«Revenge porn»: Σεξουαλική κακοποίηση με τη χρήση διαδικτύου

Εδώ και με­ρι­κές μέρες πα­ρα­κο­λου­θού­με μια γνω­στή τη­λε­ο­πτι­κή περ­σό­να να κα­τη­γο­ρεί­ται για μη συ­ναι­νε­τι­κή δια­νο­μή βί­ντεο και φω­το­γρα­φι­κού υλι­κού σε­ξουα­λι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου με μια πρώην σύ­ντρο­φό του.Ένας άν­θρω­πος που μας είναι γνώ­ρι­μος, που σχε­δόν κα­θη­με­ρι­νά μπο­ρού­σες να τον συ­να­ντή­σεις στην τη­λε­ό­ρα­σή σου, ξαφ­νι­κά απο­κα­θη­λώ­νε­ται. Η εν λόγω περ­σό­να φέ­ρε­ται να έχει δη­μο­σιεύ­σει τρία βί­ντεο και πάνω από 300 φω­το­γρα­φί­ες από το 2016 σε διά­φο­ρες σε­λί­δες πορ­νο­γρα­φι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου.

Κι όσο οι απλοί τη­λε­θε­α­τές, αλλά και οι στε­νοί του συ­νερ­γά­τες-και φίλοι- «πέ­φτουν από τα σύν­νε­φα για το συμ­βάν», μια νεαρή γυ­ναί­κα προ­σπα­θεί εδώ και χρό­νια να δια­χει­ρι­στεί τη θυ­μα­το­ποί­η­ση της, αλλά πλέον και τη με­γά­λη δη­μο­σιό­τη­τα που πήρε η ιστο­ρία αυτή.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ανοί­γει ο ασκός του αιό­λου για πε­ρι­στα­τι­κά εκ­δι­κη­τι­κής πορ­νο­γρα­φί­ας ή αλ­λιώς «revenge porn». Και τούτο διότι τον τε­λευ­ταίο ενά­μι­ση χρόνο έχου­με δει κι άλλες πε­ρι­πτώ­σεις δια­σή­μων, να εμπλέ­κο­νται σε αντί­στοι­χες ιστο­ρί­ες αλλά ως θύ­μα­τα. Γνω­στή influencer μί­λη­σε ανοι­χτά για το προ­σω­πι­κό βί­ντεο που διέρ­ρευ­σε από φι­λι­κό πρό­σω­πο, ενώ και μια πρώην παί­κτρια μα­γει­ρι­κού reality μο­νο­πώ­λη­σε το εν­δια­φέ­ρον ακρι­βώς για τον ίδιο λόγο, δη­λα­δή για την εν αγνοία της δη­μο­σιο­ποί­η­ση βί­ντεο σε­ξουα­λι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου.

Όμως, το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του πα­γό­βου­νου, βρί­σκε­ται κάτω από την επι­φά­νεια του νερού, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας όλα εκεί­να τα θύ­μα­τα της “εκ­δι­κη­τι­κής πορ­νο­γρα­φί­ας” που δεν είναι διά­ση­μα, που δεν κα­τά­φε­ραν να μι­λή­σουν και που δεν άντε­ξαν.

Revenge porn, τι είναι τε­λι­κά;

Μετά τις δια­στά­σεις που έλαβε το τε­λευ­ταίο πε­ρι­στα­τι­κό με τον γνω­στό πα­ρου­σια­στή, έναν όρο βλέ­που­με να πρω­τα­γω­νι­στεί σε άρθρα και ρε­πορ­τάζ: «revenge porn». Ο όρος αυτός, που στα ελ­λη­νι­κά απο­δί­δε­ται ως «εκ­δι­κη­τι­κή πορ­νο­γρα­φία» ή «μη συ­ναι­νε­τι­κή πορ­νο­γρα­φία», ανα­φέ­ρε­ται στη δη­μο­σιο­ποί­η­ση ακα­τάλ­λη­λων ή σε­ξουα­λι­κών ει­κό­νων και βί­ντεο, χωρίς τη συ­γκα­τά­θε­ση του ατό­μου που απει­κο­νί­ζε­ται. To υλικό αυτό μπο­ρεί να πε­ρι­λαμ­βά­νει στενή σε­ξουα­λι­κή σχέση ή σε­ξουα­λι­κή πράξη που προ­ο­ρι­ζό­ταν για προ­σω­πι­κή χρήση του δη­μιουρ­γού και εκεί­νου με τον οποίο μοι­ρά­στη­κε το πε­ριε­χό­με­νο και όχι για δη­μό­σια διά­δο­ση. Αρ­κε­τοί που ασχο­λού­νται ερευ­νη­τι­κά με το φαι­νό­με­νο θε­ω­ρούν πως ο όρος «εκ­δι­κη­τι­κή πορ­νο­γρα­φία» όχι μόνο δεν είναι εύ­στο­χος, αλλά αδι­κεί τη σο­βα­ρό­τη­τα και τη φύση της νέας αυτής μορ­φής εγκλή­μα­τος. Έτσι, προ­τι­μούν όρους όπως «σε­ξουα­λι­κή βία που διευ­κο­λύ­νε­ται από την τε­χνο­λο­γία», «δια­δι­κτυα­κή-σε­ξουα­λι­κή βία» ή ακόμη και «κυ­βερ­νο­βια­σμός», καθώς δέ­κτης της επί­θε­σης είναι η σε­ξουα­λι­κή ταυ­τό­τη­τα και η σε­ξουα­λι­κή ακε­ραιό­τη­τα ενός ατό­μου, η δε έντα­ση της επί­θε­σης και ο αντί­κτυ­πος της πρά­ξης στο θύμα είναι εφά­μιλ­λα του φυ­σι­κού βια­σμού.

Επι­πλέ­ον, το επί­θε­το «εκ­δι­κη­τι­κή» υπο­νο­εί πως το εκά­στο­τε θύμα έκανε κάτι για να προ­κα­λέ­σει αυτή την πράξη ως εκ­δί­κη­ση. Από την άλλη η «πορ­νο­γρα­φία» δη­μιουρ­γεί το συ­νειρ­μό της δη­μιουρ­γί­ας και πα­ρα­γω­γής σε­ξουα­λι­κού υλι­κού με σκοπό τη μα­ζι­κή κα­τα­νά­λω­ση, κάτι που

πα­ρου­σιά­ζει τα θύ­μα­τα ως ηθο­ποιούς πορνό. Το απο­τέ­λε­σμα είναι το βάρος να με­τα­κυ­λί­ε­ται στο θύμα, κάτι το οποίο δεν είναι αυ­τό­μα­τα κακό, αλλά γί­νε­ται με το λάθος τρόπο.

Το «όπλο» του εγκλή­μα­τος

Ζούμε και αλ­λη­λο­ε­πι­δρού­με κα­θη­με­ρι­νά σ’ ένα χώρο που κα­τά­φε­ρε να άρει γε­ω­γρα­φι­κά και χρο­νι­κά όρια: το δια­δί­κτυο. Ο επα­να­στα­τι­κός αυτός τρό­πος επι­κοι­νω­νί­ας, όμως, δη­μιούρ­γη­σε ανα­πό­φευ­κτα και ευ­νοϊ­κό­τε­ρες συν­θή­κες για εγκλη­μα­τι­κή δράση. Η ανω­νυ­μία και η τα­χύ­τη­τα είναι δύο «αρε­τές» που ανά­λο­γα το σκοπό, μπο­ρούν να πά­ρουν τη μορφή απει­λής.

Δεν είναι τυ­χαίο ότι το δια­δί­κτυο γέν­νη­σε μια νέα και συ­νε­χώς διευ­ρυ­νό­με­νη κα­τη­γο­ρία εγκλη­μά­των: τα δια­δι­κτυα­κά εγκλή­μα­τα (cyber crimes). Οι νέες ψη­φια­κές τε­χνο­λο­γί­ες θέ­τουν σε κίν­δυ­νο την ιδιω­τι­κή ζωή των ατό­μων και τα κα­θι­στούν ευά­λω­τα σε δια­φό­ρων ειδών επι­θέ­σεις. Στη συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση, η διά­δο­ση πορ­νο­γρα­φι­κού υλι­κού χωρίς τη συ­ναί­νε­ση των ατό­μων που συμ­με­τέ­χουν μπο­ρεί να γίνει εύ­κο­λα, γρή­γο­ρα και κυ­ρί­ως μπο­ρεί να ανα­πα­ρα­χθεί ή και να απο­θη­κευ­τεί από ένα τε­ρά­στιο αριθ­μό ατό­μων. Αυτό δη­μιουρ­γεί μια αλυ­σί­δα, που δύ­σκο­λα σπάει, ακόμη κι αν το θύμα αντι­λη­φθεί τη δη­μο­σιο­ποί­η­ση του υλι­κού και κι­νη­θεί νο­μι­κά για να κα­τέ­βει από την αρ­χι­κή ιστο­σε­λί­δα που δη­μο­σιεύ­τη­κε. Δυ­στυ­χώς, η κοι­νο­ποί­η­ση και η ανα­πα­ρα­γω­γή στον κόσμο του δια­δι­κτύ­ου είναι λερ­ναία ύδρα.

Τα κί­νη­τρα πίσω από τέ­τοιου εί­δους εγκλη­μα­τι­κές ενέρ­γειες μπο­ρεί να εκ­δι­κη­τι­κά, όπως άλ­λω­στε δη­λώ­νει και ο δια­δε­δο­μέ­νος όρος της εκ­δι­κη­τι­κής πορ­νο­γρα­φί­ας. Ωστό­σο, δεν έχουν όλοι οι δρά­στες ως κί­νη­τρο την εκ­δί­κη­ση. Μπο­ρεί να δια­δί­δουν σε­ξουα­λι­κές ει­κό­νες και βί­ντεο για λό­γους όπως ο εκ­βια­σμός, η πλάκα, η σε­ξουα­λι­κή ικα­νο­ποί­η­ση, το οι­κο­νο­μι­κό όφε­λος ή ακόμα και λόγω της κοι­νω­νι­κής τους θέσης. Γι’ αυτό, άλ­λω­στε, θε­ω­ρεί­ται κι από πολ­λούς πως ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός αυτής της μορ­φής πα­ρε­νό­χλη­σης και κα­κο­ποί­η­σης στο δια­δί­κτυο ως «πορ­νο­γρα­φία» είναι αδό­κι­μος και απο­προ­σα­να­το­λι­στι­κός.

Η δια­δι­κτυα­κή βία δεν είναι λι­γό­τε­ρο βία

Παρ’ όλες τις δια­στά­σεις που μπο­ρεί να λάβει και τα κί­νη­τρα του κάθε δρά­στη, η βία στο δια­δί­κτυο εν γένει, δεν απο­τε­λεί ξε­χω­ρι­στό φαι­νό­με­νο από τη βία στον πραγ­μα­τι­κό κόσμο και μά­λι­στα ακο­λου­θεί συχνά τα ίδια μο­τί­βα.

Αν και η μη συ­ναι­νε­τι­κή δια­νο­μή της πορ­νο­γρα­φί­ας δεν πα­ρα­βιά­ζει σω­μα­τι­κά το θύμα, οι συ­νέ­πειες είναι ψυ­χι­κά αρ­κε­τά σο­βα­ρές, ώστε να δι­καιο­λο­γούν την κα­τα­στο­λή του ποι­νι­κού δι­καί­ου. Από τα ερευ­νη­τι­κά δε­δο­μέ­να, έχουν κα­τα­γρα­φεί πολ­λα­πλές και ση­μα­ντι­κές επι­πτώ­σεις

της εκ­δι­κη­τι­κής πορ­νο­γρα­φί­ας στην ψυ­χι­κή υγεία, όπως έντο­νη συ­ναι­σθη­μα­τι­κή δυ­σφο­ρία, θυμό, ενοχή, κα­τά­θλι­ψη ή ακόμη και αυ­το­κτο­νία. Επι­πλέ­ον, τα θύ­μα­τα ανα­φέ­ρουν μό­νι­μες επι­πτώ­σεις στην ψυ­χι­κή υγεία, οι οποί­ες πε­ρι­γρά­φο­νται και από τα θύ­μα­τα παι­δι­κής πορ­νο­γρα­φί­ας, όπως κοι­νω­νι­κή από­συρ­ση, χα­μη­λή αυ­το­ε­κτί­μη­ση και αι­σθή­μα­τα ανα­ξιό­τη­τας.

Η εκ­δι­κη­τι­κή πορ­νο­γρα­φία προ­κα­λεί και κάτι ακόμη: θίγει τη σε­ξουα­λι­κή ταυ­τό­τη­τα, τη σε­ξουα­λι­κή ακε­ραιό­τη­τα και έκ­φρα­ση του θύ­μα­τος κι αυτό δεν είναι λι­γό­τε­ρο ση­μα­ντι­κό.

Πέρα όμως από τις συ­νέ­πειες στην ψυ­χι­κή υγεία, το θύμα έχει να αντι­με­τω­πί­σει κι έναν πε­ρί­γυ­ρο, στε­νό­τε­ρο κι ευ­ρύ­τε­ρο, που έμαθε για το συμ­βάν ή και είδε το υλικό. Συμ­βαί­νει συχνά, τα θύ­μα­τα της εκ­δι­κη­τι­κής πορ­νο­γρα­φί­ας να μην έχουν υπο­στη­ρι­κτι­κό πε­ρι­βάλ­λον, να στο­χο­ποιού­νται και να θε­ω­ρού­νται υπεύ­θυ­να για τη θυ­μα­το­ποί­η­σή τους. Έτσι, κα­τα­κλύ­ζο­νται από ντρο­πή και ενο­χές, καθώς εκλαμ­βά­νο­νται στην συ­νεί­δη­ση τρί­των ως άτομα ανή­θι­κα και ευ­κο­λό­πι­στα. Όλη αυτή η στο­χο­ποί­η­ση δη­μιουρ­γεί έναν τε­ρά­στιο σκό­πε­λο στην κα­ταγ­γε­λία του πε­ρι­στα­τι­κού, καθώς το θύμα νιώ­θει μόνο και αβο­ή­θη­το. Ακόμη κι αν η υπό­θε­ση πάρει τη δι­κα­στι­κή οδό, η γρα­φειο­κρα­τι­κή και πα­ρω­χη­μέ­νη δια­δι­κα­σία που ακο­λου­θεί­ται (εντός κι εκτός δι­κα­στη­ρί­ου), κα­θι­στά μια τραυ­μα­τι­κή εμπει­ρία που οδη­γεί στη δευ­τε­ρο­γε­νή θυ­μα­το­ποί­η­ση, μέσα από τις αλ­λε­πάλ­λη­λες κα­τα­θέ­σεις και την ανα­βί­ω­ση του συμ­βά­ντος.

Μάνος Τε­χνί­της,

δι­κη­γό­ρος – εγκλη­μα­το­λό­γος