Φρικτή αποθήκη ανθρώπων οι φυλακές της Κω

Mόνο το άκου­σμα της λέξης φυ­λα­κή αρκεί για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους αν­θρώ­πους να προ­κα­λέ­σει άσχη­μους συ­νειρ­μούς ή ακόμα και πα­νι­κό στην σκέψη στέ­ρη­σης της προ­σω­πι­κής ελευ­θε­ρί­ας. Όλοι μας λίγο πολύ έχου­με ακού­σει πε­ρί­ερ­γες ιστο­ρί­ες να συμ­βαί­νουν εκεί ή έχου­με πα­ρα­κο­λου­θή­σει κι­νη­μα­το­γρα­φι­κές ται­νί­ες που ενερ­γο­ποιούν το φόβο.

Αν πε­ρά­σει μά­λι­στα στο μυαλό κα­θε­νός η ιδέα του πόσο εύ­κο­λο είναι στις μέρες μας να βρε­θεί έγκλει­στος, έστω για χρέος λίγων ευρώ, η ανη­συ­χία με­γα­λώ­νει.

Ο εγκλει­σμός από μόνος του απο­τε­λεί βα­ρύ­τα­τη ποινή μιας και το αγαθό της ελευ­θε­ρί­ας δεν ανα­πλη­ρώ­νε­ται με τί­πο­τα. Το να τι­μω­ρεί­σαι όμως να κοι­μά­σαι στο πά­τω­μα, αγκα­λιά με τις πα­ντό­φλες του δι­πλα­νού σου, δεν συ­νι­στά απλώς τι­μω­ρία αλλά κάτι πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο.

Δυ­στυ­χώς, με λίγα λόγια, αυτή είναι η κα­τά­στα­ση που επι­κρα­τεί, στον 5ο χρόνο του μνη­μο­νί­ου, στη Δι­κα­στι­κή Φυ­λα­κή Κω, στο μο­να­δι­κό «σω­φρο­νι­στι­κό κα­τά­στη­μα» στο Νότιο Αι­γαίο. Δά­πε­δο, άν­θρω­ποι, στρώ­μα­τα, σε­ντό­νια και πα­ντό­φλες ένα πράγ­μα. Και δε φτά­νει αυτό. Η κα­τά­στα­ση γί­νε­ται ακόμα χει­ρό­τε­ρη αν ανα­λο­γι­στεί οποιοσ­δή­πο­τε ότι για κάθε 45-50 άτομα ανα­λο­γούν ένα μπά­νιο και δύο τουα­λέ­τες. Η ανα­μο­νή στην πρω­ϊ­νή ουρά μάλ­λον θυ­μί­ζει τις ουρές ανέρ­γων στα γρα­φεία του ΟΑΕΔ. Η δυ­στυ­χία σε όλο το με­γα­λείο της. Κα­θη­με­ρι­νή τυ­ραν­νία ακόμα και για τα αυ­το­νό­η­τα.

Όταν, στο μα­κρι­νό 1937, στα πιο δύ­σκο­λα χρό­νια της Ιτα­λο­κρα­τί­ας, η Φα­σι­στι­κή διοί­κη­ση της Δω­δε­κα­νή­σου έβαζε το θε­μέ­λιο λίθο για την ανέ­γερ­ση της φυ­λα­κής σί­γου­ρα δε φα­ντα­ζό­ταν αυτό που γί­νε­ται σή­με­ρα στον ίδιο χώρο, στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ελ­λά­δα του 2014.

Σε μια φυ­λα­κή που φτιά­χτη­κε για την, κατ’ ευ­φη­μι­σμό, φι­λο­ξε­νία έως 45 ατό­μων συ­νο­λι­κά, σε τρείς θα­λά­μους των 15, στρι­μώ­χνο­νται πλέον μέχρι και 150 άτομα. Ρεκόρ αριθ­μού κρα­του­μέ­νων ση­μειώ­θη­κε πριν λί­γους μήνες όταν έφτα­σαν στον απί­στευ­το αριθ­μό των 155. Σε μια φυ­λα­κή που όταν κα­τα­σκευά­στη­κε μπο­ρεί να βρί­σκο­νταν έξω από την Πόλη, σή­με­ρα όμως έχει κυ­κλω­θεί από τον αστι­κό ιστό, δίχως δυ­να­τό­τη­τα επέ­κτα­σής της.

Δε­κά­δες Τούρ­κοι και με­ρι­κοί Ιτα­λοί δια­κι­νη­τές με­τα­να­στών, Έλ­λη­νες και αλ­λο­δα­ποί κα­τη­γο­ρού­με­νοι για εμπο­ρία ναρ­κω­τι­κών, Πα­κι­στα­νοί και Αφ­γα­νοί που βρέ­θη­καν πα­ρά­νο­μα στη Χώρα, σκλη­ρο­τρά­χη­λοι Γε­ωρ­για­νοί και αγα­θοί Βο­ρειο­α­φρι­κά­νοι, όλοι μαζί, ο ένας πάνω στον άλλον.

Μέσα σε όλα αυτά, αιτία καυγά, η νυ­χτε­ρι­νή δια­δρο­μή ενός εκά­στου προς την τουα­λέ­τα. Διότι δεν είναι απλό πράγ­μα να πας στην τουα­λέ­τα μέσα σε τέ­τοιες συν­θή­κες. Απαι­τεί ιδιαί­τε­ρες ικα­νό­τη­τες ελιγ­μού,να περ­νάς και να μη πατάς τα σε­ντό­νια αυτού που κοι­μά­ται στο πά­τω­μα, εκεί που στε­νεύ­ει ο χώρος για τα στρώ­μα­τα και πε­ρισ­σεύ­ουν τα αν­θρώ­πι­να μέλη. Εκεί που μαζί με τις πα­ντό­φλες του απο κάτω συ­μπα­ρα­σύ­ρε­ται και το κε­φά­λι του δι­πλα­νού. Εκεί που οι δα­πε­δού­χοι εύ­χο­νται να ανα­χω­ρή­σει κά­ποιος πα­λιός κρα­τού­με­νος όχι γιατί σκέ­φτο­νται την ελευ­θε­ρία του αλλά για να κα­τα­λά­βουν το κρε­βά­τι του, αφού η λίστα ανα­μο­νής τη­ρεί­ται αυ­στη­ρά με βάση την πα­λαιό­τη­τα.

Σκη­νές κι­νη­μα­το­γρα­φι­κής ται­νί­ας αλλά τόσο πραγ­μα­τι­κές. Πραγ­μα­τι­κές και οδυ­νη­ρές για αυ­τούς που τις βιώ­νουν.

Η αλή­θεια είναι πως δεν ήταν πά­ντο­τε έτσι. Πα­λαιό­τε­ρα οι συν­θή­κες πε­ρι­γρά­φο­νταν ως και ιδα­νι­κές για φυ­λα­κή. Τότε που οι τρείς θά­λα­μοι είχαν από δε­κα­πέ­ντε κρε­βά­τια και οι τρό­φι­μοι, σχε­δόν όλοι από νησιά της Δω­δε­κα­νή­σου, με κοι­νές αφε­τη­ρί­ες και δια­δρο­μές στις δι­η­γή­σεις τους. Αλλά και μετά, όταν αυ­ξή­θη­κε ο αριθ­μός των τρο­φί­μων και τα μονά κρε­βά­τια έγι­ναν διώ­ρο­φα, ακόμα και τότε η κα­τά­στα­ση ήταν ανε­κτή.

Λίγο η ελ­πί­δα σύ­ντο­μης απο­φυ­λά­κι­σης για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους, λίγο η έλ­λει­ψη ακραί­ων πε­ρι­στα­τι­κών, λίγο η θε­τι­κή στάση της διεύ­θυν­σης και των πε­ρισ­σό­τε­ρων υπαλ­λή­λων, δια­μόρ­φω­ναν μια ει­κό­να ηρε­μί­ας, ανο­χής και έστω κα­τ΄α­νά­γκη αλ­λη­λο­σε­βα­σμού.

Το με­γά­λο πρό­βλη­μα άρ­χι­σε όταν ξε­κί­νη­σαν αφί­ξεις κρα­του­μέ­νων από την Αθήνα και ει­δι­κά την τε­λευ­ταία πε­ντα­ε­τία που χά­θη­κε το μέτρο.

Έτσι λοι­πόν, σε αυτές τις συν­θή­κες, όπου η ιδιω­τι­κό­τη­τα απου­σιά­ζει εντε­λώς, το μόνο που μένει είναι η βο­ή­θεια τους ενός στον άλλον. Η κου­βέ­ντα με το γεί­το­να κι ας μη μι­λά­ει άλλη γλώσ­σα από τη μη­τρι­κή, η συ­μπά­θεια και η κα­τα­νό­η­ση, το κέ­ρα­σμα ενός τσι­γά­ρου σε αυτόν – και είναι πολ­λοί – που δεν έχει ούτε ευρώ στην τσέπη, που όλοι έχουν ξε­χά­σει την ύπαρ­ξή του.

Σε αυτές τις δύ­σκο­λες συν­θή­κες υπάρ­χουν βέ­βαια και φω­τει­νές στιγ­μές. Είναι τότε που η φυ­λα­κή ανοί­γει στον έξω κόσμο. Πα­ρα­μο­νή και ανή­με­ρα του Αγίου Φα­νου­ρί­ου που εορ­τά­ζει ο ναός της φυ­λα­κής. Κάθε Με­γά­λο Σάβ­βα­το που οι κρα­τού­με­νοι παί­ζουν πο­δό­σφαι­ρο με αντί­πα­λο ομάδα πα­λαι­μά­χων πο­δο­σφαι­ρι­στών της Κω. Όταν η δη­μο­τι­κή Φι­λαρ­μο­νι­κή παί­ζει τα κά­λα­ντα. Όταν η Λέσχη Lion’s Κω δώ­ρι­σε βι­βλιο­θή­κη για τους κρα­τού­με­νους. Όταν έρ­χο­νται κε­ρά­σμα­τα, συμ­βαί­νει συχνά, από την κοι­νω­νία της Κω, την Ιερά Μη­τρό­πο­λη, Φο­ρείς της Ρόδου και της Κα­λύ­μνου αλλά και τους Δι­κη­γο­ρι­κούς Συλ­λό­γους Κω και Ρόδου. Όλοι αυτοί νοιά­ζο­νται αλλά δε μπο­ρούν να κά­νουν τί­πο­τα πα­ρα­πά­νω.

Το να μι­λή­σεις για σω­φρο­νι­σμό, για αν­θρώ­πι­νη αξιο­πρέ­πεια, για σε­βα­σμό στον συ­νάν­θρω­πο, σε τέ­τοιες συν­θή­κες, μάλ­λον μοιά­ζει σα κα­κό­γου­στο αστείο.

Κυ­ριο­λε­κτι­κά τα λόγια χά­νο­νται, συν­θλί­βο­νται από την τρα­γι­κό­τη­τα των κα­τα­στά­σε­ων και δε μπο­ρούν να απο­δώ­σουν την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Όχι τόσο σε ει­κό­νες, κυ­ρί­ως σε συ­ναι­σθή­μα­τα.

Διότι όπως κα­τα­γρά­φει και η επι­στή­μη της Ψυ­χο­λο­γί­ας, ο άν­θρω­πος μπο­ρεί να ξε­χά­σει την αιτία που τον έκανε να αι­σθαν­θεί άσχη­μα, δεν ξε­χνά­ει όμως ποτέ το πόσο άσχη­μα ένιω­σε. Αυτό τον ακο­λου­θεί σε όλη του τη ζωή.

Εν τέλει πα­ρα­μέ­νει ανα­πά­ντη­το το ερώ­τη­μα, για όλους όσοι βρί­σκο­νται εκεί. Μπή­καν στη φυ­λα­κή επει­δή τι­μω­ρή­θη­καν ή για να τι­μω­ρού­νται κα­θη­με­ρι­νά;

Γιώρ­γος Κα­τσά­βα­ρος

Protagon