­νί­ζει τον ίδιο διότι με την εκτέ­λεση της ποινής παύει ο ίδιος να υπάρχει. Η εκτέ­λεση πάλι απο­τε­λεί πράξη παρα­δειγ­μα­τι­σμού, πως όμως, λόγω του φόβου που δημιουρ­γεί­ται. Όμως όταν φοβού­νται οι πολίτες τότε δεν έχουμε δημο­κρα­τία αλλά τρο­μο­κρα­τία. Ο φόβος πάλι δεν εξα­λεί­φει το έγκλημα απλώς το ανα­βάλ­λει και μάλιστα κάτω από τον φόβο αυτό ο εγκλη­μα­τίας οδη­γεί­ται σε μεγα­λύ­τερα εγκλή­ματα προ­σπα­θώ­ντας να τα συγκα­λύ­ψει. Η καλύ­τερη λύση λοιπόν θα ήταν η ανα­μόρ­φωση και ο εξαν­θρω­πι­σμός του εγκλη­μα­τία αλλά αυτό θα απαι­τούσε και ανα­μόρ­φωση και εξαν­θρω­πι­σμό του σωφρο­νι­στι­κού συστή­μα­τος των φυλακών. Μία ριζική ανα­μόρ­φωση του θεσμού της δικαιο­σύ­νης ώστε στην θέση αρκετών φυλακών, οι οποίες λει­τουρ­γούν σήμερα ως «πανε­πι­στή­μια» εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας, μετα­πτυ­χια­κού μάλιστα επι­πέ­δου, να γίνουν ειδικά «σχολεία» στα οποία ο εγκλη­μα­τίας θα πεισθεί για το λάθος του, όχι σε συνάρ­τηση με τις υπο­κει­με­νι­κές του αντι­λή­ψεις που τον οδή­γη­σαν να δράσει με αυτόν τον τρόπο αλλά με βάση τις γενι­κό­τε­ρες, πολύ­πλευ­ρες και σε σωστή βάση συν­θή­κες που επι­κρα­τούν . Τότε ίσως μόνο τότε γίνει δεκτή η συγ­γνώμη από την πλευρά του θύματος και υπάρξει και ο πραγ­μα­τι­κός παρα­δειγ­μα­τι­σμός στην κοι­νω­νία.

Μέχρι τότε όμως η ωμή πραγ­μα­τι­κό­τητα βρί­σκε­ται μπροστά μας και όσο και αν οι ηθικές και συναι­σθη­μα­τι­κές μου κατα­βο­λές με οδηγούν σαφώς υπέρ της κατάρ­γη­σης της θανα­τι­κής ποινής, η μικρή μου εντρύ­φηση στους νόμους ως φοι­τή­τρια της νομικής και σκε­πτό­μενη απόλυτα λογικά με βάση τα ανωτέρω επι­χει­ρή­ματα , ελπί­ζο­ντας ενδό­μυχα ότι θα είναι μόνο προ­σω­ρινά, θα τασ­σό­μουνα υπέρ της θανα­τι­κής κατα­δί­κης ακο­λου­θώ­ντας τα λόγια του Πλάτωνα στον Γοργία  ότι « η ποινή του θανάτου θα πρέπει να εφαρ­μό­ζε­ται στους ανί­α­τους εγκλη­μα­τίες» ώστε όπως πάλι λέει ο Πλάτων στον Πρω­τα­γόρα να μην την επα­να­λά­βει στο μέλλον και ίσως με βάση την Ορφική μετα­φυ­σική της δικαιο­σύ­νης η θανα­τική κατα­δίκη να απο­τε­λεί  για τον εγκλη­μα­τία  την  λύτρωση, την απε­λευ­θέ­ρωση ή και την ανά­σταση, από την ετυ­μο­λο­γική έννοια του σώματός του,  δηλαδή , από τον τάφο του (Κρα­τύ­λος Πλάτων). Ολο­κλη­ρώ­νο­ντας θα ήθελα να  τελειώσω την εργασία αυτή με τις τελευ­ταίες λέξεις από το ίδιο βιβλίο του Βίκτω­ρος Ουγκό.

— Eh, par pitié ! une minute pour attendre ma grâce !

(Έλεος ! ένα λεπτό ακόμα για να περι­μένω την χάρη μου !)

Μαρία Μαρ­τί­νου

Κανελ­λάκη

Φοι­τή­τρια Νομικής