Κωνσταντίνος Καλαεντζής: «Η εμφάνιση των μεδουσών και των λεσεψιανών μεταναστών, οφείλεται στον άνθρωπο»

Κύριε Καλα­εν­τζή, έχει γίνει πολύς λόγος ενώ επι­κρα­τεί ανη­συ­χία εδώ και αρκε­τούς μήνες, με την εμφά­νιση στις ακτές της Ρόδου, της µέδουσας Rhopilema Nomadica, ένα υπερµέγεθες είδος σε σχέση µε άλλα είδη. Πείτε μας πώς προ­έ­κυψε το φαι­νό­μενο και πώς εξε­λίσ­σε­ται αυτή την περίοδο που ξεκι­νάμε και τα θαλασ­σινά μπάνια;

Λογικό είναι να μας απα­σχο­λεί αυτό το φαι­νό­μενο, αφού είναι πολύ σημα­ντικό αλλά και πρω­τό­γνωρο για εμάς, διότι αυτό το είδος είναι τροπικό. Δηλαδή, αφενός είναι η πρώτη φορά που παρα­τη­ρούμε την εμφά­νιση τέτοιου είδους, αφε­τέ­ρου είναι επίσης η πρώτη φορά που έχουμε τόσο μεγά­λους πλη­θυ­σμούς αυτού του είδους –γενικά στην Ελλάδα. Έχουν παρα­τη­ρη­θεί προ­βλή­ματα με το συγκε­κρι­μένο είδος και στην περιοχή του Ισραήλ, όπου υπάρ­χουν αγωγοί που αντλούν θαλασ­σινό νερό κι έχουν παρα­τη­ρη­θεί πολλές ζημιές. Είναι τόσο μεγάλος ο πλη­θυ­σμός, που μπλο­κά­ρει τους αγωγούς, δημιουρ­γώ­ντας μεγάλο πρό­βλημα τόσο σε οικο­νο­μικό επίπεδο, όσο και στον του­ρι­σμό. Βέβαια, το Ισραήλ βρί­σκε­ται πολύ νοτιό­τερα από την Ρόδο, η θάλασσα είναι πολύ πιο ζεστή εκεί και αμφι­βάλλω εάν θα έχουμε αυτό το πρό­βλημα ξανά –ή στο άμεσο μέλλον. Παρ όλα αυτά, και σύμφωνα με τις προ­βλέ­ψεις μας, εδώ και μερικές εβδο­μά­δες, η έξαρση του φαι­νο­μέ­νου έχει αρχίσει να εξα­σθε­νεί. Οι κατα­γρα­φές πλέον είναι ελά­χι­στες ενώ μέχρι και αυτή την εβδο­μάδα, δεν είχαμε ούτε μια εμφά­νιση τέτοιας μέδου­σας. Όπως είχαμε ξαναπεί, οι μέδου­σες είναι πλαγ­κτο­νι­κοί οργα­νι­σμοί, δηλαδή η δύναμη που ασκούν για να κολυ­μπή­σουν δεν είναι αρκετή, οπότε πηγαί­νουν όπου τις πάει το ρεύμα. Το κύριο ρεύμα στην περιοχή μας, είναι το ρεύμα της Ανα­το­λίας, το οποίο τις μετα­φέ­ρει προς τα πάνω, όπου υπάρ­χουν πιο χαμηλές θερ­μο­κρα­σίες που καθιστά την επι­βί­ωσή τους πιο δύσκολη.

Αυτός ο… ‘επισκέπτης’ πώς ήρθε στις δικές μας ακτές; Σε άλλη συνέ­ντευξη, είχατε ανα­φέ­ρει ότι οφεί­λε­ται και στην ανθρώ­πινη παρέμ­βαση.

Ο εξω­τι­κός αυτός επι­σκέ­πτης ήρθε στις ακτές της Ρόδου, καθώς συνα­ντά­ται κυρίως στις θερµότερες θάλασ­σες του Ινδικού και του Ειρη­νι­κού Ωκεανού. Το φαι­νό­μενο έχει να κάνει με ένα άλλο, μεγα­λύ­τερο, το οποίο δεν είναι άλλο από τη θέρµανση των υδάτων της Μεσο­γείου. Συνεπώς, το είδος εισήλθε στη Μεσό­γειο µέσω ανθρω­πο­γε­νών παρεµβάσεων. Μέσω της διά­νοι­ξης της διώ­ρυ­γας του Σουέζ. Υπο­βοη­θή­θηκε από την άνοδο της θερµοκρασίας στη Μεσό­γειο και από τη ναυ­σι­πλοΐα, η οποία παρα­σύ­ρει τις νύµφες ευκο­λό­τερα. Για πρώτη φορά στην ευρύ­τερη θαλάσ­σια περιοχή της Ρόδου η θερµοκρασία των υδάτων δεν έπεσε κάτω από τους 19 βαθµούς. Η έξαρση αυτή παρα­τη­ρή­θηκε αρχικά στη Συρία και στο Ισραήλ και αργό­τερα έφτασε στην Κύπρο και στην Τουρκία. Επειτα έφτασε σε εµάς. Αυτό οφεί­λε­ται στην αυξηµένη θερµοκρασία στα δικά µας νερά φέτος αφού δεν σημειώ­θη­καν χαμηλές θερ­μο­κα­σίες. Επίσης, οφεί­λε­ται και στις υδροδροµικές συν­θή­κες που επι­κρα­τούν, δηλαδή στα ρεύµατα που σπρώ­χνουν το κοπάδι αυτό από τις ακτές της Εγγύς Ανα­το­λής.

Το κυριό­τερο ρεύµα στα νερά µας είναι το ρεύµα της Μικράς Ασίας. Η φυσική πορεία του θα σπρώξει τα κοπάδια προς το Βόρειο Αιγαίο, όπου οι θερµοκρασίες είναι χαµηλότερες και τα κοπάδια αυτά θα εξα­φα­νι­στούν. Η µέδουσα αυτή επι­βιώ­νει σε θερµοκρασία άνω των 16 βαθµών. Αυτές οι µέδουσες τρώνε µόνο πλαγ­κτόν. Εχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί σε τέτοιον βαθµό, που τα αποθέµατα θα µειώνονται. Σε λίγο καιρό δεν θα υπάρχει τροφή γι’ αυτές. Η πίεση αυτή, έχει σαν απο­τέ­λε­σμα να περιο­ρί­ζε­ται ο πληθυσµός τους.

Ευτυχώς, έχουν εχθρούς, που είναι οι χελώνες. Στην Ρόδο υπάρ­χουν πολλές θαλάσ­σιες χελώνες και κυρίως δύο είδη: η καρέτα και η πράσινη. Η πρώτη, προ­τι­μάει τις ακτές μας για φωλε­ο­ποί­ηση κατά δεκάδες, ενώ η πράσινη δεν έχει κατα­γρα­φεί να φωλιά­ζει στην Ελλάδα, αλλά στα απέ­να­ντι τουρ­κικά παράλια. Είναι ωστόσο πολύ συχνή επι­σκέ­πτης στις δικές μας ακτές.

Αυτό μπορεί να σημαί­νει ότι θα πρέπει να περι­μέ­νουμε την εμφά­νιση και άλλων ειδών στα νερά μας;

Τα φαι­νό­μενα είναι παρο­δικά αλλά δεν μπορείς να τα προ­βλέ­ψεις εύκολα. Για παρά­δειγμα, πριν δύο χρόνια, παρου­σιά­στηκε έξαρση της μωβ μέδου­σας ή τσού­χτρας (επι­στη­μο­νική ονο­μα­σία: Pelagia noctiluca) η οποία δεν επα­νεμ­φα­νί­σθηκε. Ωστόσο, όσο αυξά­νε­ται η θερ­μο­κρα­σία των θαλασ­σών μας, θα έχουμε ολοένα και πιο συχνά αυτά τα φαι­νό­μενα με μέδου­σες.

Είχαμε ακούσει για την είσοδο ‘λεσεψιανών’ μετα­να­στών με διάφορα ψάρια.

Πράγ­ματι σχετικά με τα ψάρια, μπο­ρούμε να πούμε ότι παρα­τη­ρεί­ται εμφά­νιση ‘ξενικών’ ειδών. Λεσε­ψια­νοί μετα­νά­στες, (Lessepsian migrants) απο­κα­λού­νται τα ψάρια και οι άλλοι θαλάσ­σιοι οργα­νι­σμοί που μέσω Σουέζ περνάνε και εγκα­θί­στα­νται στην Μεσό­γειο. Ονο­μά­στη­καν έτσι, από τον Φερ­δι­νάνδο Λεσσέψ, ο οποίος ήταν ο Γάλλος μηχα­νι­κός και διπλω­μά­της στον οποίο οφεί­λουμε τη διά­νοιξη της διώ­ρυ­γας του Σουέζ. Ο λόγος που βρί­σκο­νται αυτά τα είδη στην Μεσό­γειο, είναι ο άνθρω­πος. Έχουν εισέλ­θει λίγο περισ­σό­τερα από 1.000 είδη (τα οποία αυξά­νο­νται συνεχώς) ενώ στην Ελλάδα έχουν κατα­γρα­φεί πάνω από 300 είδη τα οποία ήρθαν για να μείνουν και δεν πρό­κει­ται να εξα­φα­νι­στούν. Πιο πιθανό είναι να εξα­φα­νί­σουν δικά μας είδη. Δεν είναι νομα­δικά, γι’ αυτό και θα μείνουν.

Μιλήστε μας για τον λαγο­κέ­φαλο. Τι γίνεται και πώς εξε­λίσ­σε­ται το φαι­νό­μενο;

Κοι­τάξτε, ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθµός Ρόδου έχει προ­γράμ­ματα που σχε­τί­ζο­νται με τον λαγο­κέ­φαλο. Είναι ένα είδος λεσε­ψιανό (ξενικό) προ­κα­λεί προ­βλή­ματα τόσο στο οικο­σύ­στημα –αφού τρώει κεφα­λό­ποδα / χταπόδια- ενώ προ­κα­λεί ζημιές στην οικο­νο­μία αφού κατα­στρέ­φει δίχτυα και εξο­πλι­σμό. Αυτό το είδος, δεν μπορείς να το αξιο­ποι­ή­σεις. Για παρά­δειγμα, το λεο­ντό­ψαρο μπορείς να το προ­τεί­νεις σε ιχθυο­πω­λεία για να που­λη­θεί. Ο λαγο­κέ­φα­λος είναι εξαι­ρε­τικά τοξικός και μπορεί να προ­κα­λέ­σει μέχρι και θάνατο. Επι­πλέον, δεν έχει εχθρούς.

Ποια είδη συνα­ντάμε απο­κλει­στικά στην Ρόδο;

Στην Ρόδο συνα­ντάμε ενδη­μικά είδη σε γλυκά νερά, όπως το ‘γκιζάνι’. Επίσης, συνα­ντάμε τον ‘ποταμοκάβουρα’ –ο οποίος υπάρχει και στην Τήλο- και την γαρίδα του γλυκού νερού την οποία όμως, συνα­ντάμε απο­κλει­στικά στην Ρόδο!