Δεκτές προτάσεις του Βασίλη Α. Υψηλάντη για αλλαγές στο ΝΣ για το οικογενειακό δίκαιο – Η ομιλία του στην Ολομέλεια της Βουλής

Ο Βου­λευ­τής Δω­δε­κα­νή­σου και Κο­σμή­το­ρας της Βου­λής Βα­σί­λειος Νι­κό­λα­ος Α. Υψη­λά­ντης με την ομι­λία του, στην Ολο­μέ­λεια της Βου­λής των Ελ­λή­νων, τά­χθη­κε υπέρ του νο­μο­σχε­δί­ου του Υπουρ­γεί­ου Δι­καιο­σύ­νης «Με­ταρ­ρυθ­μί­σεις ανα­φο­ρι­κά με τις σχέ­σεις γο­νέ­ων και τέ­κνων και άλλα ζη­τή­μα­τα οι­κο­γε­νεια­κού δι­καί­ου».

Σα­ρά­ντα πε­ρί­που χρό­νια από την ει­σα­γω­γή του ν. 1329/1983 που εφαρ­μό­στη­κε, κατ ’επι­τα­γή του Συ­ντάγ­μα­τος του 1975, προ­χω­ρά η ανα­μόρ­φω­ση των ρυθ­μί­σε­ων του οι­κο­γε­νεια­κού δι­καί­ου προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πι­στούν οι ανά­γκες που δια­μορ­φώ­θη­καν όλα τα χρό­νια που πέ­ρα­σαν κυ­ρί­ως με τα θέ­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με τις σχέ­σεις γο­νέ­ων και τέ­κνων μετα τη λύση του γάμου, οι αβελ­τη­ρί­ες και οι στρε­βλώ­σεις του καθώς επί­σης και η ανα­γκαία εναρ­μό­νι­ση του δι­καί­ου μας με τη Διε­θνή Σύμ­βα­ση για τα Δι­καιώ­μα­τα του Παι­διού αλλά και με τη Σύμ­βα­ση του Συμ­βου­λί­ου της Ευ­ρώ­πης για την πρό­λη­ψη και την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της βίας κατά των γυ­ναι­κών και της εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας που κυ­ρώ­θη­κε με το ν. 4531/2018.

Δε­κτές έγι­ναν από τον Υπουρ­γό Δι­καιο­σύ­νης κ. Κων­στα­ντί­νο Τσιά­ρα και δύο προ­τά­σεις του βου­λευ­τή Δω­δε­κα­νή­σου για τρο­πο­ποι­ή­σεις στο νο­μο­σχέ­διο η πρώτη ώστε η δια­με­σο­λά­βη­ση ξε­κά­θα­ρα να απο­τε­λεί δια­δι­κα­σία επι­δί­ω­ξης συμ­φω­νί­ας με­τα­ξύ των γο­νέ­ων για την επι­μέ­λεια των παι­διών, η δεύ­τε­ρη ώστε να επι­ση­μαν­θεί ότι πλέον η επι­κοι­νω­νία με­τα­ξύ των γο­νέ­ων και του παι­διού δεν απο­τε­λεί μόνο δι­καί­ω­μα αλλά και υπο­χρέ­ω­ση.

Τα κυ­ριό­τε­ρα ση­μεία της ομι­λί­ας του Βα­σί­λη Α. Υψη­λά­ντη είναι τα ακό­λου­θα:

 

«Κύριε Υπουρ­γέ,

Κύριε Υφυ­πουρ­γέ,

Κυ­ρί­ες και Κύ­ριοι Συ­νά­δελ­φοι,

 

Σα­ρά­ντα πε­ρί­που χρό­νια από την ει­σα­γω­γή του ν. 1329/1983 που εφαρ­μό­στη­κε,

κατ ‘επι­τα­γή του Συ­ντάγ­μα­τος του 1975, προ­χω­ρά­με στην ανα­μόρ­φω­ση των ρυθ­μί­σε­ων του οι­κο­γε­νεια­κού δι­καί­ου προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πι­στούν οι ανά­γκες που δια­μορ­φώ­θη­καν όλα

τα χρό­νια που πέ­ρα­σαν κυ­ρί­ως με τα θέ­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με τις σχέ­σεις γο­νέ­ων και τέ­κνων μετά τη λύση του γάμου, οι αβελ­τη­ρί­ες και οι στρε­βλώ­σεις του. Στην ανα­γκαία εναρ­μό­νι­ση του με τη Διε­θνή Σύμ­βα­ση για τα Δι­καιώ­μα­τα του Παι­διού αλλά και με τη Σύμ­βα­ση του Συμ­βου­λί­ου της Ευ­ρώ­πης για την πρό­λη­ψη και την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της βίας κατά των γυ­ναι­κών και της εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας που κυ­ρώ­θη­κε με το ν. 4531/2018.

Το υπό ψή­φι­ση σχέ­διο νόμου για την ανα­μόρ­φω­ση των ρυθ­μί­σε­ων του Οι­κο­γε­νεια­κού Δι­καί­ου, ανα­φο­ρι­κά με τις σχέ­σεις γο­νέ­ων και τέ­κνων, ση­μα­το­δο­τεί την με­τά­βα­ση της κύ­ριας ευ­θύ­νης για τις απο­φά­σεις που αφο­ρούν το ανή­λι­κο παιδί, στους γο­νείς του, σε κάθε πε­ρί­πτω­ση που αυτοί δια­κό­πτουν την συμ­βί­ω­σή τους.

Η ρύθ­μι­ση όλων των θε­μά­των που αφο­ρούν το παιδί ενα­πό­κει­ται κα­ταρ­χήν στους γο­νείς, οι οποί­οι, εξα­κο­λου­θούν και μετά την διά­σπα­ση της με­τα­ξύ τους σχέ­σης, να ευ­θύ­νο­νται εξί­σου για την ανα­τρο­φή, την εκ­παί­δευ­ση, την φρο­ντί­δα, την επί­βλε­ψη και την δια­τρο­φή του παι­διού τους.

Ο σκο­πός του νόμου, όπως δια­τυ­πώ­νε­ται στο άρθρο 1, ανα­φέ­ρε­ται στην ενερ­γή πα­ρου­σία και των δύο γο­νέ­ων κατά την ανα­τρο­φή του παι­διού και στην εκ­πλή­ρω­ση της ευ­θύ­νης τους ένα­ντι αυτού. Η λέξη «ευ­θύ­νη» είναι η λέξη-κλει­δί.

Όταν οι γο­νείς χω­ρί­ζουν, οφεί­λουν να ανα­λά­βουν οι ίδιοι την ευ­θύ­νη να επι­λύ­σουν τις δια­φω­νί­ες τους σχε­τι­κά με τα ζη­τή­μα­τα που αφο­ρούν το παιδί τους. Να κα­ταρ­τί­σουν ένα σχέ­διο ανα­τρο­φής (parenting plan), με βάση το οποίο θα πο­ρευ­θούν και το οποίο οι ίδιοι θα τρο­πο­ποιούν, κάθε φορά που υπάρ­χει ανά­γκη.

Επο­μέ­νως, η ανά­λη­ψη της ευ­θύ­νης των γο­νέ­ων απέ­να­ντι στα παι­διά τους είναι το πρώτο ση­μα­ντι­κό βήμα ανα­μόρ­φω­σης που επι­χει­ρεί το σχέ­διο νόμου.

Αυτή εκ­δη­λώ­νε­ται με την προ­τε­ραιό­τη­τα που δί­νε­ται στην αυ­τε­νέρ­γεια των γο­νέ­ων να ρυθ­μί­σουν οι ίδιοι με συμ­φω­νία τους τα ζη­τή­μα­τα των παι­διών τους, με αφε­τη­ρία τον κα­νό­να της από κοι­νού άσκη­σης της γο­νι­κής μέ­ρι­μνας και μετά την διά­σπα­ση της έγ­γα­μης συμ­βί­ω­σης. Κάθε συμ­φω­νία των γο­νέ­ων προ­ϋ­πο­θέ­τει την συ­νερ­γα­σία τους. Και αυτό είναι το μή­νυ­μα του ΄Έλ­λη­να νο­μο­θέ­τη προς τους γο­νείς. Να συ­νερ­γα­στούν για το καλό των παι­διών τους, παρά την δυ­σλει­τουρ­γία της δια­προ­σω­πι­κής σχέ­σης τους.

Σε πε­ρί­πτω­ση που οι γο­νείς δεν μπο­ρούν να βρουν μόνοι τους τις κα­τάλ­λη­λες λύ­σεις, το σχέ­διο νόμου προ­βλέ­πει την προ­σφυ­γή στην δια­με­σο­λά­βη­ση, την πλέον εν­δε­δειγ­μέ­νη δια­δι­κα­σία εξώ­δι­κης επί­λυ­σης των οι­κο­γε­νεια­κών δια­φο­ρών και ως έσχα­τη λύση, την προ­σφυ­γή στο Δι­κα­στή­ριο.

Η ρύθ­μι­ση αυτή του σχε­δί­ου νόμου εναρ­μο­νί­ζε­ται με τον σκοπό του νο­μο­θέ­τη να ενι­σχύ­σει την επι­λο­γή, από τους γο­νείς, της δια­με­σο­λά­βη­σης, για την επί­λυ­ση των δια­φο­ρών τους, σκο­πός ο οποί­ος έχει ήδη εκ­δη­λω­θεί με την ρύθ­μι­ση του Ν. 4640/2019, με τον οποίο κα­θιε­ρώ­νε­ται ως υπο­χρε­ω­τι­κή η αρ­χι­κή συ­νε­δρία δια­με­σο­λά­βη­σης για τις οι­κο­γε­νεια­κές δια­φο­ρές (άρθρα 6 και 7 Ν. 4640/2019).

Μετά τις επι­ση­μάν­σεις μου και τη δι­φο­ρού­με­νη δια­τύ­πω­ση του άρ­θρου 6 του ΝΣ, αφαι­ρεί­ται αυτή από το ΝΣ και ενα­πο­μέ­νει εκεί που γί­νε­ται ευ­θεία ανα­φο­ρά και συ­γκε­κρι­μέ­να στο άρθρο 8 (Αντι­κα­τά­στα­ση άρ­θρου 1514 ΑΚ – Πα­ρέκ­κλι­ση από την από κοι­νού άσκη­ση της γο­νι­κής μέ­ρι­μνας) και εμ­μέ­σως (με την ανα­φο­ρά σε έγ­γρα­φη συμ­φω­νία των γο­νέ­ων) στα

άρθρα 12 (Αντι­κα­τά­στα­ση άρ­θρου 1519 ΑΚ – Ση­μα­ντι­κά ζη­τή­μα­τα επι­μέ­λειας τέ­κνου) και 13 (αντι­κα­τά­στα­ση άρ­θρου 1520 ΑΚ – Προ­σω­πι­κή Επι­κοι­νω­νία).

Η ενερ­γής πα­ρου­σία των δύο γο­νέ­ων την ζωή και την ανα­τρο­φή του παι­διού τους, απο­τε­λεί τον δεύ­τε­ρο ση­μα­ντι­κό σκοπό αυτού του νο­μο­σχε­δί­ου. Για την εξα­σφά­λι­σή της, κα­θιε­ρώ­νε­ται ως κα­νό­νας η από κοι­νού άσκη­ση της γο­νι­κής μέ­ρι­μνας (συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της επι­μέ­λειας) των ανή­λι­κων παι­διών και μετά τον χω­ρι­σμό των γο­νέ­ων τους. Αλ­λά­ζει λοι­πόν η αφε­τη­ρία της όποιας ρύθ­μι­σης γίνει στην συ­νέ­χεια από τους γο­νείς. Με βάση αυτό τον κα­νό­να, οφεί­λουν οι γο­νείς να συ­νερ­γα­στούν για να επι­τευ­χθεί η από κοι­νού άσκη­ση της επι­μέ­λειας στην πράξη, με ρυθ­μί­σεις και πρό­γραμ­μα που είναι ελεύ­θε­ροι, όπως προ εί­πα­με, να συμ­φω­νή­σουν απευ­θεί­ας οι ίδιοι, ή με την βο­ή­θεια του δια­με­σο­λα­βη­τή ή, τέλος, σε πε­ρί­πτω­ση ανυ­πέρ­βλη­της δια­φω­νί­ας, να απο­φα­σί­σει το Δι­κα­στή­ριο.

Για την τή­ρη­ση αυτού του βα­σι­κού κα­νό­να, το ίδιο το υπό ψή­φι­ση σχέ­διο νόμου προ­βλέ­πει πε­ραι­τέ­ρω συ­γκε­κρι­μέ­νες ρυθ­μί­σεις – ασφα­λι­στι­κές δι­κλεί­δες, δη­λα­δή τις εξής:

1. Ρητά ανα­φέ­ρε­ται ότι η ου­σια­στι­κή συμ­με­το­χή των δύο γο­νέ­ων την ανα­τρο­φή και φρο­ντί­δα του παι­διού τους εξυ­πη­ρε­τεί το βέλ­τι­στο συμ­φέ­ρον του (άρθρο 5 παρ. 2)

2. Ρητά ανα­φέ­ρε­ται ότι η απο­τρο­πή της διάρ­ρη­ξης των σχέ­σε­ων του παι­διού με κα­θέ­ναν από τους γο­νείς του, εξυ­πη­ρε­τεί επί­σης το βέλ­τι­στο συμ­φέ­ρον του (άρθρο 5 παρ. 2).

3. Οι απο­φά­σεις για την ονο­μα­το­δο­σία, το θρή­σκευ­μα, την υγεία και εκ­παί­δευ­ση του παι­διού, που επι­δρούν απο­φα­σι­στι­κά στο μέλ­λον, ρυθ­μί­ζο­νται και από τους δύο γο­νείς από κοι­νού, ακόμα κι αν η επι­μέ­λεια ασκεί­ται μόνον από τον ένα (άρθρο 12).

4. Αν η με­τα­βο­λή του τόπου δια­μο­νής του παι­διού επι­δρά ου­σιω­δώς στο δι­καί­ω­μα επι­κοι­νω­νί­ας του γονέα με τον οποίο δεν δια­μέ­νει το τέκνο, απαι­τεί­ται προη­γού­με­νη έγ­γρα­φη συμ­φω­νία του γονέα αυτού ή δι­κα­στι­κή από­φα­ση (άρθρο 12).

5. Ο γο­νέ­ας με τον οποίο δεν δια­μέ­νει το παιδί, έχει δι­καί­ω­μα και υπο­χρέ­ω­ση της κατά το δυ­να­τόν ευ­ρύ­τε­ρης επι­κοι­νω­νί­ας με αυτό (άρθρο 13). Επι­τέ­λους, η επι­κοι­νω­νία ανα­γο­ρεύ­ε­ται και σε υπο­χρέ­ω­ση, όπως πραγ­μα­τι­κά είναι, ενώ, μέχρι τώρα, προ­βλε­πό­ταν στο άρθρο 1520 ΑΚ μόνο ως δι­καί­ω­μα. Απο­τέ­λε­σμα ήταν ότι ο δι­καιού­χος γο­νέ­ας, πολ­λές φορές, κατά κα­τά­χρη­ση του δι­καιώ­μα­τός του, δεν το ασκού­σε κα­θό­λου, ή δεν το ασκού­σε σύμ­φω­να με την συμ­φω­νία των γο­νέ­ων, ή την δι­κα­στι­κή από­φα­ση ισχυ­ρι­ζό­με­νος ότι αυτό απο­τε­λεί δι­καί­ω­μα, με συ­νέ­πειες βλα­πτι­κές έως και κα­τα­στρο­φι­κές για την ψυ­χι­κή υγεία του παι­διού. Από την άλλη, ο γο­νέ­ας που ασκού­σε την επι­μέ­λεια, δεν είχε δι­καί­ω­μα να προ­σφύ­γει στο δι­κα­στή­ριο για να ζη­τή­σει ο ίδιος την ρύθ­μι­ση την επι­κοι­νω­νί­ας του παι­διού με τον άλλο γονέα, σε πε­ρί­πτω­ση αδια­φο­ρί­ας του τε­λευ­ταί­ου. ΄Έτσι πολλά παι­διά κα­τέ­λη­γαν να έχουν μόνο τον ένα γονέα στην ζωή τους. Η υπο­χρέ­ω­ση επι­κοι­νω­νί­ας του γονέα με το παιδί του ενι­σχύ­ε­ται από την διά­τα­ξη του άρ­θρου 14 παρ. 2 στοιχ. δ, η οποία ορί­ζει ότι η υπαί­τια πα­ρά­λει­ψη της άσκη­σης του δι­καιώ­μα­τος επι­κοι­νω­νί­ας από τον δι­καιού­χο γονέα συ­νι­στά κακή άσκη­ση της γο­νι­κής μέ­ρι­μνας. Τό­νι­σα στις συ­ζη­τή­σεις στην επι­τρο­πή ότι στο ΝΣ γί­νε­ται λόγος μόνο για δι­καί­ω­μα επι­κοι­νω­νί­ας, οπότε πρέ­πει να επι­ση­μαν­θεί και το γε­γο­νός ότι η επι­κοι­νω­νία απο­τε­λεί και υπο­χρέ­ω­ση. Εν­δε­χο­μέ­νως με την προ­σθή­κη στην περ δ. παρ 2 του άρ­θρου 14 «…η κακή άσκη­ση και η υπαί­τια πα­ρά­λει­ψη της άσκη­σης του δι­καιώ­μα­τος επι­κοι­νω­νί­ας από τον δι­καιού­χο γονέα, …» μετά το άσκη­σης των λέ­ξε­ων «του λει­τουρ­γι­κού».

6. Η κα­θιέ­ρω­ση του τεκ­μη­ρί­ου του 1/3 του συ­νο­λι­κού χρό­νου επι­κοι­νω­νί­ας με φυ­σι­κή πα­ρου­σία για τον γονέα που δεν δια­μέ­νει με το παιδί, απο­τε­λεί μια ακόμη ασφα­λι­στι­κή δι­κλεί­δα για την επί­τευ­ξη της ενερ­γής πα­ρου­σί­ας των γο­νέ­ων στην ζωή του παι­διού τους. Από ‘κει και πέρα οι γο­νείς μπο­ρούν να κά­νουν οποια­δή­πο­τε ρύθ­μι­ση, προς τα κάτω ή προς τα πάνω. Το τεκ­μή­ριο δεν πα­ρα­βιά­ζει, όπως λέ­γε­ται, την ισό­τι­μη συμ­με­το­χή των γο­νέ­ων στην ανα­τρο­φή του παι­διού τους. Απο­τε­λεί μία ελά­χι­στη βάση, η οποία πρέ­πει να γίνει σε­βα­στή από τους γο­νείς.

7. Η επέ­κτα­ση του κα­νό­να της άσκη­σης από κοι­νού της γο­νι­κής μέ­ρι­μνας και στις πε­ρι­πτώ­σεις που το παιδί γεν­νιέ­ται εκτός γάμου, εφό­σον ανα­γνω­ρί­ζε­ται από τον πα­τέ­ρα. Αυτές οι πε­ρι­πτώ­σεις είναι πλέον πολύ συ­νή­θεις στην κοι­νω­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.

8. Η υπο­χρέ­ω­ση κάθε γονέα και ιδίως αυτού που ασκεί την επι­μέ­λεια, να δια­φυ­λάσ­σει και να ενι­σχύ­ει την σχέση του παι­διού με τον άλλο γονέα, τους αδελ­φούς του και την οι­κο­γέ­νεια του άλλου γονέα (άρθρο 11). Συ­να­φής και η διά­τα­ξη του άρ­θρου 1520ΑΚ, που κα­θιε­ρώ­νει την υπο­χρέ­ω­ση του γονέα με τον οποίο δια­μέ­νει το τέκνο να διευ­κο­λύ­νει και προ­ω­θεί την επι­κοι­νω­νία του παι­διού με τον άλλο γονέα σε τακτή χρο­νι­κή βάση (άρθρο 12).

 

Κυ­ρί­ες και κύ­ριοι συ­νά­δελ­φοι,

Παρά τις όποιες αντιρ­ρή­σεις και εν­στά­σεις, που δια­τυ­πώ­θη­καν, το νο­μο­θέ­τη­μα αυτό απο­τε­λεί τομή για το οι­κο­γε­νεια­κό δί­καιο στη χώρα μας και μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει τη βάση προ­κει­μέ­νου να υπάρ­χει και μετά τη λύση του γάμου πλαί­σιο για συ­νεν­νό­η­ση με­τα­ξύ των γο­νιών παι­δο­κε­ντρι­κό, που κα­τα­τεί­νει στη σωστή ψυ­χο­σω­μα­τι­κή ανά­πτυ­ξη των τέ­κνων σε κάθε δε πε­ρί­πτω­ση ει­σφέ­ρει τα κα­τάλ­λη­λα νο­μι­κά ερ­γα­λεία προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί αυτό με τον κα­λύ­τε­ρο δυ­να­τό τρόπο.

Και για όλους αυ­τούς τους λό­γους δη­λώ­νω ότι το υπερ­ψη­φί­ζω.»