Οι «γκρίζες ζώνες» του «νέου Δουβλίνου»

Σε ασφυ­κτι­κή στε­νω­πό βρί­σκο­νται οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για τη θέ­σπι­ση ενός Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­φώ­νου για τη Με­τα­νά­στευ­ση, το οποίο σχε­διά­ζε­ται να αντι­κα­τα­στή­σει τον Κα­νο­νι­σμό του Δου­βλί­νου. Την ώρα που η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση πιέ­ζε­ται έντο­να από τις αντι­δρά­σεις στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου, όπου η κα­τά­στα­ση τεί­νει να βρε­θεί εκτός ελέγ­χου έπει­τα από την έκ­δο­ση Πρά­ξης Νο­μο­θε­τι­κού Πε­ριε­χο­μέ­νου για την επί­τα­ξη των απα­ραί­τη­των ακι­νή­των και εκτά­σε­ων για τη δια­χεί­ρι­ση της κρί­σης στην οποία προ­χώ­ρη­σε πριν από με­ρι­κές ημέ­ρες το Υπουρ­γι­κό Συμ­βού­λιο, οι προ­σπά­θειες της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής να βρει τον κα­τάλ­λη­λο συμ­βι­βα­σμό με ορί­ζο­ντα τον προ­σε­χή Μάρ­τιο ή Απρί­λιο αντι­με­τω­πί­ζουν δυ­σκο­λί­ες. Οι πλη­ρο­φο­ρί­ες ανα­φέ­ρουν ότι η εξεύ­ρε­ση μιας ισορ­ρο­πί­ας με­τα­ξύ «ευ­θύ­νης και αλ­λη­λεγ­γύ­ης» απο­δει­κνύ­ε­ται εξαι­ρε­τι­κά επί­πο­νη, ενώ το κα­λο­καί­ρι δεν είναι μα­κριά και οι με­τα­να­στευ­τι­κές ροές πι­θα­νό­τα­τα θα αυ­ξη­θούν, προ­σθέ­το­ντας με­γα­λύ­τε­ρο βάρος στα ελ­λη­νι­κά νησιά. Πα­ράλ­λη­λα, η πρό­τα­ση περί κα­τα­νο­μής των αι­τού­ντων άσυλο στα κράτη-μέλη ως μέσο ελά­φρυν­σης των κρα­τών πρώ­της γραμ­μής, όπως η Ελ­λά­δα, έχει αρ­κε­τά «γκρί­ζα ση­μεία» που δεν έχουν ανα­δει­χθεί και θα μπο­ρού­σαν να επι­μη­κύ­νουν χρο­νι­κά το πρό­βλη­μα της συμ­φό­ρη­σης των ελ­λη­νι­κών νη­σιών.

Τα προ­βλή­μα­τα της  Δή­λω­σης ΕΕ – Τουρ­κί­ας

Ωστό­σο, το πρό­βλη­μα επι­τεί­νε­ται διότι η Δή­λω­ση ΕΕ – Τουρ­κί­ας του Μαρ­τί­ου 2016 αντι­με­τω­πί­ζει πλέον σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα εφαρ­μο­γής, και όχι μόνο στο σκέ­λος των επι­στρο­φών, όπως ορθώς επι­μέ­νουν ορι­σμέ­νοι ευ­ρω­παί­οι εταί­ροι. Είναι σαφές ότι η τρέ­χου­σα ερ­μη­νεία της Δή­λω­σης βο­λεύ­ει αρ­κε­τούς εξ αυτών, ιδιαί­τε­ρα σε ό,τι αφορά την επι­στρο­φή στην Τουρ­κία μόνο όσων αι­τού­ντων άσυλο πα­ρα­μέ­νουν στα νησιά. Στο κεί­με­νο της Δή­λω­σης δεν ανα­φέ­ρε­ται όμως που­θε­νά ρητώς ότι όσοι θα επι­στρέ­φο­νται πρέ­πει να μέ­νουν εκεί μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί όλη η δια­δι­κα­σία εξέ­τα­σης του αι­τή­μα­τός τους. Πρό­κει­ται, σύμ­φω­να με έγκυ­ρες πηγές, για απο­δο­χή εκ μέ­ρους της ΕΕ μιας ερ­μη­νεί­ας που δό­θη­κε από την Αγκυ­ρα στην αρχή εφαρ­μο­γής της συμ­φω­νί­ας μέσω άτυ­πων διαύ­λων και ανταλ­λα­γής επι­στο­λών που ποτέ δεν δη­μο­σιο­ποι­ή­θη­καν. Η μόνη σχε­τι­κή απο­τύ­πω­ση αυτής της ερ­μη­νεί­ας εντο­πί­ζε­ται σε ένα έγ­γρα­φο ερω­τα­πα­ντή­σε­ων της Κο­μι­σιόν με ημε­ρο­μη­νία 19 Μαρ­τί­ου 2016.

Αυτό δεν ση­μαί­νει πά­ντως ότι η προη­γού­με­νη κυ­βέρ­νη­ση ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ δεν επι­δό­θη­κε σε κα­τά­χρη­ση του κρι­τη­ρί­ου της ευα­λω­τό­τη­τας για τη με­τα­φο­ρά αι­τού­ντων άσυλο στην εν­δο­χώ­ρα. Πλέον, όμως, η δη­μιουρ­γία με­γα­λύ­τε­ρων δομών στα νησιά (ιδιαί­τε­ρα σε Λέσβο, Σάμο και Χίο) προ­κα­λεί έντο­νο πο­νο­κέ­φα­λο στην κυ­βέρ­νη­ση. Υπάρ­χει επί­σης η εί­σο­δος του Εβρου που δεν κα­λύ­πτε­ται από τη Δή­λω­ση ΕΕ –  Τουρ­κί­ας, ενώ πα­ράλ­λη­λα η Αγκυ­ρα έχει πα­γώ­σει δύο εκ των τριών νο­μι­κών διαύ­λων για επι­στρο­φές: το δι­με­ρές Πρω­τό­κολ­λο Επα­νεισ­δο­χής με την Ελ­λά­δα και τη Συμ­φω­νία Επα­νεισ­δο­χής που είχε υπο­γρά­ψει με την ΕΕ, με απο­τέ­λε­σμα άλλα κράτη-μέλη να μην μπο­ρούν να επι­στρέ­ψουν αν­θρώ­πους στην Τουρ­κία, είτε πρό­κει­ται για τούρ­κους υπη­κό­ους είτε για υπη­κό­ους τρί­των χωρών.

Οι προ­τά­σεις της ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς

Η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά – και συ­γκε­κρι­μέ­να ο ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Με­τα­να­στευ­τι­κής Πο­λι­τι­κής Γιώρ­γος Κου­μου­τσά­κος, που έχει ανα­λά­βει μαζί με την ομάδα του το δύ­σκο­λο έργο να προ­ω­θή­σει τις θέ­σεις της Αθή­νας στο εξω­τε­ρι­κό – απέ­στει­λε πρό­σφα­τα επι­στο­λή (την οποία απο­κά­λυ­ψε «Το Βήμα» στις 27 Ια­νουα­ρί­ου) προς τον αντι­πρό­ε­δρο της Κο­μι­σιόν Μαρ­γα­ρί­τη Σχοι­νά και την αρ­μό­δια επί­τρο­πο για τις Εσω­τε­ρι­κές Υπο­θέ­σεις Ιλβα Γιό­χαν­σον με τις αρ­χι­κές θέ­σεις της κυ­βέρ­νη­σης εν όψει της δια­πραγ­μά­τευ­σης για το «νέο Δου­βλί­νο». Οπως έλε­γαν στο «Βήμα» κοι­νο­τι­κές πηγές, η νέα πρό­τα­ση πρέ­πει να είναι πιο ισορ­ρο­πη­μέ­νη σε σχέση με εκεί­νη που είχε κα­τα­θέ­σει η Επι­τρο­πή το 2016 και η οποία έδινε με­γα­λύ­τε­ρο βάρος στην αλ­λη­λεγ­γύη ένα­ντι της ευ­θύ­νης. Εκεί­νη η πρό­τα­ση ναυά­γη­σε παρά τις προ­σπά­θειες της βουλ­γα­ρι­κής προ­ε­δρί­ας κατά το πρώτο εξά­μη­νο του 2018. Το νέο σύμ­φω­νο πρέ­πει, συ­νε­χί­ζουν οι ίδιες πηγές, να λάβει υπ’ όψιν της τρεις πα­ρά­γο­ντες: τον επι­με­ρι­σμό των βαρών μέσω μιας κα­τα­νο­μής των αι­τού­ντων άσυλο, την ενί­σχυ­ση του Frontex, ώστε να βελ­τιω­θεί η φύ­λα­ξη των εξω­τε­ρι­κών συ­νό­ρων και να διευ­κο­λυν­θούν οι επι­στρο­φές προς τις τρί­τες χώρες, τόσο προ­έ­λευ­σης όσο και διέ­λευ­σης.

Τα non paper Γερ­μα­νί­ας, Ιτα­λί­ας

Προς το παρόν, έχουν κα­τα­τε­θεί δύο non paper από κράτη-μέλη ως συμ­βο­λή στην ευ­ρύ­τε­ρη συ­ζή­τη­ση. Το ένα προ­έρ­χε­ται από τη Γερ­μα­νία και το δεύ­τε­ρο από την Ιτα­λία. Είναι ξε­κά­θα­ρο στους γνω­ρί­ζο­ντες ότι οι από­ψεις του Βε­ρο­λί­νου επη­ρε­ά­ζουν ση­μα­ντι­κά τη δια­δι­κα­σία, από τη στιγ­μή μά­λι­στα που ήδη στη γερ­μα­νι­κή πρω­τεύ­ου­σα εκ­φρά­ζο­νται φόβοι, διά στό­μα­τος του υπουρ­γού Εσω­τε­ρι­κών Χορστ Ζε­ε­χό­φερ, ότι μπο­ρούν να επα­να­λη­φθούν οι τε­ρά­στιες με­τα­να­στευ­τι­κές ροές του 2015. Ωστό­σο, «ο διά­βο­λος κρύ­βε­ται στις λε­πτο­μέ­ρειες» όπως επι­ση­μαί­νουν ευ­ρω­παί­οι δι­πλω­μά­τες.

Η κε­ντρι­κή ιδέα που έχει μο­νο­πω­λή­σει το εν­δια­φέ­ρον των μέσων ενη­μέ­ρω­σης είναι η κα­τα­νο­μή των αι­τού­ντων άσυλο στα κράτη-μέλη ώστε να ελα­φρυν­θούν οι χώρες πρώ­της γραμ­μής, όπως η Ελ­λά­δα. Ωστό­σο, το εν­δε­χό­με­νο υπο­χρε­ω­τι­κής κα­τα­νο­μής μοιά­ζει απο­μα­κρυ­σμέ­νο αφού του­λά­χι­στον οι χώρες του Βί­σε­γκραντ πα­ρα­μέ­νουν στα­θε­ρά αντί­θε­τες, οπότε το στοι­χείο της αλ­λη­λεγ­γύ­ης αδυ­να­τί­ζει. Επι­πλέ­ον, δεν είναι ξε­κά­θα­ρο αν αυτή η κα­τα­νο­μή θα έχει ανα­δρο­μι­κή ισχύ ή όχι, ενώ υπάρ­χει σο­βα­ρή ασά­φεια στο σκέ­λος των επι­στρο­φών που «καίει» την Αθήνα, η οποία έχει κα­τα­θέ­σει σχε­τι­κό έγ­γρα­φο προς την ΕΕ. Πα­ράλ­λη­λα, η αλ­λη­λεγ­γύη μέσω της πα­ρο­χής υλι­κής βο­ή­θειας για την προ­στα­σία των εξω­τε­ρι­κών συ­νό­ρων δεν θα πρέ­πει να ταυ­τί­ζε­ται με την αλ­λη­λεγ­γύη στο θέμα του ασύ­λου, όπως ορι­σμέ­νες χώρες θα επι­θυ­μού­σαν.

Η υπο­χρε­ω­τι­κή εξέ­τα­ση στα σύ­νο­ρα

Ακόμη ση­μα­ντι­κό­τε­ρη είναι η κυο­φο­ρού­με­νη πρό­τα­ση για την υπο­χρε­ω­τι­κή αρ­χι­κή εξέ­τα­ση (initial assessment) του αν κά­ποιος δι­καιού­ται άσυλο απο­κλει­στι­κά στα εξω­τε­ρι­κά σύ­νο­ρα ανά­λο­γα με το αν προ­έρ­χε­ται από ασφα­λή τρίτη χώρα (κα­τα­γω­γής ή προ­έ­λευ­σης) και αν απο­τε­λεί κίν­δυ­νο για την εθνι­κή ασφά­λεια. Η σκέψη, η οποία πε­ριέ­χε­ται στο σχε­τι­κό γερ­μα­νι­κό non paper, είναι αυτή η δια­δι­κα­σία να ολο­κλη­ρώ­νε­ται μέσα σε με­ρι­κές εβδο­μά­δες και μετά να ξε­κι­νά η κα­τα­νο­μή. Πόσο εύ­κο­λη όμως είναι η τα­χεία ολο­κλή­ρω­ση της αρ­χι­κής εξέ­τα­σης όταν υπάρ­χουν τόσο πολ­λές αι­τή­σεις; Επι­πλέ­ον, οι επι­στρο­φές όσων δεν δι­καιού­νται προ­στα­σία δεν εξαρ­τώ­νται απο­κλει­στι­κά από την επι­θυ­μία π.χ. της Ελ­λά­δας, αλλά και από τη συ­νερ­γα­σία τρί­των χωρών, όπως η Τουρ­κία, με τις γνω­στές δυ­σκο­λί­ες. Οι υπο­χρε­ω­τι­κές δια­δι­κα­σί­ες στα σύ­νο­ρα εμπε­ριέ­χουν επί­σης τον κίν­δυ­νο κρά­τη­σης των αι­τού­ντων άσυλο για με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα. Αν οι ροές αυ­ξη­θούν γε­ω­με­τρι­κά σε πε­ρί­ο­δο κρί­σης, αυτά τα κέ­ντρα κρά­τη­σης θα μπο­ρού­σαν αυ­το­μά­τως να απο­δει­χθούν μικρά και οι συν­θή­κες δια­βί­ω­σης να χει­ρο­τε­ρεύ­σουν με κίν­δυ­νο πα­ρα­βί­α­σης των θε­με­λιω­δών δι­καιω­μά­των.

ΠΗΓΉ tovima.gr