Σήμερα ενώπιον της Προανακρίτριας οι ύποπτοι για την πύρινη καταστροφή που σάρωσε τη Ρόδο το καλοκαίρι του 2023

• Δώ­δε­κα υπη­ρε­σια­κοί πα­ρά­γο­ντες και αξιω­μα­τού­χοι κα­λού­νται να πα­ρα­λά­βουν τη δι­κο­γρα­φία και να ζη­τή­σουν προ­θε­σμία για εξη­γή­σεις • Τα πο­ρί­σμα­τα των πραγ­μα­το­γνω­μό­νων απο­κα­λύ­πτουν χάος, κα­θυ­στε­ρή­σεις και ανε­πάρ­κεια συ­ντο­νι­σμού που οδή­γη­σαν σε μία από τις με­γα­λύ­τε­ρες οι­κο­λο­γι­κές τρα­γω­δί­ες στη χώρα

Στην τε­λι­κή και πιο κρί­σι­μη φάση ει­σέρ­χε­ται η μακρά προ­κα­ταρ­κτι­κή εξέ­τα­ση για τη με­γά­λη πυρ­κα­γιά που ξέ­σπα­σε στη Ρόδο στις 18 Ιου­λί­ου 2023 και κα­τέ­κα­ψε σχε­δόν το ένα πέμ­πτο της δα­σι­κής της γης, προ­κα­λώ­ντας μια από τις χει­ρό­τε­ρες φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές της δε­κα­ε­τί­ας.

Δύο χρό­νια μετά, η Δι­καιο­σύ­νη βρί­σκε­ται πλέον μπρο­στά σε ένα ογκώ­δες και απο­κα­λυ­πτι­κό υλικό: δύο πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες, εκ­θέ­σεις της Πυ­ρο­σβε­στι­κής, αλ­λη­λο­γρα­φία κρα­τι­κών υπη­ρε­σιών, αλλά και δε­κά­δες κα­τα­θέ­σεις που σκια­γρα­φούν την ει­κό­να ενός μη­χα­νι­σμού Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας απο­διορ­γα­νω­μέ­νου και ανέ­τοι­μου να δια­χει­ρι­στεί μια κρίση τέ­τοιας έκτα­σης.

Σή­με­ρα, 17 Οκτω­βρί­ου 2025, υψη­λό­βαθ­μοι αξιω­μα­τι­κοί του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος, στε­λέ­χη της Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, της Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης και της Ελ­λη­νι­κής Αστυ­νο­μί­ας ανα­μέ­νε­ται να πα­ρου­σια­στούν ενώ­πιον της Προ­α­να­κρί­τριας Ρόδου για να λά­βουν αντί­γρα­φα της δι­κο­γρα­φί­ας και να ζη­τή­σουν προ­θε­σμία προ­κει­μέ­νου να δώ­σουν εξη­γή­σεις για τις πρά­ξεις ή πα­ρα­λεί­ψεις τους κατά τη διάρ­κεια της τρα­γω­δί­ας.

Το αντι­κεί­με­νο της δι­κα­στι­κής έρευ­νας

Η ει­σαγ­γε­λι­κή πα­ραγ­γε­λία που πυ­ρο­δό­τη­σε τη ση­με­ρι­νή δια­δι­κα­σία αφορά την πι­θα­νή τέ­λε­ση σο­βα­ρών ποι­νι­κών αδι­κη­μά­των, όπως πα­ρά­βα­ση κα­θή­κο­ντος, πα­ρε­μπό­δι­ση απο­τρο­πής κοι­νού κιν­δύ­νου, πα­ρά­λει­ψη οφει­λό­με­νης βο­ή­θειας, βαριά σω­μα­τι­κή βλάβη από αμέ­λεια διά πα­ρα­λεί­ψε­ως και υπο­βάθ­μι­ση πε­ρι­βάλ­λο­ντος.

Η έρευ­να, σύμ­φω­να με τις πλη­ρο­φο­ρί­ες της «δη­μο­κρα­τι­κής», έχει χω­ρι­στεί σε δύο βα­σι­κά σκέλη: αφε­νός την υπό­θε­ση του ίδιου του εμπρη­σμού ο οποί­ος απο­δί­δε­ται σε πράξη εκ προ­θέ­σε­ως από άγνω­στους δρά­στες και αφε­τέ­ρου το σκέ­λος που αφορά τις διοι­κη­τι­κές και επι­χει­ρη­σια­κές ευ­θύ­νες των υπη­ρε­σιών, που φέ­ρο­νται να κα­θυ­στέ­ρη­σαν ή να χει­ρί­στη­καν πλημ­με­λώς την κρίση.

Η διά­σπα­ση αυτή, που έγινε με ει­σαγ­γε­λι­κή εντο­λή, επι­τρέ­πει στη Δι­καιο­σύ­νη να κι­νη­θεί πα­ράλ­λη­λα σε δύο δια­φο­ρε­τι­κές κα­τευ­θύν­σεις: από τη μία να ανα­ζη­τη­θεί ο φυ­σι­κός αυ­τουρ­γός του εμπρη­σμού και από την άλλη να ερευ­νη­θούν οι ευ­θύ­νες των αρ­μό­διων ορ­γά­νων που με τις πρά­ξεις ή πα­ρα­λεί­ψεις τους επέ­τρε­ψαν τη γι­γά­ντω­ση της φω­τιάς.

Ποιοι κα­λού­νται να δώ­σουν εξη­γή­σεις

Από πλευ­ράς Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος, κλή­σεις έχουν λάβει ο τότε αρ­χη­γός, ο πε­ρι­φε­ρεια­κός διοι­κη­τής Δω­δε­κα­νή­σου, ο διοι­κη­τής της Πυ­ρο­σβε­στι­κής Υπη­ρε­σί­ας Ρόδου, ο προϊ­στά­με­νος του Κλά­δου Πυ­ρο­σβε­στι­κών Επι­χει­ρή­σε­ων και άλλα στε­λέ­χη που συμ­με­τεί­χαν στον συ­ντο­νι­σμό της επι­χεί­ρη­σης. Από την πλευ­ρά της Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης διε­ρευ­νώ­νται οι ενέρ­γειες του τότε δη­μάρ­χου Ρόδου, δύο αντι­δη­μάρ­χων, του προϊ­στα­μέ­νου της ΔΕΥΑΡ, καθώς και υπη­ρε­σια­κών στε­λε­χών της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου και της Αστυ­νο­μι­κής Διεύ­θυν­σης Δω­δε­κα­νή­σου.

Στο μι­κρο­σκό­πιο βρί­σκο­νται οι κα­θυ­στε­ρή­σεις στην ενερ­γο­ποί­η­ση του σχε­δί­ου «Ιό­λα­ος 2», η απου­σία συ­ντο­νι­σμού με­τα­ξύ των εμπλε­κο­μέ­νων δυ­νά­με­ων, η ελ­λι­πής πρό­λη­ψη, αλλά και η απο­τυ­χία των μη­χα­νι­σμών εκ­κέ­νω­σης του­ρι­στι­κών πε­ριο­χών.

Η έναρ­ξη και η επέ­κτα­ση της φω­τιάς

Η έκ­θε­ση της Πυ­ρο­σβε­στι­κής Υπη­ρε­σί­ας Ρόδου πε­ρι­γρά­φει με λε­πτο­μέ­ρεια τη στιγ­μή μηδέν: στις 19:11 της 18ης Ιου­λί­ου 2023, η υπη­ρε­σία ενη­με­ρώ­θη­κε για πυρ­κα­γιά στη θέση «Με­λα­νο­πή» του Απόλ­λω­να Ρόδου. Η εστία εντο­πί­στη­κε σε δα­σι­κή πε­ριο­χή με πεύκα και χα­μη­λή θα­μνώ­δη βλά­στη­ση, χωρίς πα­ρου­σία αν­θρώ­πι­νης δρα­στη­ριό­τη­τας. Η αιτία απο­δό­θη­κε εξαρ­χής σε εμπρη­σμό από άγνω­στους δρά­στες, οι οποί­οι φαί­νε­ται να χρη­σι­μο­ποί­η­σαν φλόγα ή εμπρη­στι­κό μη­χα­νι­σμό.

Η πυρ­κα­γιά εξα­πλώ­θη­κε αστρα­πιαία προς τα νότια, περ­νώ­ντας από Κα­μεί­ρο, Έμπω­να, Ατ­τά­βυ­ρο, Αρ­χάγ­γε­λο, Λίνδο και Νότια Ρόδο. Σε δέκα ημέ­ρες κα­τέ­κα­ψε 176.960 στρέμ­μα­τα, εκ των οποί­ων τα 153.639 αφο­ρού­σαν δάση και δα­σι­κές εκτά­σεις, ενώ τα υπό­λοι­πα πε­ρι­λάμ­βα­ναν αγρο­τι­κές, οι­κι­στι­κές και βρα­χώ­δεις ζώνες.

Οι ζη­μιές ήταν βι­βλι­κές: κά­η­καν 95 κα­τοι­κί­ες, 15 ξε­νο­δο­χεία, 9 κα­τα­στή­μα­τα, θερ­μο­κή­πια, φω­το­βολ­ταϊ­κά πάρκα και κτη­νο­τρο­φι­κές μο­νά­δες, ενώ χά­θη­καν πε­ρισ­σό­τε­ρα από 50.000 ελαιό­δε­ντρα και 2.500 ζώα. Από την κα­τα­στρο­φή επλή­γη­σαν και προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές Natura 2000, καθώς και το Κα­τα­φύ­γιο Άγριας Ζωής Ρόδου.

Οι τραυ­μα­τι­σμοί και οι αν­θρώ­πι­νες συ­νέ­πειες

Το Γε­νι­κό Νο­σο­κο­μείο Ρόδου υπο­δέ­χθη­κε συ­νο­λι­κά 21 πο­λί­τες με εγκαύ­μα­τα ή ανα­πνευ­στι­κά προ­βλή­μα­τα, καθώς και 6 πυ­ρο­σβέ­στες που τραυ­μα­τί­στη­καν κατά τη διάρ­κεια των επι­χει­ρή­σε­ων. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από αυ­τούς ήταν εθε­λο­ντές που συμ­με­τεί­χαν στην κα­τά­σβε­ση.

Οι εκ­κε­νώ­σεις πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν υπό συν­θή­κες πα­νι­κού. Πε­ρί­που 20.000 πα­ρα­θε­ρι­στές και κά­τοι­κοι απο­μα­κρύν­θη­καν από τις πα­ρα­λια­κές ζώνες Κιο­τά­ρι και Γεν­νά­δι. Πολ­λοί έτρε­ξαν πεζή προς την ακτο­γραμ­μή, άλλοι επι­βι­βά­στη­καν πρό­χει­ρα σε σκάφη ή φορ­τη­γά, ενώ δεν έλει­ψαν πε­ρι­πτώ­σεις όπου οι­κο­γέ­νειες χω­ρί­στη­καν μέσα στο χάος. Από κα­θα­ρή τύχη δεν υπήρ­ξαν απώ­λειες αν­θρώ­πι­νων ζωών.

Οι απο­κα­λυ­πτι­κές πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες

Σύμ­φω­να με τις δύο εκτε­νείς εκ­θέ­σεις των διο­ρι­σμέ­νων πραγ­μα­το­γνω­μό­νων, η κα­τα­στρο­φή δεν οφεί­λε­ται μόνο στη δύ­να­μη της φω­τιάς, αλλά κυ­ρί­ως σε αν­θρώ­πι­να λάθη, κα­θυ­στε­ρή­σεις και θε­σμι­κές αστο­χί­ες.

Ο πρώ­τος πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας, στην έκ­θε­σή του, δια­πι­στώ­νει ότι ο μη­χα­νι­σμός Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας ήταν ανε­παρ­κής, ανορ­γά­νω­τος και με ασα­φείς αρ­μο­διό­τη­τες. Δεν υπήρ­χε ου­σια­στι­κός επι­χει­ρη­σια­κός σχε­δια­σμός για τη Ρόδο, ενώ τα δια­θέ­σι­μα μέσα δεν ενερ­γο­ποι­ή­θη­καν έγκαι­ρα. Κα­τα­γρά­φε­ται κα­θυ­στέ­ρη­ση του­λά­χι­στον μίας ώρας στην πλήρη κι­νη­το­ποί­η­ση των δυ­νά­με­ων, γε­γο­νός που επέ­τρε­ψε στη φωτιά να πάρει ανε­ξέ­λεγ­κτες δια­στά­σεις.

Επι­πλέ­ον, επι­ση­μαί­νε­ται ότι οι αρ­μό­διες αρχές αγνο­ού­σαν την ύπαρ­ξη δύο δια­φο­ρε­τι­κών νο­μο­θε­τι­κών πλαι­σί­ων για την Πο­λι­τι­κή Προ­στα­σία (τους νό­μους 3013/2002 και 4662/2020), τα οποία δη­μιούρ­γη­σαν «σύγ­χυ­ση, αλ­λη­λο­ε­πι­κα­λύ­ψεις και συ­γκρού­σεις αρ­μο­διο­τή­των», οδη­γώ­ντας σε πλήρη απο­συ­ντο­νι­σμό.

Η δεύ­τε­ρη πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νη, επι­βε­βαιώ­νει πλή­ρως τα ανω­τέ­ρω. Δια­πι­στώ­νει ότι οι ενέρ­γειες των αρ­μό­διων φο­ρέ­ων ήταν απο­σπα­σμα­τι­κές και ανε­παρ­κείς, χωρίς ενιαίο σχέ­διο δρά­σης. Ο μη­χα­νι­σμός Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, όπως ση­μειώ­νε­ται, «δεν λει­τούρ­γη­σε στην πράξη, αλλά μόνο στα χαρ­τιά».

Το χάος των επι­χει­ρή­σε­ων και οι θε­σμι­κές αστο­χί­ες

Και οι δύο εκ­θέ­σεις απο­κα­λύ­πτουν σκη­νές χάους κατά τη διάρ­κεια της επι­χεί­ρη­σης: ασυμ­φω­νία εντο­λών με­τα­ξύ επί­γειων και ενα­έ­ριων μέσων, κα­θυ­στέ­ρη­ση στην απο­στο­λή ελι­κο­πτέ­ρων, απου­σία επι­κοι­νω­νί­ας με­τα­ξύ των διοι­κη­τών και αδυ­να­μία λήψης απο­φά­σε­ων λόγω έλ­λει­ψης κε­ντρι­κού συ­ντο­νι­στι­κού ορ­γά­νου.

Ανα­φέ­ρε­ται επί­σης ότι ορι­σμέ­νες κρί­σι­μες ενέρ­γειες κα­θυ­στέ­ρη­σαν εξαι­τί­ας πα­ρεμ­βά­σε­ων ή αι­τη­μά­των εξαί­ρε­σης πραγ­μα­το­γνω­μό­νων από ανώ­τε­ρα κλι­μά­κια της Πυ­ρο­σβε­στι­κής, γε­γο­νός που προ­κά­λε­σε εντά­σεις και κα­θυ­στέ­ρη­σε τη δια­δι­κα­σία της προ­α­νά­κρι­σης.

Επι­πλέ­ον, απο­κα­λύ­πτε­ται ση­μα­ντι­κό θε­σμι­κό κενό στη νο­μο­θε­σία πυ­ρο­προ­στα­σί­ας: πα­ρό­τι προ­βλέ­πε­ται εκ­κέ­νω­ση ξε­νο­δο­χεί­ων σε πε­ρί­πτω­ση εσω­τε­ρι­κού κιν­δύ­νου, δεν υπάρ­χει πρό­βλε­ψη για τον τρόπο και τα όρ­γα­να εκτέ­λε­σης της εκ­κέ­νω­σης όταν ο κίν­δυ­νος προ­έρ­χε­ται από εξω­τε­ρι­κή πηγή, όπως μια δα­σι­κή πυρ­κα­γιά.

Οι πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές και οι­κο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις

Η φωτιά της Ρόδου κα­τέ­στρε­ψε όχι μόνο δάση και οι­κι­σμούς αλλά και ένα με­γά­λο τμήμα της οι­κο­νο­μι­κής και του­ρι­στι­κής υπο­δο­μής του νη­σιού. Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία των πραγ­μα­το­γνω­μο­συ­νών, η οι­κο­νο­μι­κή ζημία εκτι­μά­ται σε εκα­το­ντά­δες εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, με άμε­σες απώ­λειες στον του­ρι­σμό, στη γε­ωρ­γία και στην το­πι­κή αγορά.

Η πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή κα­τα­στρο­φή χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται «εκτε­τα­μέ­νη και μα­κρο­χρό­νια». Η απώ­λεια χι­λιά­δων στρεμ­μά­των δα­σι­κής γης είχε ως απο­τέ­λε­σμα τη διά­βρω­ση του εδά­φους, την υπο­βάθ­μι­ση του μι­κρο­κλί­μα­τος και την εξα­φά­νι­ση τμη­μά­των της το­πι­κής πα­νί­δας. Πολ­λές πε­ριο­χές πα­ρα­μέ­νουν ακόμη και σή­με­ρα χωρίς φυ­σι­κή ανα­γέν­νη­ση, ενώ οι ει­δι­κοί προει­δο­ποιούν ότι θα χρεια­στούν δε­κα­ε­τί­ες για την πλήρη απο­κα­τά­στα­ση.