«Η Τουρκία συνεχίζει να διεκδικεί μια διαπραγμάτευση πακέτου»

Ο Σω­τή­ρης Σέρ­μπος είναι Επί­κου­ρος Κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Πο­λι­τι­κής στο Δη­μο­κρί­τειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θρά­κης και Ερευ­νη­τι­κός Εταί­ρος στο Jean Monnet European Centre of Excellence, ΕΚΠΑ.

Στην συ­νέ­ντευ­ξη που πα­ρα­χώ­ρη­σε στην «δη­μο­κρα­τι­κή», σχο­λιά­ζει τις τε­λευ­ταί­ες διε­θνείς εξε­λί­ξεις με αφορ­μή τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές ανά­με­σα στην Ελ­λά­δα και την Τουρ­κία, την στάση των Ηνω­μέ­νων Πο­λι­τειών αλλά και της Ρω­σι­κής Ομο­σπον­δί­ας στην διε­θνή γεω-πο­λι­τι­κή σκα­κιέ­ρα.

• Κύριε Σέρ­μπο, να ξε­κι­νή­σου­με από τις τε­λευ­ταί­ες εξε­λί­ξεις με αφορ­μή τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές ανά­με­σα στην Ελ­λά­δα και την Τουρ­κία ζη­τώ­ντας από εσάς ένα πρώτο σχό­λιο.

Είναι θε­τι­κό ότι έστω και την πα­ρα­μο­νή της Συ­νό­δου, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε αυτός ο γύρος των επα­φών. Με βάση το κλίμα και τα κοινά δη­μο­σιεύ­μα­τα, δεν υπάρ­χει κά­ποιο κοινό πρα­κτι­κό ή διαρ­ρο­ές, σί­γου­ρα όμως η Τουρ­κία συ­νε­χί­ζει να διεκ­δι­κεί μια δια­πραγ­μά­τευ­ση – πα­κέ­του: δη­λα­δή όλα τα ζη­τή­μα­τα τα οποία εκεί­νη, μο­νο­με­ρώς, θέτει στο τρα­πέ­ζι, πολύ μα­κριά από την ατζέ­ντα περί θα­λασ­σί­ων ζωνών που επι­διώ­κει η Αθήνα. Αυτό, αν θέ­λε­τε είναι θε­τι­κό αφού είναι πλέον ανοι­χτοί οι δί­αυ­λοι της επι­κοι­νω­νί­ας –αν λά­βου­με υπόψη, πού βρε­θή­κα­με λί­γους μήνες πριν, κατά την διάρ­κεια του κα­λο­και­ριού και αρ­γό­τε­ρα. Ανα­νε­ώ­θη­κε η δέ­σμευ­ση των δύο πλευ­ρών, να προ­χω­ρή­σουν και στον 63ο γύρο, κι εν­δε­χο­μέ­νως, με βάση το πώς θα είναι τα πράγ­μα­τα να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί και συ­νά­ντη­ση με­τα­ξύ των δύο υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών στην Τουρ­κία. Εδώ, είναι ση­μα­ντι­κό να ανα­φέ­ρου­με ότι η Τουρ­κία πλέον, επι­θυ­μεί να ανα­βαθ­μί­σει αυτές τις επα­φές διότι θε­ω­ρού­σε πάντα τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές ένα ‘στενό κο­στού­μι’ σε υπη­ρε­σια­κό επί­πε­δο, ενώ εκεί­νη θέλει να κι­νη­θεί σε πο­λι­τι­κό – δι­πλω­μα­τι­κό επί­πε­δο. Από εκεί και πέρα, η προ­σο­χή της είναι στραμ­μέ­νη στο Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο στις 25&26 Μαρ­τί­ου, όπου με­τα­ξύ άλλων, για την Τουρ­κία οι διε­ρευ­νη­τι­κές, είναι ευ­και­ρία για την δική της δι­πλω­μα­τία να δεί­ξει ότι ασκεί εποι­κο­δο­μη­τι­κή πο­λι­τι­κή και επι­θυ­μεί τον διά­λο­γο –όπως, βέ­βαια εκεί­νη τον αντι­λαμ­βά­νε­ται.

• Υπάρ­χουν δη­μο­σιεύ­μα­τα στον ευ­ρω­παϊ­κό Τύπο που ανα­φέ­ρουν ότι η Τουρ­κία αι­σθά­νε­ται πα­ρα­γκω­νι­σμέ­νη ανα­φο­ρι­κά με τις συμ­φω­νί­ες που έχει κάνει η Ελ­λά­δα (το πλέγ­μα συμ­φω­νιών που έχουν προη­γη­θεί με Ισ­ρα­ήλ, Κύπρο, Αί­γυ­πτο, Ευ­ρώ­πη κ.λπ.) το οποίο ενι­σχύ­ει την δική μας θέση. Από εδώ και στο εξής, βλέ­πε­τε ότι θα κάνει τα πάντα για να κερ­δί­σει έδα­φος και να βελ­τιώ­σει την ει­κό­να της απέ­να­ντι στην Ευ­ρώ­πη;

Τις τε­λευ­ταί­ες εβδο­μά­δες, η Τουρ­κία προ­χω­ρά σε μια συ­στη­μα­τι­κή ‘επί­θε­ση φι­λί­ας’ σε χώρες όπως η Αί­γυ­πτος, το Ισ­ρα­ήλ, η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία και τα Ηνω­μέ­να Αρα­βι­κά Εμι­ρά­τα. Δεν είναι τυ­χαί­ες οι επι­λο­γές της. Θε­ω­ρεί ότι εκεί έχουν δη­μιουρ­γη­θεί δύο πόλοι ευ­θυ­γράμ­μι­σης συμ­φε­ρό­ντων και με τρί­τες χώρες -με­τα­ξύ των οποί­ων και η Ελ­λά­δα- όπου, με­τα­ξύ αυτών που συν­δέ­ουν όλες τις πλευ­ρές είναι και η ανα­χαί­τι­ση των υπέρ­με­τρων γεω-πο­λι­τι­κών φι­λο­δο­ξιών της Άγκυ­ρας και πώς αντι­λαμ­βά­νε­ται δυ­νη­τι­κά τον ρόλο της, ως πε­ρι­φε­ρεια­κός ηγε­μό­νας. Άρα, ασφα­λώς θέλει αυτές τις συμ­φω­νί­ες που έχουν γίνει, να τις διεμ­βο­λί­σει και να δει φως στο τού­νελ –συν το γε­γο­νός πως σε ένα βαθμό, βρί­σκε­ται εκτός των πε­ρι­φε­ρεια­κών σχε­δια­σμών. Θέλει να εντα­χθεί αλλά στο τέλος της ημέ­ρας, θα φανεί εάν θα είναι σε θέση να σε­βα­στεί τους κα­νό­νες του παι­χνι­διού, στο πλαί­σιο ενός ευ­ρύ­τε­ρου γεω-πο­λι­τι­κού αντα­γω­νι­σμού, ενός μπρα – ντε – φερ όπου οι πε­ρι­φε­ρεια­κές ισορ­ρο­πί­ες δυ­νά­με­ων σβή­νο­νται και ξα­να­γρά­φο­νται. Εδώ, θα είναι κα­τα­λυ­τι­κός ο ρόλος των ΗΠΑ.

Ει­δι­κό­τε­ρα ως προς το ευ­ρω­παϊ­κό σκέ­λος, είναι δε­δο­μέ­νο ότι η Τουρ­κία επι­θυ­μεί μια ανά­πο­δη στρα­τη­γι­κή από την Αθήνα. Δη­λα­δή, επι­θυ­μεί να απο­συν­δε­θούν τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά από τα ευ­ρω­τουρ­κι­κά ζη­τή­μα­τα –άρα να προ­χω­ρή­σει σε μια θε­τι­κή ατζέ­ντα με την Ευ­ρώ­πη και ει δυ­να­τόν σε συ­ναλ­λα­κτι­κό επί­πε­δο: χωρίς δι­κλεί­δες ασφα­λεί­ας, ένα κα­νο­νι­στι­κό πλαί­σιο που θα ακου­μπά­ει και ζη­τή­μα­τα κρά­τους δι­καί­ου, διε­θνούς δι­καί­ου, επί­λυ­σης των προ­βλη­μά­των μόνο διά της δι­πλω­μα­τι­κής οδού, με βάση το σύ­νο­λο της ερ­γα­λειο­θή­κης του διε­θνούς δι­καί­ου και του δι­καί­ου της θά­λασ­σας. Βέ­βαια, με­τα­ξύ άλλων επι­θυ­μεί μια θε­τι­κή ατζέ­ντα με την Ευ­ρώ­πη, για λό­γους χρη­μα­το-οι­κο­νο­μι­κούς. Είναι με­γά­λη η πίεση στην τουρ­κι­κή οι­κο­νο­μία, κάτι που συ­νε­πά­γε­ται πο­λι­τι­κό κό­στος για τον Τούρ­κο Πρό­ε­δρο το οποίο αφε­νός θέλει να το αντι­στρέ­ψει και αφε­τέ­ρου, να δεί­ξει προς το εσω­τε­ρι­κό του ακρο­α­τή­ριο ότι η Τουρ­κία όχι μόνο δεν είναι εκτός αλλά, εντός. Δεν απο­κλεί­ε­ται να έχου­με και μια ει­δι­κή Ευ­ρω­παϊ­κή Σύ­νο­δο με την συμ­με­το­χή της Τουρ­κί­ας. Μένει να δούμε πώς θα εξε­λι­χθεί αυτό, καθώς η Αθήνα επι­διώ­κει μια θε­τι­κή ατζέ­ντα με σφρα­γί­δα Βρυ­ξελ­λών με κα­νο­νι­στι­κό πλαί­σιο. Εδώ πρέ­πει να εί­μα­στε ρε­α­λι­στές, διότι ο κοι­νός τόπος με­τα­ξύ των ευ­ρω­παί­ων και στο πα­ρελ­θόν, ήταν στον ελά­χι­στο και όχι στον μέ­γι­στο, πα­ρο­νο­μα­στή.

• Όσον αφορά στις σχέ­σεις με τις ΗΠΑ, μέχρι τώρα ο Τζο Μπάι­ντεν δεν έχει ση­κώ­σει το τη­λέ­φω­νο για να μι­λή­σει με τον Ερ­ντο­γάν πράγ­μα που τον έχει ανη­συ­χή­σει σο­βα­ρά.

Σε ένα πρώτο επί­πε­δο, δη­μό­σιας ει­κό­νας του, σί­γου­ρα τον ενο­χλεί. Διότι έρ­χε­ται σε πλήρη αντι­δια­στο­λή, με το τη­λέ­φω­νο που είχε δε­χτεί πολύ νωρίς από τον Τραμπ. Από εκεί και πέρα, οι ΗΠΑ δεν…. βιά­ζο­νται. Έχου­με μια νέα αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση, η οποία το­πο­θε­τεί πολύ ψηλά –συ­γκρι­τι­κά με τον Τραμπ- τα ζη­τή­μα­τα δη­μο­κρα­τί­ας, κρά­τους δι­καί­ου, αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των όπου η Τουρ­κία έχει οπι­σθο­χω­ρή­σει σε με­γά­λο βαθμό. Αυτό δεν έχει πε­ρά­σει απα­ρα­τή­ρη­το από την Ουά­σιγ­κτον. Οι ΗΠΑ προ­σπα­θούν να οριο­θε­τή­σουν την δια­πραγ­μά­τευ­ση με την Τουρ­κία ενώ προ­σπα­θούν να θέ­σουν τους κα­νό­νες. Για τον Ερ­ντο­γάν που θέλει να δεί­χνει ότι μπο­ρεί να δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται επί ίσοις όροις με την Δύση, είναι ενο­χλη­τι­κό ενώ τον απα­σχο­λούν οι σχε­δια­σμοί της Αμε­ρι­κής (με ή χωρίς την Τουρ­κία). Εκεί, θα απαι­τη­θούν συμ­βι­βα­σμοί τους οποί­ους, εν­δε­χο­μέ­νως να μην μπο­ρεί να τους ση­κώ­σει, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη το εσω­τε­ρι­κό του μέ­τω­πο και κυ­ρί­ως την συμ­μα­χία που δια­τη­ρεί με την ακρο­δε­ξιά.

• Οι ΗΠΑ ξε­κα­θά­ρι­σαν ωστό­σο, ότι για να δε­χτούν να που­λή­σουν οπλι­σμό στην Τουρ­κία, θα πρέ­πει η Άγκυ­ρα να επι­στρέ­ψει τους S-400 στην Ρωσία –αφού υπάρ­χουν ήδη κυ­ρώ­σεις από το Κον­γκρέσ­σο. Επι­πλέ­ον, η Ρω­σι­κή Ομο­σπον­δία έχει βοη­θή­σει την Τουρ­κία σε κά­ποιες πε­ριο­χές όπως στο Αζερ­μπαϊ­τζάν. Κι εδώ θα δούμε τον ρόλο της Ρω­σί­ας με δε­δο­μέ­νο ότι είναι και εκτός ΝΑΤΟ.

Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη το πώς ιε­ραρ­χού­νται οι προ­τε­ραιό­τη­τες της νέας αμε­ρι­κα­νι­κής διοί­κη­σης, ο πα­ρά­γο­ντας Ρωσία, είναι σα­φέ­στα­τα πολύ ψη­λό­τε­ρα συ­γκρι­τι­κά με την προ­ε­δρία Τραμπ. Κι εδώ θα είναι ένα… ταγκό για τρεις (!) ανά­με­σα στους κ.κ. Μπάι­ντν, Ερ­ντο­γάν και Πού­τιν. Και το λέω αυτό διότι οι σχέ­σεις Ρω­σί­ας – Τουρ­κί­ας είναι σαν ένα εκ­κρε­μές που κι­νεί­ται από οιο­νεί συμ­μα­χία έως οιο­νεί αντι­πα­ρά­θε­ση. Η Ρωσία, ει­δι­κά έχει κάθε λόγο να συ­ντη­ρή­σει αυτή τη σχέση με την Τουρ­κία, αφού την συμ­φέ­ρει να δη­μιουρ­γεί ‘ρήγ­μα­τα και αβε­βαιό­τη­τες’ εντός του ΝΑΤΟ και αλλού. Οι ΗΠΑ εν­δια­φέ­ρο­νται να πε­ριο­ρί­σουν και να οριο­θε­τή­σουν το ρω­σι­κό απο­τύ­πω­μα στο βαθμό αυ­το­νό­μη­σης της τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­κής –κι εκεί θα είναι μια πάρα πολύ δύ­σκο­λη ισορ­ρο­πία για τον Ερ­ντο­γάν για να βρε­θεί ένα modus vivendi. Το ρω­σι­κό οπλι­κό σύ­στη­μα είναι απλά, η κο­ρυ­φή του πα­γό­βου­νου. Για τις ΗΠΑ το Νο1 ζή­τη­μα είναι η ρω­σι­κή και η κι­νε­ζι­κή επί­δρα­ση. Ο Ρώσος πρό­ε­δρος έχει κάθε λόγο να θε­λή­σει να κρα­τή­σει την σχέση του με την Τουρ­κία αφού εδρά­ζε­ται μόνον σε προ­σω­πι­κό επί­πε­δο. Το βέ­βαιο είναι ότι οι ΗΠΑ αργά ή γρή­γο­ρα, θα ξε­κα­θα­ρί­σουν πώς αντι­λαμ­βά­νο­νται τον ρόλο της Τουρ­κί­ας –και στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

• Για να δούμε όμως και τον ρόλο της Ελ­λά­δας αφού μπαί­νουν σε άλλη φάση με τις ΗΠΑ.

Αυτό είναι ση­μα­ντι­κό, και μά­λι­στα υπάρ­χει μια πολύ ικανή ομάδα τόσο στον Λευκό Οίκο όσο και στο Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ. Για πρώτη φορά ακού­σα­με τον Αμε­ρι­κα­νό ΥΠΕΞ Άντο­νι Μπλίν­κεν να κάνει λόγο για πα­ρα­βιά­σεις ενα­ε­ρί­ου χώρου. Άρα αξί­ζει να αξιο­ποι­η­θεί αυτή η ευ­και­ρία για να κα­τα­θέ­σει η Ελ­λά­δα το δικό της στρα­τη­γι­κό σχέ­διο, πώς δηλ. αντι­λαμ­βά­νε­ται την θέση, τον ρόλο, την επιρ­ροή της και την προ­βο­λή ισχύ­ος αφού θα είναι πολύ ψηλά στους αμε­ρι­κα­νι­κούς σχε­δια­σμούς, οι πε­ρι­φε­ρεια­κές ισορ­ρο­πί­ες δυ­νά­με­ων ανά πα­γκό­σμια πε­ρι­φέ­ρεια.

Σβή­νο­νται και ξα­να­γρά­φο­νται με βάση τις νέες προ­τε­ραιό­τη­τες των ΗΠΑ που θα είναι προς Ασία και Ει­ρη­νι­κό, αλλά θα τους εν­δια­φέ­ρουν οι ισορ­ρο­πί­ες.