Τέφρα από την Κω ταξίδεψε στη Σαντορίνη

Σε μια εντυ­πω­σια­κή ανα­κά­λυ­ψη ενός «μυ­στι­κού», βαθιά κρυμ­μέ­νου στον πυθ­μέ­να του Αι­γαί­ου, προ­χώ­ρη­σε διε­θνής επι­στη­μο­νι­κή απο­στο­λή, με ελ­λη­νι­κή συμ­με­το­χή. Ενα τε­ρά­στιο στρώ­μα ηφαι­στεια­κής τέ­φρας, πά­χους έως και 200 μέ­τρων, ανα­κα­λύ­φθη­κε στα ανοι­κτά της Θήρας, από τη διε­θνή επι­στη­μο­νι­κή απο­στο­λή IODP 398 «Hellenic Arc Volcanic Field». Η δη­μο­σί­ευ­ση στο κο­ρυ­φαίο διε­θνές πε­ριο­δι­κό Science Advance τον Αύ­γου­στο προ­κά­λε­σε αί­σθη­ση. Το ιδιαί­τε­ρο είναι πως η τέφρα αυτή δεν προ­έρ­χε­ται από ηφαι­στεια­κή δράση στην πε­ριο­χή της Σα­ντο­ρί­νης, αλλά από την τε­ρά­στια έκρη­ξη του ηφαι­στεί­ου της Κω, πριν από 161.000 χρό­νια. Οι μάζες τέ­φρας με­τα­κι­νή­θη­καν υπο­θα­λάσ­σια πάνω από 140 χι­λιό­με­τρα από την πηγή τους!

«Είναι μια πολύ ση­μα­ντι­κή ανα­κά­λυ­ψη που μας λέει πολλά για τη δυ­να­τό­τη­τα μα­ζι­κών και πολύ ισχυ­ρών υπο­θα­λάσ­σιων ροών τέ­φρας, ως απο­τέ­λε­σμα ηφαι­στεια­κών εκρή­ξε­ων. Η τέφρα στο πέ­ρα­σμά της σα­ρώ­νει τα πάντα και αλ­λά­ζει το υπο­θα­λάσ­σιο πε­ρι­βάλ­λον», λέει στην «Κ» η Πα­ρα­σκευή Νο­μι­κού, κα­θη­γή­τρια στο Εθνι­κό και Κα­πο­δι­στρια­κό Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών, που συμ­με­τεί­χε στη διε­θνή απο­στο­λή τον Δε­κέμ­βριο του 2022 και τον Ια­νουά­ριο του 2023.

Υψί­στη τιμή για μια μά­χι­μη Ελ­λη­νί­δα ηφαι­στειο­λό­γο

«Ηταν μια έκ­πλη­ξη και για εμάς. Καθώς προ­χω­ρού­σα­με σε έρευ­να βο­ρειο­α­να­το­λι­κώς της Σα­ντο­ρί­νης, ανα­ζη­τώ­ντας απο­θέ­σεις από την ηφαι­στεια­κή δρα­στη­ριό­τη­τα της πε­ριο­χής, πέ­σα­με πάνω σε ένα με­γά­λο στρώ­μα τέ­φρας, με πάχος πάνω από 200 μέτρα, κα­λυμ­μέ­νο από άλλα στρώ­μα­τα. Προ­χω­ρώ­ντας σε ορυ­κτο­λο­γι­κές ανα­λύ­σεις εί­δα­με πως δεν προ­έρ­χε­ται από την πε­ριο­χή της Θήρας, αλλά από πολύ πιο μα­κριά, από την Κω», εξη­γεί η κ. Νο­μι­κού.

Απο­στο­λή εννέα χωρών

Στην απο­στο­λή συμ­με­τεί­χαν 32 επι­στή­μο­νες από διά­φο­ρες ει­δι­κό­τη­τες και εννιά χώρες (Γαλ­λία, Γερ­μα­νία, ΗΠΑ, Κίνα, Ια­πω­νία, Αυ­στρα­λία, Βρε­τα­νία, Ινδία και Ελ­λά­δα), στο πλαί­σιο του Διε­θνούς Προ­γράμ­μα­τος Εξε­ρεύ­νη­σης των Ωκε­α­νών (IODP). Οι γε­ω­τρή­σεις πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν από το εξει­δι­κευ­μέ­νο ωκε­α­νο­γρα­φι­κό σκά­φος «JOIDES Resolution». Στην απο­στο­λή συμ­με­τεί­χαν ενερ­γά τρεις Ελ­λη­νί­δες επι­στή­μο­νες: η κα­θη­γή­τρια Πα­ρα­σκευή (Εύη) Νο­μι­κού από το ΕΚΠΑ, η επί­κου­ρη κα­θη­γή­τρια Ολγα Κου­κου­σιού­ρα από το Αρι­στο­τέ­λειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης και η ερευ­νή­τρια Πα­ρα­σκευή Πο­λυ­με­νά­κου από το Ελ­λη­νι­κό Κέ­ντρο Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών. Στη δη­μο­σί­ευ­ση συμ­με­τεί­χε επί­σης ο ομό­τι­μος κα­θη­γη­τής του ΕΚΠΑ Δη­μή­τρης Πα­πα­νι­κο­λά­ου.

Η ανα­κά­λυ­ψη φέρ­νει στο φως την άγνω­στη μέχρι σή­με­ρα υπο­θα­λάσ­σια έκτα­ση της ηφαι­στεια­κής έκρη­ξης της Κω, μιας έκρη­ξης δέκα φορές με­γα­λύ­τε­ρης από εκεί­νη του Χούν­γκα-Τόν­γκα το 2022 στον Ει­ρη­νι­κό. Μπαί­νο­ντας στη θά­λασ­σα μέρος του υλι­κού της ηφαι­στεια­κής έκρη­ξης πα­ρέ­συ­ρε νερό και με­τα­τρά­πη­κε σε κρύα αιω­ρή­μα­τα τέ­φρας και ύδα­τος. Αυτά τα αιω­ρή­μα­τα στη συ­νέ­χεια με­τα­κι­νή­θη­καν κατά μήκος των μι­κρών κλί­σε­ων του θα­λάσ­σιου πυθ­μέ­να για πάνω από 140 χι­λιό­με­τρα, μέχρι που συ­νά­ντη­σαν μια σειρά από βα­θιές, υπο­θα­λάσ­σιες λε­κά­νες που ορί­ζο­νται από ρήγ­μα­τα βο­ρειο­α­να­το­λι­κά της Σα­ντο­ρί­νης. Εκεί συ­γκε­ντρώ­θη­καν και ενα­πέ­θε­σαν τα φορ­τία τους από αιω­ρού­με­νη τέφρα σε πάχος 200 έως 300 μέ­τρων σε ορι­σμέ­να ση­μεία. Δε­δο­μέ­νου ότι τα σω­μα­τί­δια στο στρώ­μα τέ­φρας είναι με­γα­λύ­τε­ρα στη βάση και μι­κρό­τε­ρα στην κο­ρυ­φή, το «με­γα­στρώ­μα» ερ­μη­νεύ­ε­ται ως από­θε­ση που προ­έρ­χε­ται από ένα μόνο γε­γο­νός: την ηφαι­στεια­κή έκρη­ξη της Κω, ακο­λου­θού­με­νη από πι­θα­νώς αρ­κε­τές εβδο­μά­δες έως μήνες επα­να­κι­νη­το­ποί­η­σης και ανα­κα­τά­τα­ξης της αρ­χι­κής από­θε­σης. Η διά­βρω­ση του θα­λάσ­σιου πυθ­μέ­να από τις ροές κατά τη διάρ­κεια της το­πο­θέ­τη­σής τους τεκ­μη­ριώ­νε­ται από με­γά­λες πο­σό­τη­τες θραυ­σμά­των βρά­χων και θα­λάσ­σιων ορ­γα­νι­σμών, όπως κο­ράλ­λια, στη βάση του στρώ­μα­τος της τέ­φρας.

Χαβάη: Εκατό μέτρα στον αέρα υψώ­νε­ται ο πί­δα­κας λάβας στο ηφαί­στειο Κι­λα­ου­έα [ει­κό­νες και βί­ντεο]

Καθώς το ηφαί­στειο της Κω βρί­σκε­ται στο ανα­το­λι­κό άκρο του Ελ­λη­νι­κού Ηφαι­στεια­κού Τόξου, οι ροές της τέ­φρας κι­νή­θη­καν υπο­θα­λάσ­σια προς τα δυ­τι­κά. Παρά τη με­γά­λη από­στα­ση που δι­ή­νυ­σε, η υπο­θα­λάσ­σια τέφρα από την Κω είναι πολύ με­γα­λύ­τε­ρου πά­χους από τα στρώ­μα­τα τέ­φρας που προ­έρ­χο­νται από τη γει­το­νι­κή Σα­ντο­ρί­νη, δεί­χνο­ντας το μέ­γε­θος της έκρη­ξης της Κω:

Παρά τη με­γά­λη από­στα­ση που δι­ή­νυ­σε, η υπο­θα­λάσ­σια τέφρα από την Κω που βρέ­θη­κε στα ανοι­χτά της Θήρας είναι πολύ με­γα­λύ­τε­ρου πά­χους από ό,τι εκεί­νη στο νησί, δεί­χνο­ντας το μέ­γε­θος της έκρη­ξης.

Πε­ρισ­σό­τε­ρα από 200 κυ­βι­κά χι­λιό­με­τρα τέ­φρας, αν προ­στε­θεί το νέο υπο­θα­λάσ­σιο στρώ­μα τέ­φρας στον όγκο των προη­γου­μέ­νως γνω­στών απο­θέ­σε­ων τέ­φρας στην Κω και τα γει­το­νι­κά νησιά!

«Η ανα­κά­λυ­ψη στρώ­μα­τος τέ­φρας τόσο με­γά­λου πά­χους σε τε­ταρ­το­γε­νή (σχε­τι­κά σύγ­χρο­να) ιζή­μα­τα απο­τε­λεί πα­γκό­σμια πρω­το­τυ­πία και ανα­δει­κνύ­ει την υπο­ε­κτι­μη­μέ­νη δυ­να­μι­κή των υπο­θα­λάσ­σιων ηφαι­στεια­κών ροών. Η με­λέ­τη απο­κα­λύ­πτει ότι με­γά­λο μέρος των επι­πτώ­σε­ων τέ­τοιων εκρή­ξε­ων πα­ρα­μέ­νει “αό­ρα­το” στον βυθό, ενώ η προ­σο­χή μας στρέ­φε­ται συ­νή­θως στις επι­φα­νεια­κές απο­θέ­σεις ή τις εκ­πο­μπές στην ατμό­σφαι­ρα», ση­μειώ­νει η κα­θη­γή­τρια του ΕΚΠΑ.

Ρωσία: Ιστο­ρι­κή έκρη­ξη ηφαι­στεί­ου – «Ξύ­πνη­σε» ύστε­ρα από 600 χρό­νια

Οι εκρή­ξεις ηφαι­στεί­ων σε νησιά, όπως το Τα­μπό­ρα (1815 μ.Χ.), το Κρα­κα­τά­ου (1883 μ.Χ.) και η Σα­ντο­ρί­νη (1600 π.Χ.), συ­νή­θως εκτο­ξεύ­ουν πυ­ρο­κλα­στι­κά ρεύ­μα­τα στη θά­λασ­σα, χωρίς όμως οι επι­πτώ­σεις τους στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο να έχουν κα­τα­γρα­φεί επαρ­κώς. Πρό­σφα­τες με­λέ­τες για την έκρη­ξη του ηφαι­στεί­ου Χούν­γκα-Τόν­γκα έδει­ξαν πως οι υπο­θα­λάσ­σιες ηφαι­στεια­κές ροές τα­ξι­δεύ­ουν υπο­βρύ­χια με υψη­λές τα­χύ­τη­τες, δια­βρώ­νο­ντας τον βυθό, επη­ρε­ά­ζο­ντας τα υπο­βρύ­χια κα­λώ­δια και δη­μιουρ­γώ­ντας υπο­θα­λάσ­σιες απο­θέ­σεις τέ­φρας. Ωστό­σο η με­γά­λη κλί­μα­κα στην οποία μπο­ρούν να λει­τουρ­γή­σουν αυτές οι δια­δι­κα­σί­ες δεν είναι πλή­ρως κα­τα­νοη­τή.

«Με τις έρευ­νές μας επι­χει­ρού­με να κα­τα­νο­ή­σου­με τους μη­χα­νι­σμούς και τους τρό­πους που εκ­δη­λώ­νο­νται οι υπο­θα­λάσ­σιες ροές έπει­τα από ηφαι­στεια­κές εκρή­ξεις. Αυτό θα μας εξο­πλί­σει κα­λύ­τε­ρα για πε­ρι­στα­τι­κά που μπο­ρεί να συμ­βούν στο μέλ­λον, όπως και για τον ιστο­ρι­κό χα­ρα­κτή­ρα τέ­τοιων εκρή­ξε­ων, καθώς χρειά­ζο­νται χι­λιά­δες χρό­νια για να εκ­δη­λω­θούν», εξη­γεί η κ. Νο­μι­κού.

Νέα οπτι­κή

Οπως ση­μειώ­νουν οι με­λε­τη­τές στη δη­μο­σί­ευ­ση στο Science Advance, η έρευ­να «αλ­λά­ζει την οπτι­κή μας για τους δυ­νη­τι­κά με­γά­λους, κρυμ­μέ­νους όγκους των ηφαι­στεια­κών εκρή­ξε­ων και την ικα­νό­τη­τα των υπο­θα­λάσ­σιων ροών να δια­σκορ­πί­ζουν την ηφαι­στεια­κή τέφρα μα­κριά από την πηγή της έκρη­ξης. Ο με­γά­λος όγκος και η με­γά­λη έκτα­ση της υπο­θα­λάσ­σιας τέ­φρας της έκρη­ξης της Κω υπο­δη­λώ­νουν ότι οι όγκοι ορι­σμέ­νων άλλων εκρή­ξε­ων από ηφαι­στεια­κά νησιά εν­δέ­χε­ται να έχουν υπο­τι­μη­θεί».

«Ο ωκε­α­νός είναι σε με­γά­λο βαθμό ανε­ξε­ρεύ­νη­τος, κρύ­βει πολλά μυ­στι­κά. Η θά­λασ­σα είναι πηγή ζωής για τον πλα­νή­τη Γη, από πολ­λές από­ψεις, από το οξυ­γό­νο που πα­ρέ­χει και το διο­ξεί­διο του άν­θρα­κα που δε­σμεύ­ει, μέχρι την τε­ρά­στια βιο­ποι­κι­λό­τη­τα. Πρέ­πει να τη γνω­ρί­σου­με πε­ρισ­σό­τε­ρο, χωρίς να επι­χει­ρή­σου­με να την “εκ­με­ταλ­λευ­θού­με” με τον κα­τα­στρο­φι­κό τρόπο που εί­δα­με στη στε­ριά», το­νί­ζει στην «Κ» η Πα­ρα­σκευή Νο­μι­κού.

Πηγή: kathimerini.gr