BBC για Σαντορίνη: Θα μπορούσε μια πανίσχυρη έκρηξη να καταστρέψει το ονειρικό ελληνικό νησί;

Σκαρ­φα­λω­μέ­νη στις από­κρη­μνες πλα­γιές στη Σα­ντο­ρί­νη, η πα­γκο­σμί­ου φήμης του­ρι­στι­κή βιο­μη­χα­νία του νη­σιού απο­φέ­ρει εκα­τομ­μύ­ρια. Κάτω όμως από τα πόδια των επι­σκε­πτών, σι­γο­βρά­ζει η απει­λή μιας κα­τα­στρο­φι­κής έκρη­ξης, ση­μειώ­νει το BBC, σε άρθρο του με τίτλο: «Θα μπο­ρού­σε μία τε­ρά­στια έκρη­ξη να κα­τα­στρέ­ψει ένα ονει­ρε­μέ­νο ελ­λη­νι­κό νησί;».

Το βρε­τα­νι­κό Μέσο, υπεν­θυ­μί­ζει ότι η Σα­ντο­ρί­νη δη­μιουρ­γή­θη­κε από μία γι­γα­ντιαία αρ­χαία έκρη­ξη, που άφησε πίσω έναν τε­ρά­στιο κρα­τή­ρα και μια στε­φά­νη σε σχήμα πέ­τα­λου. Προ­σθέ­το­ντας ότι τώρα, για πρώτη φορά, επι­στή­μο­νες ερευ­νούν πόσο επι­κίν­δυ­νη θα μπο­ρού­σε να είναι η επό­με­νη με­γά­λη έκρη­ξη.

Το BBC News πέ­ρα­σε μια ολό­κλη­ρη ημέρα πάνω στο βρε­τα­νι­κό βα­σι­λι­κό ερευ­νη­τι­κό σκά­φος RRS Discovery, συμ­με­τέ­χο­ντας στην ανα­ζή­τη­ση στοι­χεί­ων.

Πε­ρί­που τα δύο τρίτα των ηφαι­στεί­ων στον κόσμο βρί­σκο­νται κάτω από τη θά­λασ­σα, όμως ελά­χι­στα από αυτά πα­ρα­κο­λου­θού­νται

Ει­κό­να από BBC

Το RRS Discovery είναι ένα πα­γκο­σμί­ου κλά­σης ερευ­νη­τι­κό σκά­φος, με βάση το Σα­ου­θάμ­πτον. Λίγες μόλις εβδο­μά­δες πριν από την απο­στο­λή, σχε­δόν οι μισοί από τους 11.000 κα­τοί­κους της Σα­ντο­ρί­νης είχαν εγκα­τα­λεί­ψει το νησί για λό­γους ασφα­λεί­ας, εν μέσω ενός μπα­ράζ σει­σμών. «Ήταν μια σκλη­ρή υπεν­θύ­μι­ση πως κάτω από τα λευκά χωριά με τα εστια­τό­ρια γύρος, τις βίλες Airbnb με τα τζα­κού­ζι και τους αμπε­λώ­νες στο ηφαι­στεια­κό έδα­φος, δύο τε­κτο­νι­κές πλά­κες τρί­βο­νται με­τα­ξύ τους μέσα στον φλοιό της Γης», ση­μειώ­νει το BBC.

Η σύν­δε­ση σει­σμών με εν­δε­χό­με­νη ηφαι­στεια­κή έκρη­ξη

Η κα­θη­γή­τρια  Isobel Yeo, ει­δι­κός στα εξαι­ρε­τι­κά επι­κίν­δυ­να υπο­θα­λάσ­σια ηφαί­στεια από το Εθνι­κό Ωκε­α­νο­γρα­φι­κό Κέ­ντρο της Βρε­τα­νί­ας, ηγεί­ται της απο­στο­λής. Πε­ρί­που τα δύο τρίτα των ηφαι­στεί­ων στον κόσμο βρί­σκο­νται κάτω από τη θά­λασ­σα, όμως ελά­χι­στα από αυτά πα­ρα­κο­λου­θού­νται.

«Είναι κάπως σαν το “μα­κριά από τα μάτια, μα­κριά από το μυαλό”, όταν πρό­κει­ται να κα­τα­νο­ή­σου­με τον κίν­δυ­νό τους, σε σύ­γκρι­ση με πιο διά­ση­μα ηφαί­στεια όπως ο Βε­ζού­βιος», λέει πάνω στο κα­τά­στρω­μα, την ώρα που δύο μη­χα­νι­κοί κα­τε­βά­ζουν με βα­ρούλ­κο ένα ρο­μπότ στο μέ­γε­θος αυ­το­κι­νή­του από την πλευ­ρά του πλοί­ου.

Η έρευ­να αυτή, που ξε­κι­νά τόσο λίγο μετά τους σει­σμούς, θα βοη­θή­σει τους επι­στή­μο­νες να κα­τα­νο­ή­σουν ποια είδη σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας θα μπο­ρού­σαν να υπο­δη­λώ­νουν ότι μια ηφαι­στεια­κή έκρη­ξη είναι επι­κεί­με­νη.

Η τε­λευ­ταία έκρη­ξη στη Σα­ντο­ρί­νη ση­μειώ­θη­κε το 1950, αλλά ακόμη και το 2012 υπήρ­ξε ένα «διά­στη­μα ανα­τα­ρα­χής», θυ­μί­ζει η Isobel Yeo: λάβα διο­χε­τεύ­τη­κε στους θα­λά­μους των ηφαι­στεί­ων και το νησί «φού­σκω­σε». Τα υπο­θα­λάσ­σια ηφαί­στεια, προ­σθέ­τει, «είναι ικανά για πολύ με­γά­λες, πολύ κα­τα­στρο­φι­κές εκρή­ξεις».

«Μπο­ρεί να απο­κτού­με μια ψευδή αί­σθη­ση ασφά­λειας όταν συ­νη­θί­ζου­με σε μι­κρές εκρή­ξεις και υπο­θέ­του­με ότι η επό­με­νη θα είναι ίδια — αλλά ίσως να μην είναι», το­νί­ζει.

Η έκρη­ξη του ηφαι­στεί­ου Χούν­γκα Τόν­γκα το 2022 στον Ει­ρη­νι­κό ήταν η ισχυ­ρό­τε­ρη υπο­θα­λάσ­σια έκρη­ξη που έχει κα­τα­γρα­φεί ποτέ, προ­κα­λώ­ντας τσου­νά­μι στον Ατλα­ντι­κό και ωστι­κά κύ­μα­τα που έφτα­σαν ως το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο. Με­ρι­κά νησιά στην Τόν­γκα επλή­γη­σαν τόσο σφο­δρά, που οι κά­τοι­κοί τους δεν επέ­στρε­ψαν ποτέ.

Βί­ντεο από τον βυθό

300 μέτρα κάτω από τα πόδια των επι­στη­μό­νων στο πλοίο, οι θερ­μοί ατμοί ανα­βλύ­ζουν. Οι ρωγ­μές στον βυθό με­τα­τρέ­πουν την επι­φά­νεια της θά­λασ­σας σε έναν φω­τει­νό πορ­το­κα­λί κόσμο από βρά­χους και σύν­νε­φα αε­ρί­ων.

Σε βί­ντεο του BBC, φαί­νο­νο­νται οι ηφαι­στεια­κοί κρα­τή­ρες της Σα­ντο­ρί­νης να αφρί­ζουν καθώς οι επι­στή­μο­νες εξε­ρευ­νούν τον βυθό της θά­λασ­σας.

«Ξέ­ρου­με πε­ρισ­σό­τε­ρα για την επι­φά­νεια ορι­σμέ­νων πλα­νη­τών απ’ ό,τι για αυτά που βρί­σκο­νται εκεί κάτω», σχο­λιά­ζει η Isobel Yeo.

Το ρο­μπότ κα­τε­βαί­νει στον βυθό για να συλ­λέ­ξει υγρά, αέρια και δείγ­μα­τα πε­τρω­μά­των. Οι ατμοί αυτοί είναι υδρο­θερ­μι­κοί — δη­λα­δή, θερμό νερό εκρέ­ει από ρωγ­μές — και συχνά σχη­μα­τί­ζο­νται κοντά σε ηφαί­στεια.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Isobel Yeo και 22 επι­στή­μο­νες απ’ όλον τον κόσμο βρί­σκο­νται στο πλοίο για έναν ολό­κλη­ρο μήνα.

Μέχρι σή­με­ρα, κα­νείς δεν έχει κα­τα­φέ­ρει να εξα­κρι­βώ­σει αν ένα ηφαί­στειο γί­νε­ται πιο ή λι­γό­τε­ρο εκρη­κτι­κό όταν το θα­λασ­σι­νό νερό αυτών των ατμών ανα­μι­γνύ­ε­ται με μάγμα.

«Προ­σπα­θού­με να χαρ­το­γρα­φή­σου­με το υδρο­θερ­μι­κό σύ­στη­μα», εξη­γεί η Isobel Yeo. «Δεν είναι όπως φτιά­χνεις έναν χάρτη στην ξηρά. Πρέ­πει να δούμε μέσα στη Γη», λέει.

Το Discovery εξε­τά­ζει την Καλ­δέ­ρα της Σα­ντο­ρί­νης και πλέει προς το  Κο­λού­μπο, το άλλο με­γά­λο ηφαί­στειο στην πε­ριο­χή, πε­ρί­που 7 χι­λιό­με­τρα βο­ρειο­α­να­το­λι­κά της νήσου.

Θέμα χρό­νου να εκρα­γούν τα ηφαί­στεια

Τα δύο ηφαί­στεια δεν ανα­μέ­νε­ται να εκρα­γούν άμεσα — αλλά είναι απλώς θέμα χρό­νου.

Η απο­στο­λή θα δη­μιουρ­γή­σει βά­σεις δε­δο­μέ­νων και γε­ω­χαρ­το­γρα­φή­σεις κιν­δύ­νου για την Πο­λι­τι­κή Προ­στα­σία της Ελ­λά­δας, όπως εξη­γεί η κα­θη­γή­τρια Πα­ρα­σκευή Νο­μι­κού, μέλος της κυ­βερ­νη­τι­κής ομά­δας δια­χεί­ρι­σης κρί­σε­ων που συ­νε­δρί­α­ζε κα­θη­με­ρι­νά κατά την πε­ρί­ο­δο των σει­σμών.

Η ίδια κα­τά­γε­ται από τη Σα­ντο­ρί­νη και με­γά­λω­σε ακού­γο­ντας ιστο­ρί­ες για πα­λιούς σει­σμούς και εκρή­ξεις από τον παπ­πού της. Το ηφαί­στειο, λέει, την ενέ­πνευ­σε να γίνει γε­ω­λό­γος.

«Αυτή η έρευ­να είναι εξαι­ρε­τι­κά ση­μα­ντι­κή γιατί θα ενη­με­ρώ­σει τους κα­τοί­κους για το πόσο ενερ­γά είναι τα ηφαί­στεια και θα χαρ­το­γρα­φή­σει τις πε­ριο­χές που θα απα­γο­ρεύ­ε­ται να προ­σεγ­γι­στούν σε πε­ρί­πτω­ση έκρη­ξης», ση­μειώ­νει.

Το εγ­χεί­ρη­μα θα απο­κα­λύ­ψει ποια ση­μεία του θα­λάσ­σιου βυθού γύρω από τη Σα­ντο­ρί­νη είναι τα πιο επι­κίν­δυ­να, προ­σθέ­τει.

Αυτές οι απο­στο­λές είναι εξαι­ρε­τι­κά δα­πα­νη­ρές, γι’ αυτό και οι επι­στή­μο­νες ερ­γά­ζο­νται σε βάρ­διες 12 ωρών, μέρα-νύχτα.

Το υπο­βρύ­χιο ρο­μπότ

Ο κα­θη­γη­τής Τζον Τζέι­μι­σον, από το Memorial University στον Κα­να­δά, δεί­χνει στην απο­στο­λή του BBC ηφαι­στεια­κά πε­τρώ­μα­τα που έχουν εξα­χθεί από τις σχι­σμές. «Μην το πιά­σεις αυτό», προει­δο­ποιεί. «Είναι γε­μά­το αρ­σε­νι­κό».

Ηφαι­στεια­κά πε­τρώ­μα­τα που συλ­λέ­χθη­καν από τον βυθό της θά­λασ­σας από το υπο­βρύ­χιο ρο­μπότ

Δεί­χνο­ντας ένα άλλο πέ­τρω­μα που μοιά­ζει με μα­ρέ­γκα σε απο­χρώ­σεις του μαύ­ρου και του πορ­το­κα­λί με επί­στρω­ση που θυ­μί­ζει χρυ­σό­σκο­νη, εξη­γεί: «Αυτό είναι πραγ­μα­τι­κό μυ­στή­ριο – δεν ξέ­ρου­με καν από τι απο­τε­λεί­ται».

Αυτά τα πε­τρώ­μα­τα αφη­γού­νται την ιστο­ρία του υγρού, της θερ­μο­κρα­σί­ας και των υλι­κών μέσα στο ηφαί­στειο. «Πρό­κει­ται για ένα γε­ω­λο­γι­κό πε­ρι­βάλ­λον τε­λεί­ως δια­φο­ρε­τι­κό από τα πε­ρισ­σό­τε­ρα άλλα – είναι πραγ­μα­τι­κά συ­ναρ­πα­στι­κό», λέει.

Όμως η «καρ­διά» της απο­στο­λής χτυπά μέσα σε ένα σκο­τει­νό κο­ντέι­νερ πάνω στο κα­τά­στρω­μα, όπου τέσ­σε­ρα άτομα κοι­τούν οθό­νες στε­ρε­ω­μέ­νες σε τοίχο.

Με έναν μοχλό που θα ταί­ρια­ζε σε κον­σό­λα gaming, δύο μη­χα­νι­κοί χει­ρί­ζο­νται το υπο­βρύ­χιο ρο­μπότ. H Yeo και η Νο­μι­κού ανταλ­λάσ­σουν θε­ω­ρί­ες για το τι πε­ριέ­χει μια λίμνη υγρού που εντό­πι­σε το ρο­μπότ.

«Κά­νου­με επι­στή­μη για τους αν­θρώ­πους, όχι για τους επι­στή­μο­νες. Εί­μα­στε εδώ για να νιώ­σει ο κό­σμος ασφα­λής», λέει η κ. Νο­μι­κού.

Η πρό­σφα­τη σει­σμι­κή κρίση στη Σα­ντο­ρί­νη ανέ­δει­ξε το πόσο εκτε­θει­μέ­νοι είναι οι κά­τοι­κοι του νη­σιού στις γε­ω­λο­γι­κές απει­λές – και πόσο εξαρ­τη­μέ­νη είναι η οι­κο­νο­μία από τον του­ρι­σμό.

Πηγή: in.gr