Η Ελλάδα πρωταγωνίστρια διεθνώς στην έρευνα και διάγνωση για τον κορωνοϊό

Πρω­το­πό­ρα ελ­λη­νι­κή με­λέ­τη που κα­θι­στά τη χώρα μας ση­μα­ντι­κό παί­κτη στην πα­γκό­σμια επι­στη­μο­νι­κή σκα­κιέ­ρα, πρό­κει­ται σύ­ντο­μα να ξε­κι­νή­σει σε 3.500 ασθε­νείς και σε δέκα ερ­γα­στή­ρια, με στόχο την κα­λύ­τε­ρη γε­νε­τι­κή κα­τα­νό­η­ση, αλλά και αντι­με­τώ­πι­ση του SARS-CoV-2, δη­λώ­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρό­ε­δρος του Εθνι­κού Συμ­βου­λί­ου Έρευ­νας Τε­χνο­λο­γί­ας και Και­νο­το­μί­ας, κα­θη­γη­τής Γε­νε­τι­κής στην Ια­τρι­κή Σχολή του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Γε­νεύ­ης και διευ­θυ­ντής στο Κέ­ντρο Γο­νι­διω­μα­τι­κής «Health 2030», Εμ­μα­νου­ήλ Δερ­μι­τζά­κης.

Ο διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νος γε­νε­τι­στής είναι ο ένας από τους δύο αν­θρώ­πους που επέ­λε­ξε ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης για να κρα­τή­σει τα ηνία σε μια πολύ ση­μα­ντι­κή συ­στρα­τευ­μέ­νη ελ­λη­νι­κή ερευ­νη­τι­κή προ­σπά­θεια, που ανα­κοι­νώ­θη­κε την Τρίτη, και η οποία στά­θη­κε αφορ­μή για τη ση­με­ρι­νή συ­νέ­ντευ­ξη.

Θα ανα­λυ­θεί το γε­νε­τι­κό προ­φίλ 3.500 ασθε­νών και οι πα­ραλ­λα­γές του ιού που τους έχουν μο­λύ­νει, καθώς και το ανο­σο­λο­γι­κό τους προ­φίλ, ώστε να υπάρ­ξει βα­θύ­τε­ρη κα­τα­νό­η­ση των χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών του ιού, αλλά και των βιο­λο­γι­κών δια­δι­κα­σιών που απο­τε­λούν την κύρια αιτία για τη δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα της εξέ­λι­ξης της νόσου με­τα­ξύ ασθε­νών, ανα­φέ­ρει με­τα­ξύ άλλων ο κα­θη­γη­τής.

«Οι υπο­δο­μές και η εμπει­ρία των ερευ­νη­τι­κών ερ­γα­στη­ρί­ων θα μπουν στην υπη­ρε­σία της ανά­πτυ­ξης τεστ, τα οποία θα μπο­ρού­σαν να γί­νο­νται όχι μόνο σε με­γα­λύ­τε­ρη κλί­μα­κα, αλλά και με με­θο­δο­λο­γί­ες που δεν θα εξαρ­τώ­νται από τη διε­θνή αγορά αντι­δρα­στη­ρί­ων».

Η τε­χνο­γνω­σία που θα απο­κτη­θεί από αυτό το πρό­γραμ­μα, το­νί­ζει ο κ. Δερ­μι­τζά­κης, θα επι­τρέ­ψει στην Ελ­λά­δα να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει πα­ρό­μοιες δρά­σεις και σε αλλά λοι­μώ­δη νο­σή­μα­τα, όπως η επο­χι­κή γρίπη, καθώς επί­σης θα επι­τρέ­ψει τη βελ­τί­ω­ση της δια­χεί­ρι­σης παν­δη­μιών ή ακόμα και εντο­πι­σμέ­νων επι­δη­μιών.

Όσον αφορά το ερώ­τη­μα για το ρόλο που παί­ζει η γε­νε­τι­κή πλη­ρο­φο­ρία στην ανα­κά­λυ­ψη ενός φαρ­μά­κου, ο κα­θη­γη­τής απα­ντά ότι οι πι­θα­νό­τη­τες κυ­κλο­φο­ρί­ας ενός φαρ­μά­κου μπο­ρεί να αυ­ξη­θούν από 4-10 φορές όταν η δια­δι­κα­σία ανά­πτυ­ξης του υπο­στη­ρί­ζε­ται από γε­νε­τι­κά δε­δο­μέ­να.

Για την επό­με­νη μέρα και τα όσα ακού­γο­νται περί ενερ­γούς πα­ρα­μο­νής του ιού επί μα­κρόν, ο κ. Δερ­μι­τζά­κης ανα­φέ­ρει ότι εάν δεν έχου­με ούτε εμ­βό­λιο ούτε φάρ­μα­κο, θα πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­σου­με τον ιό με μέτρα και συ­μπε­ρι­φο­ρές. «Όποια μέτρα έρ­θουν πά­ντως θα είναι πο­λύ­πλο­κα με βάση τους υπο­λο­γι­σμούς με­τα­δο­τι­κό­τη­τας (R0) και την επί­δρα­ση των επι­μέ­ρους μέ­τρων. Θα πρέ­πει σε αυτή τη βάση οι πο­λί­τες να εμπι­στευ­τούν κατά κά­ποιο τρόπο “τυφλά” τους επι­στή­μο­νες».

Ακο­λου­θεί ολό­κλη­ρο το κεί­με­νο της συ­νέ­ντευ­ξης

Eρ: Συ­ντο­νί­ζε­τε εμ­βλη­μα­τι­κή ερευ­νη­τι­κή δράση, όπως τη χα­ρα­κτή­ρι­σε ο πρω­θυ­πουρ­γός, ύψους 2,5 εκατ. ευρώ, μαζί με τον κ. Γορ­γού­λη και με τη συ­νερ­γα­σία του κ. Τσιό­δρα, με στόχο την επι­δη­μιο­λο­γι­κή με­λέ­τη του SARS-CoV-2 στην Ελ­λά­δα. Εξη­γεί­στε μου με απλά λόγια τι πρό­κει­ται ακρι­βώς να κά­νε­τε;

Απ: Ένα πραγ­μα­τι­κά μο­να­δι­κό πρό­γραμ­μα χρη­μα­το­δο­τή­θη­κε πριν από λίγες μέρες από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, ως εμ­βλη­μα­τι­κή δράση, μετά από ανα­κοί­νω­ση του ίδιου του πρω­θυ­πουρ­γού. Αντι­λαμ­βα­νό­με­νοι τη με­γά­λη ανά­γκη κα­τα­νό­η­σης των χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών του ιού SARS-CoV-2, συ­στή­σα­με μια με­γά­λη επι­στη­μο­νι­κή ομάδα από 10 δια­φο­ρε­τι­κά ερευ­νη­τι­κά και πα­νε­πι­στη­μια­κά ιδρύ­μα­τα, για να συ­στρα­τευ­τού­με στην προ­σπά­θεια αντι­με­τώ­πι­σης του ιού.

Σε πρώτη φάση οι υπο­δο­μές και η εμπει­ρία των ερευ­νη­τι­κών ερ­γα­στη­ρί­ων θα μπουν στην υπη­ρε­σία της ανά­πτυ­ξης τεστ, τα οποία θα μπο­ρού­σαν να γί­νο­νται όχι μόνο σε με­γα­λύ­τε­ρη κλί­μα­κα, αλλά και με με­θο­δο­λο­γί­ες που δεν θα εξαρ­τώ­νται από τη διε­θνή αγορά αντι­δρα­στη­ρί­ων. Σε δεύ­τε­ρη φάση, θα ανα­λυ­θεί το γε­νε­τι­κό προ­φίλ 3.500 χι­λιά­δων ασθε­νών και οι πα­ραλ­λα­γές του ιού που τους έχουν μο­λύ­νει, καθώς και το ανο­σο­λο­γι­κό τους προ­φίλ, ώστε να υπάρ­ξει βα­θύ­τε­ρη κα­τα­νό­η­ση των χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών του ιού, αλλά και των βιο­λο­γι­κών δια­δι­κα­σιών που απο­τε­λούν την κύρια αιτία, για τη δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα της εξέ­λι­ξης της ασθέ­νειας με­τα­ξύ ασθε­νών.

Η με­λέ­τη αυτή είναι πρω­το­πό­ρα, όχι μόνο στην Ελ­λά­δα, αλλά πα­γκό­σμια, και κα­θι­στά τη χώρα μας πρω­τα­γω­νί­στρια στην προ­σπά­θεια κα­τα­νό­η­σης και αντι­με­τώ­πι­σης του ιού. Οι υπο­δο­μές και η τε­χνο­γνω­σία που θα απο­κτη­θεί από αυτό το πρό­γραμ­μα, θα επι­τρέ­ψει στην Ελ­λά­δα να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει πα­ρό­μοιες δρά­σεις και σε αλλά λοι­μώ­δη νο­σή­μα­τα, όπως την επο­χι­κή γρίπη. Επί­σης, θα επι­τρέ­ψει τη βελ­τί­ω­ση της δια­χεί­ρι­σης παν­δη­μιών ή ακόμα και εντο­πι­σμέ­νων επι­δη­μιών, που όπως ξέ­ρου­με συχνά, είναι με­γά­λο βάρος για το σύ­στη­μα υγεί­ας και κο­στί­ζουν πολ­λές αν­θρώ­πι­νες ζωές.

Ερ: Πόσο μπο­ρεί να αυ­ξά­νει τις πι­θα­νό­τη­τες ανεύ­ρε­σης φαρ­μά­κου η γε­νε­τι­κή πλη­ρο­φο­ρία και γιατί;

ΑΠ: Τα τε­λευ­ταία χρό­νια γε­νε­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες έχουν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί εκτε­νέ­στα­τα για την ανα­κά­λυ­ψη μη­χα­νι­σμών στό­χευ­σης φαρ­μά­κων. Τε­λευ­ταία μά­λι­στα έχει δει­χθεί ότι η χρήση γε­νε­τι­κής πλη­ρο­φο­ρί­ας στην ανά­πτυ­ξη ενός φαρ­μά­κου, αυ­ξά­νει κατά 4-10 φορές την πι­θα­νό­τη­τα το φάρ­μα­κο αυτό να είναι απο­τε­λε­σμα­τι­κό, και να εγκρι­θεί για να κυ­κλο­φο­ρή­σει στην αγορά. Οι γε­νε­τι­κοί πα­ρά­γο­ντες που συ­σχε­τί­ζο­νται με κλι­νι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, υπο­δει­κνύ­ουν συ­γκε­κρι­μέ­νες βιο­λο­γι­κές αι­τί­ες αυτών των κλι­νι­κών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών, και επο­μέ­νως η φαρ­μα­κο­λο­γι­κή πα­ρέμ­βα­ση σε αυτές τις αι­τί­ες, αυ­ξά­νει την πι­θα­νό­τη­τα καλής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας του φαρ­μά­κου.

Ερ: Τι ση­μαί­νει πρα­κτι­κά ανά­πτυ­ξη «in house» εγ­χώ­ριων μο­ρια­κών και ανο­σο­λο­γι­κών με­θό­δων ανί­χνευ­σης του ιού SARS-CoV-2, όπως ανα­φέρ­θη­κε στην ανα­κοί­νω­ση, ως ένας από τους στό­χους του προ­γράμ­μα­τος;

ΑΠ: Το «in house» ση­μαί­νει ότι τα τεστ θα ανα­πτυ­χθούν με μικρή έως κα­θό­λου εξάρ­τη­ση από τη διε­θνή αγορά αντι­δρα­στη­ρί­ων, δη­λα­δή με απλά αντι­δρα­στή­ρια, που μπο­ρούν να πα­ρα­χθούν στην Ελ­λά­δα. Το πώς θα χρη­σι­μο­ποι­η­θούν αυτά και άλλα τεστ είναι πο­λύ­πλο­κη στρα­τη­γι­κή. Αυτό που είναι σί­γου­ρο είναι ότι θα μα­θαί­νου­με πολύ πιο γρή­γο­ρα και πιο συ­στη­μα­τι­κά όποιο θέμα υγεί­ας μας αφορά στον COVID-19, που «προ­βάλ­λει» και ένα πι­θα­νό μο­ντέ­λο για το πώς θα αξιο­λο­γού­με δεί­κτες υγεί­ας μας στο μέλ­λον και για άλλες ασθέ­νειες

Ερ: Τεστ και ανο­σία. Μία σχέση μί­σους και πά­θους;

ΑΠ: Το θέμα με τα τεστ ανο­σί­ας είναι ότι έχου­με δύο αγνώ­στους συγ­χρό­νως και μια εξί­σω­ση. Οι δυο άγνω­στοι είναι: 1. Τι επί­πε­δα ανο­σί­ας πε­ρι­μέ­νου­με σε κάθε ασθε­νή 2. Με ποια ακρί­βεια με­τρά­με την ανο­σία με τα τεστ που υπάρ­χουν. Η εξί­σω­ση υπο­λο­γί­ζει ποια είναι η ασπί­δα μας στην ασθέ­νεια με βάση την ανο­σία. Εάν δεν ανα­κα­λύ­ψου­με κά­ποιον από τους δύο αγνώ­στους, δεν μπο­ρού­με να λύ­σου­με την εξί­σω­ση.

Ερ: Η έρευ­νά σας εστιά­ζε­ται στην ανά­λυ­ση ποι­κι­λο­μορ­φί­ας του DNA στον άν­θρω­πο και στον τρόπο με τον οποίο αυτή σχε­τί­ζε­ται με τις ασθέ­νειες. Έχετε βρει κάτι μέχρι ώρας στον νέο κο­ρω­νο­ϊό; Υπάρ­χει κάτι από το πα­ρελ­θόν που σας δίνει ελ­πί­δα για το μέλ­λον και την κα­τα­πο­λέ­μη­ση αυτού του ιού;

ΑΠ: Για τον συ­γκε­κρι­μέ­νο κο­ρω­νο­ϊό δεν έχου­με ακόμη απο­τε­λέ­σμα­τα. Όμως από τους άλ­λους ιούς και μο­λυ­σμα­τι­κές ασθέ­νειες (π.χ. HIV, ηπα­τί­τι­δες, φυ­μα­τί­ω­ση) ξέ­ρου­με ότι το γε­νε­τι­κό υπό­βα­θρο παί­ζει πολύ ση­μα­ντι­κό ρόλο στα επί­πε­δα μό­λυν­σης, αλλά και στο πόσο σο­βα­ρά εξε­λίσ­σε­ται η νόσος. Επο­μέ­νως, είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να με­λε­τή­σου­με και το γε­νε­τι­κό υπό­βα­θρο των ασθε­νών με κο­ρο­νο­ϊό, ώστε να το εντά­ξου­με στον υπο­λο­γι­σμό της ευ­πά­θειας. Μην ξε­χνά­τε ότι στην ανα­κά­λυ­ψη με­ταλ­λά­ξε­ων προ­στα­σί­ας από τον ιό του AIDS, στη­ρί­χθη­κε και η πλή­ρης θε­ρα­πεία δυο ασθε­νών του AIDS μέσω γε­νε­τι­κής με­τα­τρο­πής του μυ­ε­λού των οστών και ομό­λο­γη με­τα­μό­σχευ­ση του, πάλι στον ίδιο ασθε­νή

Ερ: Θα λέ­γα­τε ότι ο τρό­πος που ανα­κα­λύ­φθη­κε η θε­ρα­πεία για το AIDS μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει «μπού­σου­λα» για τον νέο κο­ρο­νο­ϊό; Υπάρ­χουν ομοιό­τη­τες στους δύο ιούς;

Απ: Όχι. Η ασθέ­νεια του AIDS και η ασθέ­νεια COVID είναι πολύ δια­φο­ρε­τι­κές. Αλλά είναι μία έν­δει­ξη του πώς η λε­πτο­με­ρής γνώση με­ταλ­λά­ξε­ων που έχουν κλι­νι­κό απο­τέ­λε­σμα, δη­λα­δή με­θό­δων προ­στα­σί­ας που προ­έ­κυ­ψαν με φυ­σι­κό τρόπο, μας επι­τρέ­πει να τις αντι­γρά­ψου­με στο πλαί­σιο φαρ­μα­κευ­τι­κών πα­ρεμ­βά­σε­ων, και να προ­στα­τεύ­σου­με τους ασθε­νείς.

Ερ: Δια­βά­ζω συχνά τη λέξη υπερ­με­τα­δό­τες (super-spreaders). Αντι­λαμ­βά­νο­μαι ότι με­τα­δί­δουν τον ιό πε­ρισ­σό­τε­ρο από άλ­λους. Γιατί μπο­ρεί να συμ­βαί­νει αυτό;

ΑΠ: Φαί­νε­ται ότι υπάρ­χουν, αλλά δεν ξέ­ρου­με αν αυτό είναι λόγω συ­μπε­ρι­φο­ράς ή δια­φο­ράς στην κα­τα­νο­μή του ιού στο σώμα των συ­γκε­κρι­μέ­νων αν­θρώ­πων (π.χ. με­γά­λο ιικό φορ­τίο ανά στα­γο­νί­διο). Θα μπο­ρού­σε και αυτό να είναι γε­νε­τι­κά κα­θο­ρι­σμέ­νο.

Ερ: Όλο και πλη­θαί­νουν οι φωνές που λένε ότι ο κο­ρω­νο­ϊ­ός μπο­ρεί να πα­ρα­μεί­νει ενερ­γός του­λά­χι­στον έως το 2022, αν δεν ανα­κα­λυ­φθεί σύ­ντο­μα εμ­βό­λιο ή θε­ρα­πεία. Επί­σης, ακού­με ότι μπο­ρεί να μπαι­νο­βγαί­νου­με σε κα­ρα­ντί­να για πολύ καιρό ακόμα.

ΑΠ: Αυτό είναι γε­γο­νός. Εάν δεν έχου­με ούτε εμ­βό­λιο ούτε φάρ­μα­κο θα πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­σου­με τον ιό με μέτρα και συ­μπε­ρι­φο­ρές. Όχι απα­ραί­τη­τα με τα ίδια μέτρα, αλλά σί­γου­ρα με έναν πε­ρί­πλο­κο συν­δυα­σμό μέ­τρων. Πι­στεύω ότι μέχρι τότε θα ξέ­ρου­με καλά αυτό τον συν­δυα­σμό, και θα τον εκτε­λού­με και καλά ως υπεύ­θυ­νοι πο­λί­τες. Όποια μέτρα έρ­θουν πά­ντως, θα είναι πο­λύ­πλο­κα με βάση τους υπο­λο­γι­σμούς με­τα­δο­τι­κό­τη­τας (R0) και την επί­δρα­ση των επι­μέ­ρους μέ­τρων. Θα πρέ­πει σε αυτή τη βάση οι πο­λί­τες να εμπι­στευ­τούν κατά κά­ποιο τρόπο «τυφλά» τους επι­στή­μο­νες.

Ερ: Είστε βρα­βευ­μέ­νος και διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νος γε­νε­τι­στής. Έχετε συ­μπε­ρι­λη­φθεί και μά­λι­στα σε ηλι­κία κάτω των 40 στην πολύ ση­μα­ντι­κή λίστα «Highly Cited Researcher» της Thomson Reuters, με τους σπου­δαιό­τε­ρους επι­στή­μο­νες πα­γκο­σμί­ως για τον κλάδο της Μο­ρια­κής Βιο­λο­γί­ας και Γε­νε­τι­κής, των οποί­ων το ερευ­νη­τι­κό έργο φαί­νε­ται ότι θα επη­ρε­ά­σει κα­θο­ρι­στι­κά την πο­ρεία της επι­στή­μης τα επό­με­να χρό­νια. Προς ποια πλευ­ρά θε­ω­ρεί­τε ότι μπο­ρεί να βρί­σκε­ται το «άγιο δι­σκο­πό­τη­ρο» για τη θε­ρα­πεία του COVID19 ;

Φυ­σι­κά ως γε­νε­τι­στής θα έλεγα ότι το άγιο δι­σκο­πό­τη­ρο μπο­ρεί να κρύ­βε­ται στη γε­νε­τι­κή του ιού και του ξε­νι­στή του, δη­λα­δή του αν­θρώ­που. Αλλά δεν το λέω έτσι απλά. Το γο­νι­δί­ω­μα κάθε ορ­γα­νι­σμού ή ιού είναι η βάση των ιδιο­τή­των του. Επο­μέ­νως, είμαι πε­πει­σμέ­νος ότι η σε βάθος ανά­λυ­ση των βιο­λο­γι­κών και κλι­νι­κών συ­νε­πειών της γε­νε­τι­κής ποι­κι­λο­μορ­φί­ας του αν­θρώ­που και του ιού θα μας δώσει πολ­λές απα­ντή­σεις. Μην ξε­χνά­τε άλ­λω­στε ότι το πρώτο ερ­γα­λείο που χρεια­ζό­μα­σταν όταν ξε­κί­νη­σε η παν­δη­μία, ήταν να κά­νου­με αλ­λη­λού­χι­ση του γο­νι­διώ­μα­τος του ιού και να ανα­πτύ­ξου­με τεστ διά­γνω­σης με βάση αυτό. Επί­σης, μια με­γά­λη συ­ζή­τη­ση γί­νε­ται για τις πα­ραλ­λα­γές του ιού. Όλα αυτά είναι γε­νε­τι­κή και όπως το γο­νι­δί­ω­μα του ιού παί­ζει κε­ντρι­κό ρόλο έτσι και το γο­νι­δί­ω­μα του αν­θρώ­που, ως το άλλο μέρος του συ­νό­λου, θα παί­ζει επί­σης ση­μα­ντι­κό ρόλο.

^{Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ}