Υποπτες αναφορές για «τουρκική μειονότητα» σε Ρόδο και Κω

• Η καθη­γή­τρια Νeval Konuk κατα­γρά­φει τα μνημεία οθω­μα­νι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και την ανάγκη συνερ­γα­σίας για τη διάσωσή τους

Σε Ρόδο και Κω βρέθηκε τις τελευ­ταίες ημέρες η καθη­γή­τρια του Πανε­πι­στη­μίου Μαρμαρά της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης Neval Konuk κατα­γρά­φο­ντας τόσο την καθη­με­ρι­νό­τητα της μου­σουλ­μα­νι­κής μειο­νό­τη­τας, όσο και τα μνημεία της οθω­μα­νι­κής περιό­δου. Η κα Konuk έχει ήδη παρου­σιά­σει στο παρελ­θόν, μέσα από δύο πολυ­τε­λείς εκδό­σεις, την οθω­μα­νική κλη­ρο­νο­μιά στην Ελλάδα, δίνο­ντας ιδιαί­τερη έμφαση στα νησιά του Αιγαίου, όπου υπάρ­χουν ακόμη ενεργές κοι­νό­τη­τες Ελλήνων μου­σουλ­μά­νων. Αν και οι δημό­σιες ανα­φο­ρές της αξιο­ποιού­νται ορι­σμέ­νες φορές προ­πα­γαν­δι­στικά από την Τουρκία, η ουσία παρα­μέ­νει: το έργο της συμ­βάλ­λει στην ανά­δειξη και διάσωση μνη­μείων που εγκα­τα­λεί­πο­νται και στις δύο όχθες του Αιγαίου.

Στη δεκα­ή­μερη επί­σκεψή της στη Ρόδο, η καθη­γή­τρια πρόβαλε μέσω sosial media την εγκα­τά­λειψη του τεμέ­νους της Σαλάκου – ενός σχεδόν άγνω­στου μνη­μείου, όπου το μιχράμπ παρα­μέ­νει ανέπαφο, αλλά η στέγη έχει καταρ­ρεύ­σει πλήρως. Παράλ­ληλα, κατέ­γραψε και τον τάφο του Αχμέτ Πασά, ο οποίος βρί­σκε­ται, στον περι­βάλ­λο­ντα χώρο του υπαί­θριου γηπέδου μπάσκετ του Δωριέα, στη συμβολή των οδών Κομνη­νού και Δημο­κρα­τίας. Το όνομά της είχε στο παρελ­θόν εμπλα­κεί στον ελλη­νικό Τύπο σε ανα­φο­ρές περί «μυστι­κής απο­στο­λής» για την κατα­γραφή οθω­μα­νι­κών μνη­μείων, θεω­ρού­μενη απε­σταλ­μένη της Τουρ­κίας. Η Konuk συγκα­τα­λέ­γε­ται στους μελε­τη­τές των οθω­μα­νι­κών μνη­μείων της Ελλάδας. Η χρήση όμως του όρου «τουρ­κική μειο­νό­τητα» – ανα­φε­ρό­μενη στην εθνική κατα­γωγή των μου­σουλ­μά­νων από την εποχή του Σου­λεϊ­μάν του Μεγαλοπρεπούς- είναι στοι­χείο που αξιο­ποιεί η Άγκυρα και το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα ο Τούρκος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Χακάν Φιντάν.

«Από τη 10ήμερη μελέτη μου στη Ρόδο. Οι Τούρκοι της Ρόδου στέλ­νουν τους χαι­ρε­τι­σμούς τους! Οι Τούρκοι της Ρόδου είναι μια τουρ­κική κοι­νό­τητα που ζει στο νησί της Ρόδου, το μεγα­λύ­τερο από τα δώδεκα νησιά στην Ελλάδα, και η προ­έ­λευσή τους χρο­νο­λο­γεί­ται από την Οθω­μα­νική περίοδο. Η Ρόδος κατα­κτή­θηκε από την Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία το 1522. Μετά από αυτό, ο μουσουλμανικός-τουρκικός πλη­θυ­σμός από την Ανα­το­λία, ειδικά από το Μαρ­μα­ρίς, τη Μουγκλά και τα περί­χωρά της μετα­φέρ­θηκε στο νησί. Με την πάροδο του χρόνου ο πλη­θυ­σμός αυτός άρχισε να ανα­φέ­ρε­ται ως «Τούρκοι της Ρόδου».

Συνθήκη της Λωζάνης (1923): Πολλοί μουσουλμάνοι-τουρκικοί πλη­θυ­σμοί στην Ελλάδα υπό­κει­νται σε ανταλ­λαγή πλη­θυ­σμών με την Τουρκία. Πάντως τα νησιά Ρόδος και Κων­στα­ντι­νού­πολη (Κως) ήταν στα χέρια της Ιταλίας εκείνη την εποχή, οι Τούρκοι εδώ εξαι­ρέ­θη­καν από την ανταλ­λαγή.

Μετά τον Παγκό­σμιο Πόλεμο: Η Ρόδος προ­σαρ­τή­θηκε στην Ελλάδα με τη Συμ­φω­νία του Παρι­σιού του 1947. Έτσι οι Τούρκοι της Ρόδου έγιναν μέρος της μου­σουλ­μα­νι­κής μειο­νό­τη­τας στην Ελλάδα. Οι Τούρκοι της Ρόδου είναι μια κοι­νό­τητα του Ισλάμ, της οποίας η μητρική γλώσσα είναι τουρ­κική. Σήμερα μιλάνε και ελλη­νικά, την επίσημη γλώσσα της Ελλάδας. Είχαν δικά τους σχολεία και μαντρά­σας κατά την Οθω­μα­νική περίοδο. Σήμερα, παρά το γεγονός ότι η ελλη­νική παιδεία είναι κυρί­αρχη, γίνο­νται προ­σπά­θειες για να κρα­τη­θεί η τουρ­κική ζωή. Θρη­σκευ­τι­κές γιορτές, τουρ­κική κουζίνα και παρα­δο­σια­κός τρόπος ζωής δια­τη­ρούν την ταυ­τό­τητα της κοι­νό­τη­τας», ανα­φέ­ρει η κα Konuk στα social media.

Οι αντι­δρά­σεις της Άγκυρας και τα έργα απο­κα­τά­στα­σης

Η Τουρκία έχει επα­νει­λημ­μένα αντι­δρά­σει στην κατάρ­ρευση οθω­μα­νι­κών μνη­μείων στην Ελλάδα, με σχε­τι­κές ανα­κοι­νώ­σεις από συλ­λό­γους, ενώσεις, αλλά και το τουρ­κικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών. Χαρα­κτη­ρι­στική ήταν η περί­πτωση του τεμέ­νους Ρετζέπ Πασά, όπου η Άγκυρα δια­μαρ­τυ­ρή­θηκε για τη φθορά του, χαρα­κτη­ρί­ζο­ντάς το «κοινή κλη­ρο­νο­μιά» που η Ελλάδα δεν προ­στα­τεύει επαρκώς.

Στην πράξη, το εμπόδιο ήταν κυρίως η χρη­μα­το­δό­τηση, καθώς η απο­κα­τά­σταση του μνη­μείου προχωρά σήμερα με ικα­νο­ποι­η­τι­κούς ρυθμούς μετά τη δια­σφά­λιση και των σχε­τι­κών κον­δυ­λίων. Το ίδιο συμ­βαί­νει και με την εξέλιξη της μεγάλης απο­κα­τά­στα­σης του Μουράτ Ρεϊς από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού δια μέσω της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου.

Δεν περνά απα­ρα­τή­ρητο το γεγονός ότι η Τουρκία, η οποία για αιώνες μετέ­τρεπε ορθό­δο­ξες εκκλη­σίες και εβραϊ­κές συνα­γω­γές σε τζαμιά, στά­βλους ή μουσεία – αν δεν τις κατέ­στρεφε – εμφα­νί­ζε­ται σήμερα να υψώνει τη σημαία της «προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς» με αλλαγή στάσης, καθώς πλέον δίνο­νται άδειες στην ομο­γέ­νεια για απο­κα­τά­σταση ορθό­δο­ξων εκκλη­σιών. Ανε­ξάρ­τητα από τον χαρα­κτήρα της ρητο­ρι­κής, η δια­πί­στωση είναι ότι τα μνημεία, είτε στην Τουρκία, είτε στην Ελλάδα, απο­τε­λούν ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της ιστο­ρίας των νησιών και η προ­στα­σία τους δεν μπορεί να είναι ζήτημα αντι­πα­ρά­θε­σης, αλλά κοινή ευθύνη των δύο κρατών να δια­φυ­λά­ξουν αυτήν την αρχι­τε­κτο­νική κλη­ρο­νο­μιά, όχι μόνο ως μάρ­τυ­ρες μιας εποχής, αλλά και ως γέφυρα συνερ­γα­σίας.

ΦΩΤΟ: Neval Konuk