Ασφαλιστικό: Σε 15 ερωτήσεις – απαντήσεις όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Ανα­τρο­πές για όλους, ασφα­λι­σμέ­νους και συντα­ξιού­χους, «κρύβει» η μεταρ­ρύθ­μιση του Ασφα­λι­στι­κού που εσπευ­σμένα προωθεί η κυβέρ­νηση, για να… απο­φύ­γει τη λήψη των μέτρων τα οποία προ­βλέ­πει το 3ο Μνη­μό­νιο από την 1/1/2016 και τις περι­κο­πές στις… χαμηλές συντά­ξεις.

Περι­κο­πές, ωστόσο σύμφωνα με την Ημε­ρη­σία, θα γίνουν και με το… νέο Ασφα­λι­στικό, όπως προ­κύ­πτει τόσο από το πόρισμα των «σοφών» όσο και από τις δηλώ­σεις του υπουρ­γού Εργα­σίας, Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης και Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης Γ. Κατρού­γκα­λου.

Ο υπουρ­γός, παρα­λαμ­βά­νο­ντας το πόρισμα, παρα­δέ­χθηκε ότι από τη μεταρ­ρύθ­μιση αυτή, η οποία θα περι­λαμ­βά­νει και τον επα­νυ­πο­λο­γι­σμό των ήδη κατα­βαλ­λό­με­νων «υψηλών» συντά­ξεων, θα εξοι­κο­νο­μη­θούν άμεσα 741,6 εκατ. ευρώ.

«Βάση» της μεταρ­ρύθ­μι­σης (και του διαλόγου-εξπρές που θα γίνει έως τα μέσα Νοεμ­βρίου) θα είναι το νέο «μοντέλο» των συντά­ξεων το οποίο περι­γρά­φει το συγκε­κρι­μένο πόρισμα απο­κρύ­πτο­ντας, όμως, όλα τα βασικά δεδο­μένα: Το ύψος των νέων εισφο­ρών, τα ποσοστά ανα­πλή­ρω­σης που θα δίνο­νται σε όσους συντα­ξιο­δο­τού­νται από την 1/1/2016, το ύψος της εθνικής σύντα­ξης, τον τρόπο και το εύρος της περι­κο­πής των κατα­βαλ­λό­με­νων συντά­ξεων, το καθε­στώς υπο­λο­γι­σμού των συντά­ξεων στη μετα­βα­τική περίοδο που θα υπάρξει.

Οι σχε­τι­κές απα­ντή­σεις θα δοθούν αφού ολο­κλη­ρω­θούν οι μελέτες που γίνο­νται, προ­κει­μέ­νου να προσ­διο­ρι­στούν οι χρη­μα­το­δο­τι­κές ανάγκες, τα ελλείμ­ματα κ.ά. Η έλλειψη ποσο­τι­κο­ποι­η­μέ­νων στοι­χείων, ωστόσο, δυσχε­ραί­νει τον διάλογο και τη λήψη πολι­τι­κών απο­φά­σεων για τη μεταρ­ρύθ­μιση του Ασφα­λι­στι­κού που η «Ημε­ρη­σία» επι­χει­ρεί να «φωτίσει» μέσα από τις παρα­κάτω 15 ερω­τή­σεις και απα­ντή­σεις.

15 ερω­τή­σεις απα­ντή­σεις για το Ασφα­λι­στικό

1. Γιατί αλλάζει… ξανά το Ασφα­λι­στικό; Το επέ­βα­λαν οι δανει­στές;

Οχι. Πρό­κει­ται για μια πρω­το­βου­λία που ανέλαβε η κυβέρ­νηση προ­κει­μέ­νου να μην εφαρ­μό­σει πρό­σθετα μέτρα σε… συνέ­χεια του ν. 3663/10 (βασική + ανα­λο­γική σύνταξη με καθο­ρι­σμένα ποσοστά ανα­πλή­ρω­σης) καθώς τα ελλείμ­ματα αυξά­νο­νται λόγω της παρα­τει­νό­με­νης ύφεσης και των συνε­πειών της (μειω­μένα έσοδα στα ασφα­λι­στικά ταμεία από ανεργία χαμη­λούς μισθούς, απλή­ρω­τες εισφο­ρές) και δεν μπορεί να διευ­ρυν­θεί η ασφα­λι­στική βάση (αύξηση απα­σχό­λη­σης, περιο­ρι­σμός εισφο­ρο­δια­φυ­γής) σε βαθμό που να «καλύ­πτει» τις υπο­χρε­ώ­σεις για τις πλη­ρω­μές στους παλιούς και νέους συντα­ξιού­χους. Με δεδο­μέ­νους τους δημο­σιο­νο­μι­κούς περιο­ρι­σμούς, επι­διώ­κε­ται να γίνει μια αλλαγή που δεν θα επι­βα­ρύ­νει τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό και, ταυ­τό­χρονα, θα περιο­ρί­ζει τη συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη.

2. Πόσα Ταμεία θα απο­νέ­μουν στο μέλλον τις συντά­ξεις και τα εφάπαξ;

Το σχέδιο προ­βλέ­πει να λει­τουρ­γεί μόνο ένα Ταμείο και συγκε­κρι­μένα να μετε­ξε­λι­χθεί το ΙΚΑ σε εθνικό φορέα, ο οποίος θα δίνει όλες τις συντά­ξεις (κύριες και επι­κου­ρι­κές) καθώς και τα εφάπαξ. Εχουν κατα­τε­θεί, ωστόσο, προ­τά­σεις, να μείνουν τρία Ταμεία (ένα για μισθω­τούς, ένα για ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τίες και ένα για τους αγρότες) και να δια­τη­ρη­θεί η αυτο­τέ­λεια της επι­κου­ρι­κής ασφά­λι­σης. Η ενο­ποί­ηση θα είναι ουσια­στική (ακόμη και τα απο­θε­μα­τικά και η περιου­σία θα μπουν σε κοινό ταμείο) και θα αφορά τα Ταμεία που είναι ΝΠΔΔ (όχι όσα λει­τουρ­γούν ως ΝΠΙΔ, χωρίς, δηλαδή, κρατική συμ­με­τοχή – χρη­μα­το­δό­τηση ή εγγύηση των παροχών).

3. Τι συντά­ξεις – παροχές θα απο­νέ­μο­νται;

Δεν έχει καθο­ρι­στεί το ποσοστό ανα­πλή­ρω­σης του μισθού και, μάλιστα, θα είναι κυμαι­νό­μενο και εξα­το­μι­κευ­μένο. Με βάση την εμπει­ρία άλλων χωρών που εφαρ­μό­ζουν το προ­ω­θού­μενο νέο «μοντέλο», θα κινεί­ται στο 55%, δηλαδή χαμη­λό­τερα από το 70% για την κύρια σύνταξη και το 20% για την επι­κου­ρική που ίσχυε για τους νέους ασφα­λι­σμέ­νους (από 1/1/93) και ακόμη χαμη­λό­τερα από ό,τι προ­βλέ­πει ο ν. 3863/10. Μπορεί, όμως, να αυξάνει όσο παρα­μέ­νει περισ­σό­τερο ο ασφα­λι­σμέ­νος στην εργασία και να φτάνει έως το 62% αν απο­φα­σί­σει να «βγει» αργό­τερα στη σύνταξη.

4. Πώς θα υπο­λο­γί­ζο­νται οι συντά­ξεις;

Οι συντά­ξεις, με βάση το νέο σύστημα, δεν θα υπο­λο­γί­ζο­νται με μαθη­μα­τικό τύπο που βασί­ζε­ται στο ύψος της μισθο­δο­σίας και στα έτη εργα­σίας, αλλά, στο κεφά­λαιο που έχει συσ­σω­ρευ­θεί στο «λογα­ρια­σμό» του κάθε εργα­ζο­μέ­νου κατά τη χρονική στιγμή της απο­χώ­ρη­σης από την εργασία. Τα κεφά­λαια που συσ­σω­ρεύ­ο­νται από τις κρα­τή­σεις μισθο­δο­σίας χρη­σι­μο­ποιού­νται για να χρη­μα­το­δο­τή­σουν τους σημε­ρι­νούς συντα­ξιού­χους. Δημιουρ­γεί­ται, όμως, και ένας νοητός «ατο­μι­κός λογα­ρια­σμός» για κάθε εργα­ζό­μενο. Ο λογα­ρια­σμός αυτός πιστώ­νε­ται χωρίς όμως να γίνεται πραγ­μα­τική κατά­θεση των εισφο­ρών (συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των εργο­δο­τι­κών εισφο­ρών). Όταν φθάσει η ώρα συντα­ξιο­δό­τη­σης των εργα­ζο­μέ­νων, τότε οι παροχές (συντά­ξεις) τους συν­δέ­ο­νται άμεσα με το ποσό των νοητών λογα­ρια­σμών, το οποίο μετα­τρέ­πε­ται σε ράντα (ισόβια σύνταξη), ανάλογα με το προσ­δό­κιμο ζωής κατά τη συντα­ξιο­δό­τηση.

5. Θα υπάρ­χουν κατώ­τα­τες συντά­ξεις;

Οχι, του­λά­χι­στον με τη μορφή που έχουν έως σήμερα. Στο πόρισμα δεν γίνεται καμία απο­λύ­τως σχετική αναφορά για την απονομή κατώ­τα­της σύντα­ξης με ελά­χι­στο αριθμό ετών ασφά­λι­σης ή όριο ηλικίας.

6. Ανα­πη­ρι­κές συντά­ξεις και συντά­ξεις χηρείας θα δίνο­νται;

Προ­βλέ­πε­ται να υπάρξει ειδική ρύθμιση και για τις δύο αυτές κατη­γο­ρίες. Ωστόσο δεν έχουν, ακόμη, απο­σα­φη­νι­στεί ούτε οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις ούτε τα ποσά (ποσοστά ανα­πλή­ρω­σης).

7. Τι εισφο­ρές θα κατα­βά­λουν οι ασφα­λι­σμέ­νοι;

Δεν έχουν καθο­ρι­στεί ακόμη, αλλά, προ­βλέ­πε­ται να είναι ενιαίες (ως ποσοστά για την κύρια, την επι­κου­ρική και το εφάπαξ ) για όλους, ανε­ξαρ­τή­τως κλάδου και χρόνου ασφά­λι­σης.

Μόνη διά­κριση που θα υπάρχει θα είναι αυτή για μισθω­τούς και αυτο­τε­λώς απα­σχο­λού­με­νους.

8. Σε ποιες χώρες έχει εφαρ­μο­στεί σύστημα παροχής συντά­ξεων με νοητή κεφα­λαιο­ποί­ηση;

Το «μοντέλο» των προ­κα­θο­ρι­σμέ­νων εισφο­ρών με νοητή κεφα­λαιο­ποί­ηση, αρχικά, ίσχυσε στη Χιλή και «μετα­φέρ­θηκε» με αλλαγές στη Σουηδία, στην Ιταλία, στη Λετονία, στο Κιρ­γι­στάν και στην Πολωνία.

9. Πόση θα είναι η εθνική σύνταξη και ποιοι θα την εισπράτ­τουν;

Η εθνική σύνταξη δεν έχει προσ­διο­ρι­στεί (παρά το γεγονός ότι λέγεται πως θα είναι 360 ευρώ) και προ­βλέ­πε­ται να «καλύ­πτει» το όριο της φτώ­χειας. Η Επι­τροπή έχει ειση­γη­θεί να χορη­γεί­ται με εισο­δη­μα­τικά κρι­τή­ρια, αλλά ο υπουρ­γός Εργα­σίας, Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης και Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης θα ζητήσει να χορη­γεί­ται σε όλους για τη «διόρ­θωση» των «αδύ­να­μων» σημείων, σε επίπεδο επάρ­κειας, που έχει το νέο «μοντέλο» της ασφά­λι­σης.

Το ποσό της εθνικής σύντα­ξης θα κλι­μα­κώ­νε­ται, ωστόσο, ανάλογα με το ύψος της ανα­λο­γι­κής σύντα­ξης και τα μέλη οικο­γέ­νειας και θα μειώ­νε­ται προ­ο­δευ­τικά, όχι μόνο όταν αυξάνει η ανα­λο­γική σύνταξη, αλλά, κι όταν αυξάνει το ατομικό και οικο­γε­νειακό εισό­δημα του δικαιού­χου.

10. Πώς θα δίνο­νται οι συντά­ξεις στη μετα­βα­τική περίοδο, έως ότου «ωρι­μά­σει» το νέο σύστημα;

Η δια­δι­κα­σία μετά­βα­σης είναι δύσκολη και σύνθετη και, για τον λόγο αυτό, προ­βλέ­πε­ται μετα­βα­τική περί­ο­δος κατά την οποία οι παροχές μπορεί να υπο­λο­γί­ζο­νται είτε με το παλαιό είτε με το νέο σύστημα. Δεν απο­κλεί­ε­ται όμως και ένα μέρος των παροχών να βασί­ζε­ται στο παλαιό σύστημα και ένα άλλο μέρος στο νέο.

11. Η μεταρ­ρύθ­μιση του Ασφα­λι­στι­κού θα αλλάξει τα όρια ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης;

Δεν τίθεται τέτοιο θέμα, του­λά­χι­στον έως το 2022 αφού τα χαμη­λό­τερα από το 62ο και το 67ο ηλι­κιακά όρια αυξά­νο­νται, με βάση το νέο νόμο που ψηφί­στηκε το καλο­καίρι. Και το όριο συντα­ξιο­δό­τη­σης θα συνε­χί­σει να κυμαί­νε­ται από το 62ο έως το 67ο αν δεν εφαρ­μο­στεί η ρήτρα της αυτό­μα­της αύξησης, από το 2022, με βάση την αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής που προ­βλέ­πει ο ν. 3863/10.

12. Τι θα γίνει με τις περι­κο­πές στις ήδη κατα­βαλ­λό­με­νες συντά­ξεις;

Εχει απο­φα­σι­στεί, αντί των μειώ­σεων μέσω της παρα­κρά­τη­σης εισφο­ρών, οι κατα­βαλ­λό­με­νες συντά­ξεις που έχουν απο­νε­μη­θεί κατά το παρελ­θόν με υψηλά ποσοστά ανα­πλή­ρω­σης (ΔΕΚΟ, Δημόσιο, ειδικά ταμεία) και ξεπερ­νούν αθροι­στικά τα 1.000 ευρώ να ανα­κα­θο­ρι­στούν.

Παρά τις τεχνι­κές δυσκο­λίες, η ηγεσία του υπουρ­γείου εμμένει ότι αυτό μπορεί να γίνει και ότι μέσω του επα­νυ­πο­λο­γι­σμού και της ενο­ποί­η­σης των Ταμείων θα απο­φευ­χθούν οι μειώ­σεις στις χαμηλές συντά­ξεις που θα επι­βάλ­λο­νταν π.χ εφόσον συν­δέ­ο­νταν οι εισφο­ρές με τις παροχές (για τους αγρότες), όπως προ­βλέ­πει το 3ο Μνη­μό­νιο.

13. Δεν είναι αντι­συ­νταγ­μα­τική η περι­κοπή των συντά­ξεων;

Οι δικα­στές που συμ­με­τεί­χαν στην Επι­τροπή γνω­μο­δό­τη­σαν πως…όχι.

Οπως απο­φάν­θη­καν, «το Σύνταγμα δεν εγγυά­ται το ύψος της σύντα­ξης που προσ­δοκά να λάβει ο ασφα­λι­σμέ­νος, δεν κατο­χυ­ρώ­νει την πλήρη ανα­λο­γία εισφο­ρών και παροχών ούτε και απο­κλείει τη μείωση ήδη απο­νε­μη­θει­σών παροχών, εφόσον υπάρ­χουν τεκ­μη­ριω­μέ­νες μελέτες και δεν παρα­βιά­ζε­ται η παροχή αξιο­πρε­πούς δια­βί­ω­σης.

14. Θα επι­βλη­θεί και σε ποιους φόρος «πλούτου» για τις συντά­ξεις;

«Είναι κοντά στις επι­λο­γές μας» είπε ο Γ. Κατρού­γκα­λος. Επειδή τα ελλείμ­ματα των Ταμείων θα υπάρ­χουν και το 2016 και τα επόμενα χρόνια και η μετά­βαση στο νέο Ασφα­λι­στικό έως το 2050 κοστί­ζει (απαι­τεί­ται η δημιουρ­γία απο­θε­μα­τι­κού), το πόρισμα προ­βλέ­πει τη δημιουρ­γία «κου­μπαρά» που θα τρο­φο­δο­τεί­ται όχι μόνο από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό ή την περιου­σία των Ταμείων αλλά και από μια εισφορά στους υψηλά αμει­βό­με­νους ή ένα τρα­πε­ζικό φόρο ή ένα φόρο στις μεγάλες περιου­σίες και γενικά ένα φόρο «εκεί που συγκε­ντρώ­νε­ται, παρά την κρίση, ο πλούτος».

15. Πότε θα αρχίσει να ισχύει το νέο Ασφα­λι­στικό;

Το νομο­σχέ­διο, εφόσον οι δανει­στές εκτι­μή­σουν ότι τα μέτρα που περι­λαμ­βά­νει «καλύ­πτουν» τις ανάγκες χρη­μα­το­δό­τη­σης και τους στόχους για την εξοι­κο­νό­μηση δαπανών οι οποίοι έχουν τεθεί, θα ψηφι­στεί τον Νοέμ­βριο. Και θα τεθεί σε εφαρ­μογή άμεσα.

Η εθνική σύνταξη δεν έχει προσ­διο­ρι­στεί (παρά το γεγονός ότι λέγεται πως θα είναι 360 ευρώ) και προ­βλέ­πε­ται να «καλύ­πτει» το όριο της φτώ­χειας.

Το νομο­σχέ­διο, εφόσον οι δανει­στές εκτι­μή­σουν ότι τα μέτρα που περι­λαμ­βά­νει «καλύ­πτουν» τις ανάγκες θα ψηφι­στεί τον Νοέμ­βριο.