«Φρένο» του επιτρόπου στη σύμβαση των 992.000 ευρώ της ΔΕΥΑΡ για τις μονάδες αφαλάτωσης σε Κατταβιά και Λαχανιά

• Με πράξη που εξέδωσε μετά από έλεγχο της επίμαχης ανάθεσης, ο επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου στα Δωδεκάνησα έκρινε ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της κατεπείγουσας διαδικασίας που επέλεξε η διοίκηση της επιχείρησης, καθώς μεταξύ άλλων οι μετρήσεις στις οποίες στηρίχθηκε η ανάθεση ανάγονται στα έτη 2024 και 2025, γεγονός που αναιρεί τον απρόβλεπτο χαρακτήρα της ανάγκης

Σοβαρό εμπόδιο συναντά η προσπάθεια της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης Αποχέτευσης Ρόδου να προχωρήσει με συνοπτικές διαδικασίες στην προμήθεια και εγκατάσταση 2 μονάδων αντίστροφης ώσμωσης (Reverse Osmosis) στην Κατταβιά και τη Λαχανιά της Δημοτικής Ενότητας Νότιας Ρόδου, μια σύμβαση συνολικού προϋπολογισμού 992.000 ευρώ με ΦΠΑ, η οποία είχε ήδη φτάσει στο στάδιο της κατακύρωσης σε ανάδοχο.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», ο επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου στα Δωδεκάνησα, κατόπιν του προβλεπόμενου ελέγχου νομιμότητας της ανάθεσης, εξέδωσε πράξη με την οποία ανακόπτεται η πρόοδος της διαδικασίας, καθώς έκρινε ότι δεν πληρούνταν οι αυστηρές νόμιμες προϋποθέσεις για την προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, την εξαιρετική δηλαδή οδό που επέλεξε η διοίκηση της ΔΕΥΑΡ επικαλούμενη κατεπείγουσα ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας.
Κομβικό σημείο της ελεγκτικής κρίσης αποτελεί, πέραν των άλλων, το γεγονός ότι οι μετρήσεις ποιότητας του νερού που επικαλέστηκε η επιχείρηση για να τεκμηριώσει το κατεπείγον αφορούν στα έτη 2024 και 2025. Το στοιχείο αυτό, κατά την κρίση του επιτρόπου, δεν συμβιβάζεται με τον απρόβλεπτο και αιφνίδιο χαρακτήρα που απαιτεί ρητά ο νόμος προκειμένου να δικαιολογηθεί η παράκαμψη του ανοικτού διαγωνισμού. Με απλά λόγια, ένα πρόβλημα που ήταν καταγεγραμμένο και γνωστό στην υπηρεσία επί 2 και πλέον έτη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αιφνίδιο ώστε να νομιμοποιήσει την απευθείας πρόσκληση 3 μόνο εταιρειών αντί της προκήρυξης ανοικτού διαγωνισμού με πλήρη δημοσιότητα και ευρύ ανταγωνισμό.
Το νομικό πλαίσιο και ο πυρήνας της κρίσης
Η διαδικασία που ακολούθησε η ΔΕΥΑΡ στηρίχθηκε στο άρθρο 269 περίπτωση δ΄ του Ν. 4412/2016, σε συνδυασμό με το άρθρο 269Α του ίδιου νόμου, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Η διάταξη αυτή, που ενσωματώνει το άρθρο 50 της Οδηγίας 2014/25/ΕΕ, επιτρέπει στους αναθέτοντες φορείς να προσφύγουν σε διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση μόνο στο μέτρο που είναι απολύτως αναγκαίο, όταν λόγω κατεπείγουσας ανάγκης οφειλόμενης σε γεγονότα απρόβλεπτα για τον φορέα δεν είναι δυνατή η τήρηση των προθεσμιών των ανοικτών ή κλειστών διαδικασιών. Θέτει μάλιστα και μια πρόσθετη, καθοριστική προϋπόθεση, ότι οι περιστάσεις που επικαλείται ο φορέας για την αιτιολόγηση της κατεπείγουσας ανάγκης δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να απορρέουν από δική του ευθύνη.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται, όπως προκύπτει, ο πυρήνας της κρίσης του επιτρόπου. Η πάγια νομολογιακή προσέγγιση του Ελεγκτικού Συνεδρίου απαιτεί τη σωρευτική συνδρομή όλων των προϋποθέσεων της διάταξης και ερμηνεύει στενά την έννοια του απρόβλεπτου γεγονότος, ως περιστατικού που αντικειμενικά δεν μπορούσε να προβλεφθεί με τη συνήθη επιμέλεια. Εφόσον τα ποιοτικά προβλήματα του αντλούμενου νερού στις δύο κοινότητες ήταν καταγεγραμμένα σε εργαστηριακές αναλύσεις ήδη από τα έτη 2024 και 2025, η ανάγκη δεν μπορούσε να θεωρηθεί αιφνιδιαστική, ενώ ο αναθέτων φορέας είχε κατά τεκμήριο επαρκή χρόνο να σχεδιάσει και να διενεργήσει κανονική διαγωνιστική διαδικασία. Επιπλέον, η καθυστέρηση κινητοποίησης παρά τη γνώση του προβλήματος δύναται να αποδοθεί στη σφαίρα ευθύνης της ίδιας της επιχείρησης, στοιχείο που από μόνο του αρκεί για να αποκλείσει την εφαρμογή της εξαιρετικής διαδικασίας. Το πλήρες περιεχόμενο της πράξης και τυχόν πρόσθετες πλημμέλειες που εντοπίστηκαν κατά τον έλεγχο δεν έχουν καταστεί γνωστά στο σύνολό τους.

Το χρονικό της ανάθεσης από την πρώτη απόφαση έως την κατακύρωση
Η υπόθεση ξεκίνησε στις 31 Μαρτίου 2026, όταν το Διοικητικό Συμβούλιο της ΔΕΥΑΡ, υπό την προεδρία του δημοτικού συμβούλου κ. Σωτήριου Βαγιανού, συνεδρίασε στα γραφεία της επιχείρησης και ενέκρινε ομόφωνα, με την απόφαση 192/2026, τη διαδικασία ανάθεσης του αιτήματος ΔΥ002.26 με τίτλο «Προμήθεια – Εγκατάσταση δύο Μονάδων Αντίστροφης Ώσμωσης (Reverse Osmosis – RO) στις περιοχές Κατταβιάς και Λαχανιάς της Δ.Ε. Νότιας Ρόδου». Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα εισήχθη ως πρώτο εκτός ημερήσιας διάταξης, γεγονός που αποτυπώνει τον χαρακτήρα του επείγοντος που του απέδιδε η διοίκηση. Την εισήγηση έθεσε υπόψη του σώματος ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής κ. Κυριάκος Παπαμιχαήλ, βάσει του υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 3835/2026 εγγράφου του διευθυντή Υδάτων κ. Ηλία Παπανικολάου.
Η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης ορίστηκε σε 800.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ 24% ύψους 192.000 ευρώ, ήτοι 992.000 ευρώ συνολικά. Το αντικείμενο αναλυόταν σε 2 διακριτές μονάδες, μία μονάδα παραγωγής πόσιμου νερού με αντίστροφη ώσμωση πλήρους ικανότητας παραγωγής 990 κυβικών μέτρων ημερησίως για την Κατταβιά, προϋπολογισμού 500.000 ευρώ, και μία μονάδα αντίστοιχης δυναμικότητας χωρίς προεπεξεργασία για τη Λαχανιά, προϋπολογισμού 300.000 ευρώ. Η δαπάνη προβλέφθηκε να καλυφθεί εξ ολοκλήρου από ίδιους πόρους της επιχείρησης, με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά αποκλειστικά βάσει τιμής στο σύνολο χωρίς ΦΠΑ και διάρκεια σύμβασης 3 μήνες από την υπογραφή της.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 6 Απριλίου 2026, εκδόθηκε από τον αναπληρωτή γενικό διευθυντή η υπ’ αριθμόν 275 απόφαση ανάληψης υποχρέωσης, με την οποία δεσμεύτηκε πίστωση 992.000 ευρώ σε βάρος 3 κωδικών του προϋπολογισμού του 2026, ενώ η δέσμευση ελέγχθηκε και βεβαιώθηκε από τον διευθυντή της Οικονομικής Υπηρεσίας.
Ακολούθησε, στις 21 Απριλίου 2026, η αποστολή της υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 4750 πρόσκλησης υποβολής προσφορών, υπογεγραμμένης από τον πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου κ. Σωτήριο Βαγιανό, προς 3 οικονομικούς φορείς, τις εταιρείες WATERA HELLAS ΑΒΕΕ, Α. Πασίδης και ΣΙΑ Ε.Ε. και Τακούδης Α.Ε. Οι ενδιαφερόμενοι κλήθηκαν να καταθέσουν τις προσφορές τους αποκλειστικά ηλεκτρονικά έως την 29η Απριλίου 2026, ημέρα Τετάρτη, ενώ η διαδικασία διεξήχθη εκτός του Εθνικού Συστήματος Ηλεκτρονικών Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΣΗΔΗΣ).
Οι προσφορές και η ανάδειξη του μειοδότη
Και οι 3 εταιρείες ανταποκρίθηκαν εμπρόθεσμα στην πρόσκληση, καταθέτοντας τις προσφορές τους στο πρωτόκολλο της επιχείρησης στις 29 Απριλίου 2026. Η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης συνήλθε σε τακτική συνεδρίαση τη Δευτέρα 15 Ιουνίου 2026 και προχώρησε στον έλεγχο των φακέλων. Τόσο τα δικαιολογητικά συμμετοχής όσο και οι τεχνικές προσφορές και των 3 διαγωνιζομένων κρίθηκαν πλήρεις, σύμφωνα με το τεύχος των τεχνικών προδιαγραφών της μελέτης ΔΥ002.26. Κατά την αποσφράγιση των οικονομικών προσφορών, η Τακούδης Α.Ε. αναδείχθηκε πρώτη μειοδότρια με προσφορά 775.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ακολουθούμενη από τη WATERA HELLAS ΑΒΕΕ με 791.000 ευρώ και την Α. Πασίδης και ΣΙΑ Ε.Ε. με 800.000 ευρώ, ποσό που ταυτιζόταν με τον προϋπολογισμό της μελέτης. Η έκπτωση του πρώτου μειοδότη σε σχέση με την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης περιορίστηκε έτσι στα 25.000 ευρώ, ήτοι σε ποσοστό κάτω του 3,2%.
Το πρακτικό της επιτροπής διαβιβάστηκε στο Διοικητικό Συμβούλιο, το οποίο συνεδρίασε την Παρασκευή 26 Ιουνίου 2026, παρουσία και της νομικής συμβούλου της επιχείρησης. Με την απόφαση 392/2026, το σώμα ενέκρινε ομόφωνα το πρακτικό και κατακύρωσε τη σύμβαση στην Τακούδης Α.Ε. αντί του ποσού των 775.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Η πράξη του επιτρόπου έρχεται πλέον να ανακόψει την πορεία προς την υπογραφή της σύμβασης, σε ένα στάδιο όπου η διαδικασία είχε ουσιαστικά ολοκληρωθεί.
Η επιχειρηματολογία της ΔΕΥΑΡ για το κατεπείγον
Στην εισήγηση βάσει της οποίας ελήφθη η αρχική απόφαση, η επιχείρηση είχε αναπτύξει εκτενή επιχειρηματολογία για τη θεμελίωση του κατεπείγοντος. Όπως αναφερόταν, η υδρογεωλογική έρευνα στις κοινότητες Κατταβιάς και Λαχανιάς υλοποιήθηκε βάσει των κατευθύνσεων της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), σύμφωνα με τη μελέτη «Υδρογεωλογική Έρευνα Περιοχών της Νήσου Ρόδου» του 2022. Κατόπιν ολοκλήρωσης των ερευνητικών γεωτρήσεων και επαναλαμβανόμενων δειγματοληψιών σε βάθος τριετίας, καθώς και της τεχνικής έκθεσης ποιότητας νερού της 30ής Μαρτίου 2026 που συνυπέγραψαν ο διευθυντής Υδάτων και η διευθύντρια του Αναλυτικού Εργαστηρίου, προέκυψε ότι το αντλούμενο νερό παρουσιάζει υπερβάσεις μικροβιολογικών δεικτών, αυξημένες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων και υψηλή ηλεκτρική αγωγιμότητα λόγω του υφάλμυρου χαρακτήρα του, στοιχεία που το καθιστούν ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Τα ίδια ποιοτικά χαρακτηριστικά, σύμφωνα με την εισήγηση, εμφάνισαν και οι νέες γεωτρήσεις που διανοίχθηκαν στις ίδιες περιοχές, γεγονός που απέκλειε κάθε εναλλακτική πηγή υδροδότησης.
Η επιχείρηση επικαλέστηκε επιπλέον την ένταση του προβλήματος κατά τον τελευταίο χρόνο, ιδίως τους θερινούς μήνες, λόγω της αυξανόμενης τουριστικής ανάπτυξης και της αντίστοιχης αύξησης των υδατικών αναγκών, τον άμεσο κίνδυνο αδυναμίας κάλυψης βασικών υδρευτικών αναγκών ενόψει της τουριστικής περιόδου, καθώς και το σοβαρό ζήτημα επάρκειας νερού για αρδευτική χρήση, με προεκτάσεις για την τοπική αγροτική δραστηριότητα. Υποστήριξε δε ότι το πρόβλημα της υφαλμύρινσης προέκυψε σταδιακά και επιδεινώθηκε ανεξάρτητα από τη βούλησή της, ότι η μη συμμόρφωση με τα όρια ποιότητας συνιστά αντικειμενικό και αποδεδειγμένο γεγονός και ότι η διενέργεια πλήρους διαγωνιστικής διαδικασίας θα απαιτούσε χρονικό διάστημα που υπερέβαινε το περιθώριο ασφαλούς υδροδότησης.
Η κρίση του επιτρόπου, ωστόσο, φαίνεται να αντιστρέφει ακριβώς αυτή τη συλλογιστική. Η ίδια η επίκληση δειγματοληψιών σε βάθος τριετίας και η ύπαρξη μετρήσεων των ετών 2024 και 2025 συνηγορούν, κατά την ελεγκτική προσέγγιση, υπέρ του, ότι η ανάγκη ήταν από μακρού γνωστή και προβλέψιμη, με συνέπεια η επιλογή της συνοπτικής διαδικασίας τον Μάρτιο του 2026, λίγους μήνες πριν από την τουριστική αιχμή, να μην μπορεί να δικαιολογηθεί ως αντίδραση σε απρόβλεπτο γεγονός αλλά να παραπέμπει σε καθυστερημένη κινητοποίηση του ίδιου του φορέα.