• Ο εικαστικός που βραβεύτηκε από τον Κόφι Ανάν και είδε τα έργα του σε 40 εκατομμύρια γραμματόσημα, μιλά στη “δ” για την νέα του έκθεση στο νησί μας, τη σχέση του με τον περιφερειάρχη Γιώργο Χατζημάρκο και το όραμά του για μια Ρόδο ως παγκόσμιο καλλιτεχνικό κέντρο
«Η τέχνη οφείλει να είναι παρούσα στη ζωή των ανθρώπων. Δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη. Και ιδιαίτερα σήμερα, σε μια εποχή με πολλές δυσκολίες, η δημιουργία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία».
Η δήλωση ανήκει στον Έλληνα εικαστικό Δημήτρη Ναλμπάντη, βραβευμένο από τον Ο.Η.Ε για το έργο του «Μνήμες», το μόνο που επελέγη να εκπροσωπήσει την Ευρώπη στην ειδική σειρά γραμματοσήμων των Ηνωμένων Εθνών όπως αυτά κυκλοφόρησαν σε εκατομμύρια αντίτυπα σε ολόκληρο τον κόσμο. Στα βήματα της αφύπνισης ακολούθησαν τα Ελληνικά Ταχυδρομεία, επιλέγοντας τέσσερα έργα του ιδίου για να γίνουν τα εθνικά γραμματόσημα περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης.
Σε αυτή τη φάση της ζωής του ο κ. Δημήτρης Ναλμπάντης ζει και εργάζεται στη Ρόδο. Μοιράζει την καθημερινότητά του μεταξύ νησιού, Αθήνας όπου διατηρεί τη δική του γκαλερί και Διδυμότειχου απ’ όπου κατάγεται. Αυτές τις μέρες εργάζεται πυρετωδώς για κάτι εντελώς καινούργιο και απόλυτα συνυφασμένο με το νησί της Ρόδου. Παράλληλα, προετοιμάζει τη δική του έκθεση ζωγραφικής, στο 10GR, όπου θα φιλοξενηθούν ορισμένα από τα πιο γνωστά του έργα, συμπεριλαμβανομένης της πολυβραβευμένης «Μνήμης».
Η «δημοκρατική» συνάντησε τον εικαστικό στο 10GR και στη συνομιλία στάθηκε ιδιαίτερα στον σπουδαίο ρόλο που διαδραμάτισε η αρχαία Ρόδος για την τέχνη στον κόσμο, μίλησε για την αισθητική της καθημερινότητας και ανέλυσε τη δική του οπτική για το νησί της Ρόδου.
• Κύριε Ναλμπάντη, σε τί είδους δημιουργική στιγμή βρίσκεστε αυτή την περίοδο;
Δημιουργικά θα έλεγα ότι επιστρέφω σε ένα κεφάλαιο που είχα ανοίξει όταν ήμουν 18 ετών. Τότε ασχολήθηκα με ζωγραφική εμπνευσμένη από τη μουσική. Είχα κάνει στη Θεσσαλονίκη, όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, μια από τις πρώτες μου εκθέσεις. Η πρώτη μου έκθεση έγινε όταν ήμουν περίπου δεκαπέντε χρονών, με έργα σουρεαλιστικής διάθεσης. Εκείνη την εποχή ήμουν ακόμη μαθητής καλλιτεχνικής σχολής. Ευτυχώς σώζονται μερικά από εκείνα τα πρώτα έργα. Τα περισσότερα ήταν εμπνευσμένα από τη μουσική του Μπετόβεν, του Βάγκνερ, του Τσαϊκόφσκι, αλλά και κάποια πορτρέτα, εμπνευσμένα από το χαμόγελο της Μόνα Λίζα.
Σήμερα, ωστόσο, θεωρώ ότι εκείνη η δουλειά ήταν κάπως «εγκλωβισμένη». Είχε πολλά ρεαλιστικά στοιχεία. Ο σουρεαλισμός στηρίζεται στον ρεαλισμό, έχει βέβαια παραμορφώσεις, αλλά παραμένει δεμένος με αυτόν. Και η μουσική, από τη φύση της, δεν λειτουργεί έτσι. Η μουσική είναι από μόνη της ένα αφηρημένο σύμπαν. Δεν ξέρουμε αν μια μελωδία είναι το κλάμα μιας μητέρας ή ο θρήνος ενός στρατιώτη για την πατρίδα του. Είναι ένταση, συναίσθημα, ενέργεια.
• Αλλάζει, λοιπόν, με τον χρόνο και η δική σας προσέγγιση στην πραγματικότητα;
Ασφαλώς. Στην αρχή ήμουν καθαρά ρεαλιστής. Από μικρός ζωγράφιζα αντίγραφα έργων μεγάλων καλλιτεχνών, όπως του Μιχαήλ Αγγέλου. Στα δεκατρία – δεκατέσσερα χρόνια μου ήμουν ήδη αρκετά προσανατολισμένος προς τον επαγγελματικό δρόμο.
Στη συνέχεια έσπασα τον ρεαλισμό και πέρασα στον ιμπρεσιονισμό. Μετά, στα 18 μου, αγάπησα στον σουρεαλισμό. Ο δάσκαλός μου, ο Γιάννης Τσαρούχης, έλεγε ότι ο σουρεαλισμός είναι σχεδόν «η αρρώστια των νέων ζωγράφων». Έτσι έπεσα κι εγώ με ενθουσιασμό σε αυτό το ρεύμα. Με τα χρόνια, όμως, πέρασα σχεδόν από όλα τα στάδια της τέχνης, από τη χειρονομιακή ζωγραφική μέχρι πιο αναλυτικές προσεγγίσεις. Όλα αυτά με οδήγησαν στο «τώρα» να επιστρέφω ξανά στη μουσική ως πηγή έμπνευσης – αλλά αυτή τη φορά σε μια πιο αφηρημένη διάσταση.
• Συνεπώς, ποιος συνθέτης σάς καθοδηγεί;
Αγαπημένος μου είναι ο Μπαχ. Στηρίζομαι στη δομή και στη λειτουργία της μουσικής του. Η μουσική του Μπαχ έχει μια εσωτερική αρχιτεκτονική που θυμίζει φυσικούς νόμους. Υπάρχει μια ισορροπία και μια αρμονία που αγγίζει τα όρια της μαθηματικής τάξης. Γι’ αυτό πιστεύω ότι, όταν φτάνεις σε μια ώριμη ηλικία, μπορείς να επαναπροσεγγίσεις το έργο σου και να δημιουργήσεις ίσως τις πιο ουσιαστικές δουλειές σου. Όπως έλεγε και ο Πικάσο, εμείς οι καλλιτέχνες ψάχνουμε. Κάποτε βρίσκουμε, αλλά συνεχίζουμε να ψάχνουμε. Εγώ πιστεύω ότι βρήκα ξανά έναν δρόμο. Το πού θα οδηγήσει ακριβώς, θα το δείξει η δημιουργία.
• Πώς όμως όλα αυτά μπορούν να έρθουν πιο κοντά στην καθημερινότητα του πολίτη;
Κοιτάξτε, ένα ιδιαίτερα σημαντικό κομμάτι της δουλειάς μου είναι και η σύνδεση της τέχνης με τον δημόσιο χώρο. Πιστεύω ότι οι πόλεις έχουν ανάγκη από τέχνη – από γλυπτική, από παρεμβάσεις που δίνουν ποιότητα στην καθημερινότητα. Αναφέρομαι συχνά στη Ρόδο, έναν τόπο με μεγάλη ιστορία στην τέχνη, που αξίζει να αναδειχθεί περισσότερο. Η τέχνη οφείλει να είναι παρούσα στη ζωή των ανθρώπων. Δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη. Και ιδιαίτερα σήμερα, σε μια εποχή με πολλές δυσκολίες, η δημιουργία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
• Ποιος είναι ο ρόλος της Ρόδου σε όλη αυτή την πορεία;
Η Ρόδος με εμπνέει ιδιαίτερα. Και όχι μόνο εμένα, όλους τους ανθρώπους στο διηνεκές του χρόνου. Εδώ λειτούργησε μία από τις σημαντικότερες σχολές γλυπτικής στον κόσμο. Εδώ, ο Λίνδιος καλλιτέχνης Πυθόκριτος σμίλευσε το αριστούργημα «Νίκη της Σαμοθράκης» που κατά τη γνώμη μου, το έργο αυτό θα έπρεπε να ονομάζεται «Νίκη της Ρόδου», γιατί δημιουργήθηκε από Ρόδιο καλλιτέχνη και αφιερώθηκε στη Σαμοθράκη. Η μαρμάρινη πλώρη πάνω στην οποία στέκεται το περίφημο άγαλμα, είναι όμοια με την ανάγλυφη πλώρη στην είσοδο της ακρόπολης της Λίνδου και εικάζεται ότι προέρχεται από τον ίδιο καλλιτέχνη.
• Αρα, η έμπνευση ήταν εκείνη που σας έφερε στο νησί;
Όχι μόνο. Κάποια στιγμή με επισκέφθηκε επίσημα ένας άνθρωπος του τόπου και μου είπε κάτι που με άγγιξε πολύ. Δεν θέλω να σταθώ στα όσα μου είπε, όμως τα λόγια του με έκαναν να σκεφτώ σοβαρά τη σχέση μου με το νησί. Διαπίστωσα ότι υπάρχει ένα
κενό. Οι άνθρωποι αγαπούν την τέχνη, αλλά για πολλά χρόνια η ανάπτυξη του νησιού ήταν κυρίως τουριστική. Δημιουργήθηκαν ξενοδοχεία και υποδομές, όμως η καλλιτεχνική ζωή δεν αναπτύχθηκε στον ίδιο βαθμό. Γνωρίζετε καλά, καλύτερα από εμένα, ότι υπάρχουν άνθρωποι στη Ρόδο που αγαπούν πραγματικά την τέχνη και προσπαθούν να την στηρίξουν. Υπάρχουν φωτισμένα και καλλιεργημένα πρόσωπα που γνωρίζουν τον πλούτο της ιστορικής πορείας του τόπου και αυτόν θέλουν να τον αναδείξουν. Θα φέρω ως παράδειγμα τον περιφερειάρχη κ. Γιώργο Χατζημάρκο, ο οποίος είναι εξαιρετικός γνώστης της Ελληνιστικής περιόδου, τότε που η Ρόδος ήταν, αν όχι ο σπουδαιότερος, σίγουρα ένας από τους πιο σπουδαίους τόπους πνευματικότητας και δημιουργίας του αρχαίου κόσμου. Ξέρω καλά ότι κ. Χατζημάρκος διαπνέεται από την ίδια αγάπη για τον τόπο αυτό, θέλει και εργάζεται για να τον οδηγήσει στη θέση που του αξίζει. Πιστεύω, με την ιστορία της και τους ανθρώπους της η Ρόδος έχει τις προϋποθέσεις για να γίνει ξανά ένα σπουδαίο κέντρο καλλιτεχνικής δημιουργίας.
• Βρισκόμαστε στο 10GR όπου θα φιλοξενηθεί η έκθεσή σας.
Το 10GR είναι ένα διαμάντι για τη Ρόδο, όμως αυτή είναι μια άλλη συζήτηση. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα γίνουν την 1η Απριλίου 2026. Θα παρουσιαστούν πέντε έργα. Ένα από αυτά είναι το έργο που δημιούργησα για τα πενήντα χρόνια του ΟΗΕ. Είναι το πρώτο έργο που αναφέρεται στην Ελλάδα σε αυτό το πλαίσιο. Μάλιστα τιμήθηκε ιδιαίτερα. Παρουσιάστηκε από πρωθυπουργούς και αποτέλεσε κεντρικό σημείο σε μια μεγάλη παγκόσμια έκθεση ζωγραφικής που διοργάνωσε ο ΟΗΕ. Στην έκθεση συμμετείχαν χιλιάδες καλλιτέχνες από όλη την Ευρώπη. Από την Ελλάδα συμμετείχαν 188 επαγγελματίες ζωγράφοι, και εγώ κατέκτησα την πρώτη θέση για την Ελλάδα και την πρώτη για την Ευρώπη. Το έργο αυτό ταξίδεψε σε πολλά μέρη του κόσμου. Παρουσιάστηκε ακόμη και στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ, στο St. James’s Palace, στο Λονδίνο. Αργότερα έφτασε στα κεντρικά γραφεία του ΟΗΕ, όπου βραβεύτηκα μαζί με άλλους πέντε καλλιτέχνες από τον τότε Γενικό Γραμματέα, τον Κόφι Ανάν.
• Τα άλλα τέσσερα έργα αναφέρονται στη συνεργασία που είχατε με τα Ελληνικά Ταχυδρομεία;
Σωστά. Όταν η Ελλάδα είχε την Ευρωπαϊκή Προεδρία, θεώρησαν σωστό να δημιουργηθεί και ένα έργο δικό μου ως γραμματόσημο. Μάλιστα, πάνω στο γραμματόσημο αναγραφόταν «Ελλάδα – Greece», και φυσικά το όνομά μου. Μου πρότειναν τότε να δημιουργήσω μια σειρά γραμματοσήμων για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Εγώ, όμως, αρνήθηκα. Τους έκανε εντύπωση και με ρώτησαν γιατί. Τους εξήγησα ότι με ενδιέφερε περισσότερο ένα θέμα οικολογικό, κάτι που να αφορά στην προστασία του περιβάλλοντος. Έτσι τελικά δημιουργήθηκε μια σειρά τεσσάρων γραμματοσήμων με θέμα την προστασία του περιβάλλοντος. Η σειρά αυτή κυκλοφόρησε σε όλη την Ευρώπη σε περίπου σαράντα εκατομμύρια αντίτυπα. Όπως είναι επόμενο, στην πορεία μου άνοιξαν πολλές πόρτες. Συμμετείχα σε διεθνείς διοργανώσεις, σε Μπιενάλε, σε εκθέσεις στη Φλωρεντία, ακόμη και σε χώρους όπου είχαν εκθέσει μεγάλοι καλλιτέχνες στο παρελθόν. Η συνεργασία μου με διεθνείς οργανισμούς, όπως η UNESCO, έφερε επίσης πολλές ευκαιρίες. Πολλά από αυτά τα πράγματα ήρθαν σχεδόν μόνα τους. Βέβαια, πίσω από όλα υπήρχε πάντα μια πολύ δυνατή γκαλερί που στήριζε και προωθούσε τη δουλειά μου.
• Παρόλα αυτά, φαίνεται ότι κρατάτε μια απόσταση από τη δημόσια προβολή.
Ναι, είναι αλήθεια. Θα έλεγα ότι έχω λίγο τον χαρακτήρα του «αναχωρητή». Κάνω μια έκθεση και μετά εξαφανίζομαι για ένα διάστημα. Μετά με αναζητούν ξανά και επιστρέφω με νέα δουλειά. Ένας ζωγράφος, όμως, χρειάζεται και τη «γείωση». Χρειάζεται επαφή με την κοινωνία, ώστε το έργο του να επικοινωνεί πραγματικά με τον κόσμο. Σε αυτή την «αναχώρηση – φυγή» κρύβεται και η ρίζα της πρότασης που έκανα προς τον ΟΗΕ για να αναγορευτεί η 2η Νοεμβρίου ως παγκόσμια ημέρα «καλού λόγου».
• Δηλαδή;
Είναι η δική μου πρόταση, όπως γεννήθηκε μέσα από τα 54 χρόνια δουλειάς μου. Είναι απαραίτητο όλοι να αναγνωρίσουμε τις αρετές του άλλου και αυτές τις αρετές να τις μεταδώσουμε. Αυτό είναι που λέμε οι Έλληνες «να πεις ένα καλό λόγο». Αυτό έχω προτείνει στον ΟΗΕ, ώστε την ημέρα εκείνη να βλέπουμε με καθαρή ματιά τον Άλλο και να μιλήσουμε γι’ αυτόν.
