Αγαθονήσι, εδώ χτυπάει ο σφυγμός του Αιγαίου

Στη σκιά που δημιουρ­γεί ένα πλα­για­σμένο αρμυ­ρίκι, ο Γιάννης Καρύδης φτιά­χνει παρα­γάδι. Ανάμεσα στα δάχτυλά του η πετονιά τρέχει σαν ανοιγ­μένη σερ­πα­ντίνα που ηρεμεί μόνο όταν στη μια άκρη της μπαίνει ένας γάντζος και στην άλλη δόλωμα. Εχει ξυπνή­σει από τις τρεις το πρωί, όταν βγήκε για ψάρεμα με τη γερό­ντισσα βάρκα που του κλη­ρο­δό­τησε πριν από χρόνια ο πατέρας του. Γύρισε στις 9 με τέσσερα κιλά ψάρια –μικρά φαγκριά, χάνους, σκα­θά­ρια, μία δρά­καινα– τα οποία θα που­λή­σει σε ιχθυο­πω­λεία στην Πάτμο. Δεν είναι πολλά – είναι μια τυπική ψαριά των τελευ­ταίων μηνών, κατά τους οποίους η αυξη­μένη τιμή του πετρε­λαίου, λόγω του πολέμου στην Ουκρα­νία, δεν του επι­τρέ­πει να πηγαί­νει πολύ στ’ ανοιχτά με τη βάρκα του. Δεν έχει ανέβει μόνο το πετρέ­λαιο – «όλα αυξή­θη­καν», λέει στην «Κ» ο κ. Καρύδης, ο οποίος φτιά­χνει μόνος του και τα δίχτυα που χρη­σι­μο­ποιεί. «Τα έτοιμα είναι πιο ακριβά», τονίζει.

Τόσο τον κ. Καρύδη όσο και τους άλλους τέσ­σε­ρις ψαράδες που κάθο­νται μαζί του στον κόλπο του Καθο­λι­κού, ένα ψαρο­χώρι στο ακρι­τικό Αγα­θο­νήσι, το βορειό­τερο νησί των Δωδε­κα­νή­σων, τα έξοδα της καθη­με­ρι­νό­τη­τας τους απα­σχο­λούν πολύ περισ­σό­τερο από τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές εντά­σεις. «Τους Τούρ­κους δεν τους φοβό­μα­στε», λέει ο κ. Καρύδης, «αν μπορούν, ας έρθουν». Κάποιες φορές, τους ενο­χλούν οι τουρ­κι­κές ανε­μό­τρα­τες που ψαρεύ­ουν στα νερά τους. Αλλες, τα μαχη­τικά αερο­πλάνα που πετάνε πολύ χαμηλά – «μπορεί να πέσει κανένας σοβάς από κάποιο σπίτι», λέει στην «Κ» ο Μανώλης Σαν­δα­λής, ο νεό­τε­ρος εκ των πέντε ψαράδων και ανιψιός του κ. Καρύδη.

Από το 1994, όταν επέ­στρεψε στο Αγα­θο­νήσι έχοντας ζήσει για χρόνια στη Ρόδο, ο κ. Καρύδης έγινε εθνο­φύ­λα­κας. «Σχεδόν όλο το νησί είναι εθνο­φύ­λα­κες, μας έχουν δώσει όπλο, το σακίδιο, τα άρβυλα, τα ρούχα», ανα­φέ­ρει – έτσι νιώθει την υπό­στασή του ως ακρίτας, δηλώνει, αλλά στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν αισθά­νε­ται απειλή. Την ένταση των τελευ­ταίων εβδο­μά­δων οι ίδιοι δεν τη βιώνουν – «δεν το βλέ­πουμε, δεν έχει παρα­πάνω κινη­τι­κό­τητα τώρα», σημειώ­νει ο Μάρκος Σαν­δα­λής, πατέρας του Μανώλη, «αλλά οι παπ­πού­δες μας μάς έλεγαν “την ησυχία να φοβάσαι”».

 

Οι περισ­σό­τε­ροι ψαράδες του Αγα­θο­νη­σίου περνούν τη µέρα τους στο ψαρο­χώρι Καθο­λικό, όπου ο Μάρκος Σαν­δα­λής το πρωί της Πέµπτης έψηνε φαγκριά.

«Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου έχουμε παρα­βιά­σεις με F-16»

Αν το Καθο­λικό ονο­μά­στηκε έτσι επειδή όλοι ήθελαν να κάθο­νται εκεί, όπως λένε στην «Κ» χαρι­το­λο­γώ­ντας οι ψαράδες, το Αγα­θο­νήσι πήρε το όνομά του από το γεγονός ότι είχε όλα τα αγαθά – πέρα από ψαράδες, οι περισ­σό­τε­ροι ντόπιοι ήσαν κτη­νο­τρό­φοι και γεωργοί και πάνω από όλα αυτάρ­κεις.

Ο Γιάννης Για­μαίος, 52χρονος κάτοι­κος, θυμάται πως μέχρι τα 14 χρόνια του στο νησί δεν υπήρχε ρεύμα ή εμφια­λω­μένο νερό. Το λιμάνι φτιά­χτηκε το 1984. Αλλά τα κατά­φερ­ναν, όπως τα κατα­φέρ­νουν και τώρα. Το βασικό εισό­δημα των κατοί­κων ακόμα δεν προ­κύ­πτει από τον του­ρι­σμό –πολλοί απα­σχο­λού­νται στις ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, άλλοι στη ΔΕΔΔΗΕ, κάποιοι ψαρεύ­ουν, άλλοι έχουν ζώα–, καθώς εδώ, σε αντί­θεση με άλλα νησιά, η του­ρι­στική σεζόν διαρκεί γύρω στους δύο μήνες. «10 με 15 Ιουλίου ξεκι­νάει και 18 Αυγού­στου το νησί αδειά­ζει», λέει στην «Κ» η Ελένη Κόττορα, η οποία δια­τη­ρεί μαζί με τον σύζυγό της καφέ σε κεντρικό σημείο του μικρού λιμα­νιού του Αγα­θο­νη­σίου.

Το ότι αυτό το ακρι­τικό νησί βρί­σκε­ται πολύ μακριά τόσο από τα κέρδη όσο και από τις προ­κλή­σεις του υπερ­του­ρι­σμού που βιώνουν άλλα ελλη­νικά νησιά, του απο­δί­δει μια ειδυλ­λιακή διά­σταση που δεν έχει να κάνει μόνο με την πυκνή χλωρίδα του, τη διάχυτη μυρωδιά φασκό­μη­λου στους μικρούς του δρόμους ή τα κρυ­στάλ­λινα, κατα­γά­λανα νερά που το περι­βάλ­λουν. Παρ’ όλο που πλέον στο Αγα­θο­νήσι έχει νερό, ρεύμα, WiFi, ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια με κλι­μα­τι­σμό, ταβέρ­νες, δύο μίνι μάρκετ, ένα μαγαζί με ρούχα και άλλα πολλά τεκ­μή­ρια εξέ­λι­ξης, στο νησί επι­κρα­τεί μια ανα­ζω­ο­γο­νη­τική γαλήνη. Ο χρόνος εδώ έχει άλλη διά­σταση, δεν σπα­νί­ζει όσο στις πόλεις, δεν ξεφεύ­γει με την ίδια ευκολία.

Ανθρω­ποι ακόμα ρεμ­βά­ζουν για ώρες στις βερά­ντες τους. Τα, ομο­λο­γου­μέ­νως λιγοστά, παιδιά περνούν όλη την ημέρα στη θάλασσα. Ολοι κοι­μού­νται με τις πόρτες τους ξεκλεί­δω­τες, τα παρά­θυρα ανοιχτά, είναι άλλωστε μεταξύ τους είτε συγ­γε­νείς είτε απλά γνωστοί, πράγμα αυτο­νό­ητο σε ένα νησί με περίπου 180 μόνι­μους κατοί­κους. Παρ’ όλα αυτά, αυτός ο άφθαρ­τος ελλη­νι­κός παρά­δει­σος σπάνια απα­σχο­λεί την επι­και­ρό­τητα χάρη στην ομορφιά του – το Αγα­θο­νήσι είναι κυρίως γνωστό για τη θέση του στα θαλάσ­σια σύνορα Ελλάδας – Τουρ­κίας και τη βαρύ­τητα που αυτή υπο­δη­λώ­νει.

Παρότι λέει πως δεν βλέπει περισ­σό­τε­ρες παρα­βιά­σεις –από το σύνηθες…– αυτές τις εβδο­μά­δες, η Ελένη Κόττορα τονίζει στην «Κ» πως αυτή είναι μια κατά­σταση που έχουν όλοι συνη­θί­σει – οι τουρ­κι­κές παρα­βιά­σεις είναι για εκεί­νους… ρουτίνα. «Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου έχουμε παρα­βιά­σεις με F-16, με ανε­μό­τρα­τες», λέει στην «Κ» μια 25χρονη κάτοι­κος του νησιού. «Αυτά για εμάς είναι καθη­με­ρι­νό­τητα», λέει η Πόπη, σύζυγος του ιερέα του νησιού, της οποίας η κατα­γωγή είναι από τη Σάμο. «Η μαμά μου την πρώτη χρονιά που ήρθαμε μου έλεγε να φύγουμε, ότι θα έρθουν οι Τούρκοι, αλλά αυτά γίνο­νται συνεχώς εδώ, για εμάς δεν πιστεύω ότι αλλάζει κάτι», συμπλη­ρώ­νει.

Η Ανα­στα­σία Κοτ­τό­ρου, η οποία έλειπε από το νησί για 20 χρόνια και ξανα­γύ­ρισε τον Σεπτέμ­βριο, όταν έγινε διευ­θύ­ντρια του γυμνα­σίου και του λυκείου του τοπικού σχο­λείου –στο οποίο από του χρόνου θα φοιτούν έξι παιδιά, μαζί με το δημο­τικό και το νηπια­γω­γείο– τονίζει στην «Κ» πως οι τουρ­κι­κές παρα­βιά­σεις είχαν γίνει βίωμά της σε βαθμό που όταν μετα­κό­μισε στην Πάτρα και άκουγε μαχη­τικά αερο­πλάνα, νόμιζε πως ήταν των Τούρκων.

Οσοι κάτοι­κοι μίλησαν στην «Κ» δήλωσαν ότι όντως τα τελευ­ταία χρόνια τα περι­στα­τικά είναι συχνά πιο έντονα. Ενα βράδυ πριν από περίπου τρία χρόνια η κ. Κοτ­τό­ρου έκλεινε το μαγαζί όταν πλη­σί­ασε το λιμάνι μια τουρ­κική βάρκα. Ο βαρ­κά­ρης έβαλε στη δια­πα­σών αμα­νέ­δες και μέχρι η ίδια να ειδο­ποι­ή­σει το Λιμε­νικό, είχε ήδη φύγει. «Ηταν καθαρά προ­κλη­τικό», σημειώ­νει, «αν ήθελαν να κάνουν κάτι άλλο, θα το είχαν κάνει». Πριν από δύο χρόνια, η Πόπη έπλενε τα πιάτα στην κουζίνα όταν είδε μια σκιά να περνάει από το παρά­θυρο – ήταν ένα τουρ­κικό μαχη­τικό αερο­πλάνο. «Δεν το είχα ξανα­ζή­σει από τόσο κοντά, είπα δεν είμαστε τίποτα, θα μας ρίξουν μια βόμβα και θα εξα­φα­νι­στούμε».

«Το τουρ­κικό λιμε­νικό έρχεται πολλές φορές κοντά στο νησί, περισ­σό­τερο τα τελευ­ταία χρόνια», λέει ο κ. Σαν­δά­λης. Παρ’ όλα αυτά, ο πατέρας Γεώρ­γιος ανα­φέ­ρει πως στο νησί δεν υπάρχει φόβος, ακριβώς επειδή για τους ίδιους οι παρα­βιά­σεις δεν παύουν να είναι μια καθη­με­ρι­νό­τητα με δια­κυ­μάν­σεις σε ένταση, ανάλογα με τη χρονική περίοδο. «Θα ακού­σουμε τα αερο­πλάνα που περνάνε, θα δούμε τις τουρ­κι­κές ανε­μό­τρα­τες, αλλά αυτά γίνο­νται συνέ­χεια, όσα χρόνια είμαι εδώ δεν έχει χρεια­στεί να αντι­με­τω­πί­σουμε κάτι», τονίζει στην «Κ». «Είναι συνη­θι­σμένο για εμάς», λέει η Θεο­λο­γία Για­μαίου, «τώρα φαί­νε­ται να είναι πιο δύσκολα, αλλά ελπί­ζουμε να ξεπε­ρα­στεί», συμπλη­ρώ­νει, λέγο­ντας πως την εκτί­μηση περί της αυξη­μέ­νης δυσκο­λίας δεν τη νιώθει ακριβώς η ίδια – τη μαθαί­νει από την τηλε­ό­ραση.

Ο Λευ­τέ­ρης Καρύδης, ο µόνος πλέον κάτοι­κος του Καθο­λι­κού στο Αγα­θο­νήσι, βάφει το καΐκι του. «Εδώ βγάζουµε καρ­νά­γιο», λέει στην «Κ».

Μετά σχεδόν δύο χρόνια, τα καθηµερινά του­ρι­στικά δροµολόγια µεταξύ των ελλη­νι­κών και των τουρ­κι­κών παρα­λίων έχουν αρχίσει ξανά.

Ο πατήρ Γεώρ­γιος, ο παπάς του νησιού, µέσα στον Ναό Αγίων Γεωρ­γίου και Νεκτα­ρίου, που ανα­και­νί­στηκε µε δωρεά του Θανάση Μαρ­τί­νου.

«Αν αδειά­σει ο τόπος, τότε θα έρθει ο Τούρκος»

Μεταξύ των λιγο­στών μόνιμων κατοί­κων, πραγ­μα­τική ανη­συ­χία φαί­νε­ται να έχουν μόνο οι μεγα­λύ­τε­ροι. «Ανη­συ­χούμε πολύ», ανα­φέ­ρει ο Γιώργος Καμί­τσης, ιδιο­κτή­της ταβέρ­νας στο νησί, «έτσι δεν έκανε και ο Ρώσος και μετά κατέ­στρεψε την Ουκρα­νία;». Ο πόλεμος της Ουκρα­νίας έχει εντεί­νει την ανη­συ­χία και του Σταύρου Για­μαίου, ο οποίος σημειώ­νει πως 91 χρόνια στο νησί ποτέ δεν είχε νιώσει απειλή. «Τώρα βλέ­πουμε τα παρα­δείγ­ματα της Ουκρα­νίας, τι τραβάει ο κόσμος», δηλώνει, «όσο να ’ναι λιγάκι ανη­συ­χούμε». Ο ίδιος ζει στο Μικρό Χωριό, έναν από τους τρεις κατοι­κή­σι­μους οικι­σμούς του νησιού, αν εξαι­ρέ­σουμε το Καθο­λικό στο οποίο μένει πλέον μόνο ο Λευ­τέ­ρης Καρύδης. Κάποτε, στο Μικρό Χωριό ζούσαν πέντε οικο­γέ­νειες με 60 παιδιά συνο­λικά, θυμάται ο κ. Για­μαίος – τώρα εδώ μένουν μόνο πέντε άνθρω­ποι, όλοι ηλι­κιω­μέ­νοι.

«Είμαι μόνη τώρα εδώ», λέει στην «Κ» η 91χρονη Βαγ­γε­λιώ Μιχελή, «να αντι­στα­θείς, να κάνεις τι;» ρωτάει, τονί­ζο­ντας κι εκείνη πως μέχρι πρό­σφατα, ούτε που σκε­φτό­ταν το ενδε­χό­μενο της τουρ­κι­κής απειλής. Αλλά ακόμα και τώρα, η μεγα­λύ­τερη έγνοια τόσο για την κ. Μιχελή όσο και για τους υπό­λοι­πους Αγα­θο­νη­σιώ­τες, δεν είναι οι Τούρκοι. «Από την πείνα θα πεθά­νουμε», λέει η ίδια. Η σύνταξή της είναι 430 ευρώ, στο σπίτι μένει μόνη της, αλλά τα έξοδα έχουν γίνει πλέον αβά­στα­χτα. «Χθες μου ήρθε το ρεύμα 900 ευρώ», ανα­φέ­ρει, «το νερό το έχω ακόμα απλή­ρωτο, έχω να πάρω και τα φάρμακά μου – τι να πρω­το­πλη­ρώσω;». Αντι­στοί­χως, κι άλλοι κάτοι­κοι τονί­ζουν τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν στο ακρι­τικό νησί, εξαι­τίας της ακρί­βειας και της παρα­με­θό­ριας γεω­γρα­φι­κής θέσης του τόπου τους.

Σε ένα από τα ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια της Θεο­λο­γίας Για­μαίου, την Τετάρτη το από­γευμα χάλασε το air-condition. «Πρέπει να έρθει μάστο­ρας από αλλού για να το φτιάξει, και δεν θα έρθει μόνο για ένα air-condition», δηλώνει στην «Κ». Ο κ. Καμί­τσης, ο οποίος είναι και κτη­νο­τρό­φος, ανα­φέ­ρει πως πετάνε πολλά φαγητά που φτιά­χνουν στην ταβέρνα γιατί δεν έχει αρκετή κατα­νά­λωση, και ότι, λόγω του πολέμου στην Ουκρα­νία, έχει ανέβει η τροφή των ζώων – «την παίρ­ναμε 11 ευρώ και έχει φτάσει 22», τονίζει. «Ανα­γκα­ζό­μα­στε και σφά­ζουμε ζώα, τα πουλάμε όσο όσο, δεν τα έχουμε ξανα­κά­νει ποτέ αυτά», τονίζει στην «Κ».

Οι περισ­σό­τε­ροι ιδιο­κτή­τες επι­χει­ρή­σεων μιλούν για τον υψηλό ΦΠΑ, αλλά και την κακή συν­δε­σι­μό­τητα με την υπό­λοιπη Ελλάδα, επι­ση­μαί­νο­ντας πως δεν έχουν απευ­θείας σύνδεση με τον Πειραιά. «Το θέμα μας δεν είναι οι Τούρκοι», λέει ο Μανόλης Κατσου­λιέ­ρης, ιδιο­κτή­της ενός μικρού εστια­το­ρίου, «είναι ο ΦΠΑ, είναι τι κάνουμε για να μεί­νουμε, να κρα­τή­σουμε αυτό το νησί ελλη­νικό – τον χειμώνα είναι δύσκολα, ξέρεις τι είναι να μένεις από καράβι δύο μήνες; Ξέρεις τι είναι να μην έχεις να δώσεις ένα πορ­το­κάλι στο παιδί σου; Να μην μπορείς να που­λή­σεις εδώ ψάρια, να μη μένουν οι νέοι;». Πολλοί κάτοι­κοι είναι της άποψης πως θα πρέπει η πολι­τεία να βοη­θή­σει το νησί, ούτως ώστε ο πλη­θυ­σμός του να έχει κίνητρα να μείνει και να ανα­νε­ώ­νε­ται. «Αν αδειά­σουν οι τόποι αυτοί», ανα­φέ­ρει στην «Κ» ο Γιάννης Για­μαίος, «τότε θα έρθει ο Τούρκος».

Παρ’ όλα αυτά, δεν βλέπουν τον γει­το­νικό λαό με εχθρική διάθεση – το ακριβώς αντί­θετο. «Είναι οι πιο καλοί του­ρί­στες», δηλώνει στην «Κ» ο Κώστας Κότ­το­ρος, γιος του δημάρ­χου του νησιού και προϊ­στά­με­νος οικο­νο­μι­κών υπη­ρε­σιών του δήμου, «δεν έχουμε τίποτα να χωρί­σουμε μεταξύ μας, μοιά­ζουμε σε αρκετά πράγ­ματα». Ο κ. Καμί­τσης σημειώ­νει πως, πριν από την παν­δη­μία του κορω­νοϊού, το μαγαζί ήταν γεμάτο με Τούρ­κους – «είναι πολύ καλοί πελάτες», ανα­φέ­ρει – πράγμα με το οποίο συμ­φω­νεί και ο κ. Κατσου­λιέ­ρης. «Οι Τούρκοι ήταν αναπνοή», συμπλη­ρώ­νει, «γιατί είναι σαν εμάς τους Ελληνες, ίδιοι».

Λίγο πριν από την είσοδο στο Μεγάλο Χωριό, έναν από τους τρεις κατοικηµένους οικισµούς του Αγα­θο­νη­σίου, η γαλα­νό­λευκη κυµατίζει.

«Μόνο η γλώσσα δια­φέ­ρει»

Δεν έχουν μόνο οι Ελληνες αυτή την άποψη. Σε ένα ψητο­πω­λείο στο Πυθα­γό­ρειο της Σάμου, ο Μπουρ­χάν και η σύζυγός του γευ­μα­τί­ζουν μέχρι να έρθει το καρα­βάκι τους. Ζουν σχεδόν απέ­να­ντι, στο Κου­σά­ντασι, στα τουρ­κικά παράλια, και τώρα που, μετά σχεδόν δύο χρόνια, άρχισαν ξανά τα δρο­μο­λό­για μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας, ο Μπουρ­χάν ήρθε για μονο­ή­μερη εκδρομή. «Είμαστε ίδιοι με τους Ελληνες», λέει στην «Κ», «στην κουλ­τούρα, στο φαγητό, σε όλα εκτός από τη γλώσσα – μεταξύ των γει­τό­νων, όλα είναι εντάξει, μόνο οι κυβερ­νή­σεις μας έχουν πρό­βλημα, όχι οι άνθρω­ποι μεταξύ τους».

Βέβαια, το εθνικό φρόνημα δεν λείπει από τους ακρίτες του Αγα­θο­νη­σίου – οι ιστο­ρι­κές πληγές που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά δεν έχουν κλείσει εντελώς ακόμα. Η διευ­θύ­ντρια του σχο­λείου κ. Κοτ­τό­ρου, λέει στην «Κ» πως στο Αγα­θο­νήσι, τις εθνικές γιορτές και τις παρε­λά­σεις τις βιώνει κανείς δια­φο­ρε­τικά από ό,τι σε άλλα μέρη της Ελλάδας. «Συνει­δη­το­ποιείς πού βρί­σκε­σαι», ανα­φέ­ρει, «και στα­μα­τάει να είναι κάτι τυπικό, αισθά­νε­σαι δίπλα σου τους Τούρ­κους και παίρνει άλλη αξία, τονώ­νε­ται το εθνικό φρόνημα και για κάποιον που είναι αδιά­φο­ρος».

«Βαθιά μέσα μας αισθα­νό­μα­στε κάπως την έχθρα που έχουμε», δηλώνει η Πόπη, «μαθαί­νεις στην ιστορία, στο σχολείο ότι οι Ελληνες ήταν οι καλοί, οι Τούρκοι οι κακοί, αλλά στην καθη­με­ρι­νό­τητα, όταν έρχο­νται με τα καρα­βά­κια κάθε καλο­καίρι, τους γνω­ρί­ζεις και αυτό φεύγει από μέσα σου». Ο πατέρας Γεώρ­γιος τονίζει πως ποτέ σε κήρυγμά του δεν θα ανα­φερ­θεί στους Τούρ­κους – «κι εκείνοι άνθρω­ποι του Θεού είναι», δηλώνει. Παρ’ όλα αυτά, σημειώ­νει, πάντα υπάρχει στην άκρη του μυαλού του πως αν γίνει οτι­δή­ποτε, «θα υπε­ρα­σπι­στούμε την πατρίδα μας, τη θρη­σκεία μας».

Η Ανα­στα­σία Κοτ­τό­ρου επέ­στρεψε στο Αγα­θο­νήσι πέρυσι, ύστερα από 20 χρόνια. «Ηταν όνειρό µου να γυρίσω», λέει στην «Κ».

«Ελπί­ζουμε να μη γίνει πόλεμος αυτόν τον μήνα»

Στο πλοίο από το Πυθα­γό­ρειο για το Αγα­θο­νήσι, επι­βι­βά­ζο­νται τρεις φαντά­ροι. Υπη­ρε­τούν τη θητεία τους στη Σάμο, αλλά αυτή είναι η τέταρτη φορά που πηγαί­νουν στο Αγα­θο­νήσι, όπου θα μείνουν πάλι για 2-3 εβδο­μά­δες. Σε ένα μήνα απο­λύ­ο­νται – «ελπί­ζουμε να μη γίνει πόλεμος αυτό τον μήνα», λέει ένας, σχεδόν χιου­μο­ρι­στικά, «αλλά όπως και να έχει, όλες τις κατα­στά­σεις τις δια­χει­ρι­ζό­μα­στε».

«Ο Ερντο­γάν είναι επι­κίν­δυνα ασυ­νε­πής», λέει στην «Κ» ο Κέβιν Φέδερ­στο­ουν, διευ­θυ­ντής του Hellenic Observatory του LSE, μιλώ­ντας για την πιο επι­θε­τική τουρ­κική εξω­τε­ρική πολι­τική των τελευ­ταίων εβδο­μά­δων. «Ως ηπιό­τε­ρος (ή faux) Πούτιν, πιστεύει πως αυτή είναι έξυπνη εξω­τε­ρική πολι­τική, που παίζει καλά στο εσω­τε­ρικό της Τουρ­κίας, αλλά αυτό ισχύει μόνον αν η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ τού το επι­τρέ­πουν», ανα­φέ­ρει, τονί­ζο­ντας πως ο Τούρκος υπουρ­γός Αμυνας Χου­λουσί Ακάρ έστειλε την Παρα­σκευή πιο ήπια σήματα. «Αυτό πρέπει να ενθαρ­ρύ­νουμε, αλλά και να είμαστε πιο σκληροί στην απά­ντησή μας όταν οι τόνοι χει­ρο­τε­ρεύ­ουν, γιατί το ρίσκο των ατυ­χη­μά­των είναι αληθινό και μπορούν στρα­τιω­τικά να ξεφύ­γουν», υπο­γραμ­μί­ζει, σημειώ­νο­ντας πως τα όρια της ανε­κτι­κό­τη­τας έχουν αλλάξει μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρα­νία.

Το καφέ που υπο­δέ­χε­ται τους επι­σκέ­πτες είναι και το µοναδικό που παραµένει ανοιχτό τον χειµώνα.

Υπη­ρε­σια­κές πηγές του Βορείου Αιγαίου ανα­φέ­ρουν στην «Κ» πως βλέπουν τη συνήθη, και όχι αυξη­μένη, κινη­τι­κό­τητα από την απέ­να­ντι πλευρά και, παρόλο που τα ατυ­χή­ματα είναι πάντα πιθανό να συμβούν όταν υπάρ­χουν δια­μά­χες, αν εξαι­ρε­θεί το «θεα­θή­ναι», ο σκοπός αυτής της έντασης είναι μια δια­πραγ­μά­τευση που αφορά τα χωρικά ύδατα και την ΑΟΖ. «Η Τουρκία δεν θέλει να κατα­κτή­σει τα νησιά», λένε οι ίδιες πηγές, τονί­ζο­ντας παράλ­ληλα πως «η πρώτη γραμμή άμυνας της χώρας είναι τα νησιά». Οσον αφορά τους Τούρ­κους ψαράδες στα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, επι­ση­μαί­νουν πως αυτό είναι ένα φαι­νό­μενο που αντι­με­τω­πί­ζε­ται κυρίως σε σημεία που θεω­ρού­νται από την Τουρκία αμφι­σβη­τή­σιμα – «ψαρεύ­ουν παρα­νό­μως εντός ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων, είναι ένας έμμεσος τρόπος να τα αμφι­σβη­τή­σουν», λένε στην «Κ».

Ο Σπύρος, ψαράς από τη Σάμο, σχο­λιά­ζει πως παλαιό­τερα Ελληνες και Τούρκοι ψαράδες είχαν πολύ φιλικές σχέσεις, αλλά πρό­σφατα οι δεύ­τε­ροι άρχισαν να είναι πολύ συχνά στα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, και η τουρ­κική ακταιω­ρός έγινε «πολύ νευρική» με τους Ελληνες ψαράδες. «Ξεκί­νησε από πρό­περσι σιγά σιγά», δηλώνει στην «Κ», «οι τουρ­κι­κές μηχα­νό­τρα­τες πλη­σί­α­ζαν συνέ­χεια τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, γκρι­νιά­ξαμε κι εμείς γιατί μας έπαιρ­ναν τα παρα­γά­δια και τα εργα­λεία μας, μετά το Λιμε­νικό μας άρχισε να τους διώχνει από εδώ, και τώρα και λίγο να ξεφύ­γεις από τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, υπάρχει πρό­βλημα με τις τουρ­κι­κές ακταιω­ρούς».

Ο Γιάννης Καρύδης έχει δια­τη­ρή­σει το σπίτι στο οποίο έζησαν οι γονείς του.

Ενας καπε­τά­νιος από τη Λέρο σημειώ­νει στην «Κ» πως εδώ και περίπου τέσσερα χρόνια, η τουρ­κική ακτο­φυ­λακή δεν αφήνει να πλη­σιά­σει κανείς τα Ιμια – «δεν είναι γκρίζα ζώνη», ανα­φέ­ρει. Την Πέμπτη, η «Κ» έγινε το πρώτο δημο­σιο­γρα­φικό μέσο, το τελευ­ταίο διά­στημα του­λά­χι­στον, στο οποίο επι­τρά­πηκε να φτάσει στο Φαρ­μα­κο­νήσι, το ακρι­τικό νησί που βρί­σκε­ται σε από­σταση 5,5 ναυ­τι­κών μιλίων από τα τουρ­κικά παράλια και το οποίο, πέραν της παρου­σίας του Ελλη­νι­κού Στρατού, δεν κατοι­κεί­ται. Περίπου 2 ναυτικά μίλια μακριά από το Φαρ­μα­κο­νήσι, έπλεε το λευκό σκάφος του τουρ­κι­κού Λιμε­νι­κού.

Πίσω στο Αγα­θο­νήσι, στον κόλπο του Καθο­λι­κού, ένας ψαράς βάφει το καΐκι του – «εδώ βγά­ζουμε καρ­νά­γιο», λέει στην «Κ». Οι υπό­λοι­ποι γεμί­ζουν σφη­νο­πό­τηρα με σούμα και αρχί­ζουν το ψήσιμο. Δεν είναι 11 το πρωί ακόμη, αλλά για εκεί­νους έχει φτάσει μεση­μέρι. Εχει μέρες να κάνει μπου­νά­τσα, αλλά οι ψαράδες είναι ήρεμοι, γαλή­νιοι και πρό­σχα­ροι, όπως και οι υπό­λοι­ποι Αγα­θο­νη­σιώ­τες. Είναι μια καλή μέρα, μια μέρα σαν όλες τις άλλες, που περνάει αργά κάτω από τα αρμυ­ρί­κια σε αυτό το ακρι­τικό νησί.

Πηγή kathimerini.gr

Ηλιάνα Μάγρα