«Οι γάμοι της Τήλου» τώρα και στη μεγάλη οθόνη

Ο Πανα­γιώ­της Ευαγ­γε­λί­δης μιλά για την ταινία-ντοκουμέντο που έφτιαξε για τους πρώτους γάμους ομό­φυ­λων ζευ­γα­ριών που τελέ­στη­καν στην Ελλάδα, με την οποία συμ­με­τέ­χει στο 24ο Φεστι­βάλ Ντο­κι­μα­ντέρ Θεσ­σα­λο­νί­κης.

ΤΗΛΟΣ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2008. Ο πρω­το­πό­ρος δήμαρ­χος Τάσος Αλι­φέ­ρης παντρεύει με κάθε επι­ση­μό­τητα δύο ομόφυλα ζευ­γά­ρια που κατέ­φθα­σαν επί τούτου στο νησί. Τον Δημήτρη Τσα­μπρούνη, τον Θέμη Κατσα­γιάννη, την Ευαγ­γε­λία Βλάμη και την Όλγα-Μαρία Καπο­δίνη που υπο­δύ­ο­νται τους μελ­λό­νυμ­φους συνο­δεύει ένα ακτι­βι­στικό «κομάντο» και δημο­σιο­γρά­φοι σε μια σχεδόν συνω­μο­τική επι­χεί­ρηση, η οποία απο­σκο­πούσε να θέσει δυνα­μικά στη δημόσια ατζέντα όχι απλώς το σύμφωνο αλλά τον γάμο για όλους – ήταν η χρονιά που η ελλη­νική πολι­τεία πρω­το­τυ­πούσε σχεδόν παγκο­σμίως, θεσμο­θε­τώ­ντας σύμφωνο συμ­βί­ω­σης απο­κλει­στικά για ετε­ρο­φυ­λό­φι­λους.

Οι «γάμοι της Τήλου» γίνο­νται πρώτη είδηση, στα δελτία και τα τηλε­πα­ρά­θυρα χαμός. Δημιουρ­γεί­ται πολι­τικό θέμα, ο τότε υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης Σωτήρης Χατζη­γά­κης κηρύσ­σει τους γάμους παρά­νο­μους και ανυ­πό­στα­τους, ο Εισαγ­γε­λέας Αρείου Πάγου Γεώρ­γιος Σανιδάς παραγ­γέλ­νει ποι­νι­κές διώξεις, ο εισαγ­γε­λέας Ρόδου εγκαλεί τον Τάσο Αλιφέρη για παρά­βαση καθή­κο­ντος. Οι γάμοι εντέλει ακυ­ρώ­νο­νται, όμως τα ζευ­γά­ρια θα προ­σφύ­γουν το 2018 στο Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο, η απόφαση του οποίου ακόμη εκκρε­μεί. Τον Δεκέμ­βριο του ’15 η Βουλή ψήφισε την επέ­κταση του συμ­φώ­νου στα ομόφυλα ζευ­γά­ρια, ο γάμος όμως παρα­μέ­νει ζητού­μενο, όπως και η τεκνο­θε­σία.

Η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων στην Ελλάδα δεν βγαίνει ποτέ να διεκ­δι­κή­σει κανένα της δικαί­ωμα. Ο Αλι­φέ­ρης είχε κάνει τότε κάλεσμα, λέγο­ντας ότι θα πάντρευε κι άλλα ζευ­γά­ρια. Ουδείς προ­σήλθε. Μιλάμε για αυτό που ονο­μά­ζε­ται ομο­φο­βία και το οποίο ισχύει και από τις δύο μεριές του φάσμα­τος.

Ο σκη­νο­θέ­της, σενα­ριο­γρά­φος και μετα­φρα­στής Πανα­γιώ­της Ευαγ­γε­λί­δης βρέθηκε στην Τήλο και κατέ­γραψε με την κάμερά του τα τεκται­νό­μενα εν είδει αρχεια­κού υλικού, το οποίο σκέ­φτηκε να κάνει ταινία «ανα­κα­λύ­πτο­ντάς το ξανά» στη διάρ­κεια της καρα­ντί­νας. Κάπως έτσι προ­έ­κυψε ένα δυνατό ντοκιμαντέρ-ντοκουμέντο που παρα­κο­λου­θεί την πρω­το­βου­λία εκείνη από τη σύλληψη μέχρι την υλο­ποί­ησή της, κατα­γρά­φο­ντας δια­βου­λεύ­σεις, συναι­σθή­ματα, αντι­πα­ρα­θέ­σεις, αντι­δρά­σεις και το όλο κλίμα των ημερών και το οποίο προ­βάλ­λε­ται στο φετινό 24ο Φεστι­βάλ Ντο­κι­μα­ντέρ Θεσ­σα­λο­νί­κης. Συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στιγ­μιό­τυπα από τη συνέ­ντευξη Τύπου που ακο­λού­θησε στην Αθήνα, τη συγκέ­ντρωση υπέρ της νομι­μό­τη­τας των εν λόγω γάμων που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο Σύνταγμα τον Σεπτέμ­βριο της ίδιας χρονιάς καθώς κι από το Athens Pride του 2008.

Μιλή­σαμε γι’ αυτό το εγχεί­ρημα, για το πώς το είδε τότε και πώς το αξιο­λο­γεί σήμερα ο ίδιος, για τους πρω­τα­γω­νι­στές και τον αντί­κτυπό του, βεβαίως και για την υπόθεση του ομό­φυ­λου γάμου και των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιω­μά­των γενι­κό­τερα. Στα «συν» μιας ταινίας που συγκι­νεί και προ­βλη­μα­τί­ζει δίχως να χάνει το χιούμορ της οι ανα­φο­ρές στην ομο­φο­βική δολο­φο­νία του γνωστού ηθο­ποιού Νίκου Σερ­για­νό­που­λου, που συνέβη ακριβώς εκείνες τις μέρες (4/6), και οι πανκ νότες των Deus X Machina στο ξεκί­νημα και το κλεί­σιμο.

Πανα­γιώ­της Ευαγ­γε­λί­δης.

— Μου έλεγες ότι τα γυρί­σματα για τους γάμους της Τήλου προ­ο­ρί­ζο­νταν για τα αρχεία της κοι­νό­τη­τας. Πότε και πώς απο­φά­σι­σες να δώσεις στο υλικό αυτό τη μορφή ενός ντο­κι­μα­ντέρ;

Ήμουν μέλος της ΟΛΚΕ τότε, η οποία και έτρεχε το θέμα των ομό­φυ­λων γάμων και καθώς όλα έγιναν τελευ­ταία στιγμή δεν σκέ­φτηκα ότι αυτό θα μπο­ρούσε μελ­λο­ντικά να γίνει ταινία, απλά πήρα την κάμερά μου, χωρίς καν το τρίποδο, με την ιδέα να απο­τυ­πώσω ένα αρχειακό υλικό που θα είναι κτήμα της κοι­νό­τη­τάς μας. Μέσα στο πρώτο λοκντά­ουν απο­φά­σισα να βάλω τάξη σε παλιά υλικά και σκλη­ρούς δίσκους και έπεσα πάνω στους γάμους της Τήλου. Κάθισα και είδα λίγο, μετά το είπα σε φίλους, κάποια μου είπαν, α, εσύ ήσουν αυτός που είχε τρα­βή­ξει τότε, πράγμα που με έκανε να σκεφτώ στην πολύ κοντή ιστο­ρική μνήμη. Το ένα έφερε το άλλο και έτσι η ιδέα τού να γίνει μια ταινία άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά στο μυαλό μου. Υπήρχαν πολλά κενά πλη­ρο­φο­ριών στο υλικό, αλλά το καλο­καίρι της ίδιας χρονιάς συνά­ντησα τον έναν εκ των γαμπρών, τον Δημήτρη Τσα­μπρούνη, και του πήρα μια μεγάλη συνέ­ντευξη, κάνο­ντάς τον μ’ αυτόν τον τρόπο τον αφηγητή της ιστο­ρίας. Κι έτσι φτάσαμε μέχρι εδώ.

— Συμ­με­τεί­χες στο «κομάντο» που πήγε στο νησί τον Ιούλιο του ’08 για να δημιουρ­γή­σει ένα τετε­λε­σμένο, το οποίο θα άνοιγε τον δρόμο για την καθιέ­ρωση του γάμου για όλους και στην Ελλάδα. Τι θα κρα­τού­σες περισ­σό­τερο από εκείνο το ταξίδι;

Πάνω-κάτω τα πάντα, γιατί το κάθε τι με τον δικό του τρόπο ήταν αυτό που θα ονο­μά­ζαμε –κάνο­ντας και λίγο χιούμορ– «μεγάλες στιγμές». Υπήρχε ομαδικό πνεύμα, κοινή επι­δί­ωξη, το χιούμορ έρρεε άφθονο και όλα μαζί ήταν σαν όνειρο γιατί δεν στα­μα­τού­σαμε καθόλου, συνέ­χεια συνέ­βαι­ναν πράγ­ματα και ήμασταν τόσο παρό­ντες που δεν υπήρχε από­σταση από τα τεκται­νό­μενα. Θυμάμαι ότι το βράδυ της επι­στρο­φής στην Αθήνα και όταν πια πήγα σπίτι μου, όλα όσα είχαν συμβεί βρήκαν χώρο μέσα μου και έσκασαν στο μυαλό μου σαν ηφαί­στειο. Εκεί άρχισα να τα σκέ­φτο­μαι για πρώτη φορά.

— Από τις αντι­δρά­σεις που προ­κλή­θη­καν τότε ποια σου εντυ­πώ­θηκε πιο πολύ;

Το να είσαι γκέι και ακτι­βι­στής για χρόνια σημαί­νει ότι ήδη έχεις εκτεθεί πολλές φορές σε ΜΜΕ, δημο­σιο­γρά­φους, πολι­τι­κούς, ιερω­μέ­νους κ.λπ., οπότε έχεις ήδη συνη­θί­σει τον τοξικό, φερε­φω­νικό και κηρυγ­μα­τικό λόγο τους. Στην Τήλο τότε απλά στα­χυο­λο­γού­σαμε γελώ­ντας αυτά που θεω­ρού­σαμε τις μεγα­λύ­τε­ρες κοτσά­νες και μπουρ­δο­λο­γίες, κάποιες απ’ τις οποίες συμπε­ριέ­λαβα στην ταινία. Κινού­μα­σταν σε πολύ υψηλές συχνό­τη­τες για να μας επη­ρε­ά­σει αρνη­τικά το οτι­δή­ποτε.

— Επτά χρόνια μετά τους «γάμους της Τήλου» ψηφί­στηκε στη Βουλή ένα διευ­ρυ­μένο σύμφωνο συμ­βί­ω­σης που περι­λαμ­βά­νει και ομόφυλα ζευ­γά­ρια. Δεν θεσμο­θε­τή­θηκε όμως ο γάμος καθαυ­τός, παρότι ήταν στις προ­ε­κλο­γι­κές εξαγ­γε­λίες της τότε κυβέρ­νη­σης, δικαιω­μα­τι­κοί ακτι­βι­στές της οποίας είχαν κιόλας συμ­βά­λει στην πραγ­μα­το­ποί­ηση εκείνων των γάμων. Γιατί πιστεύ­εις ότι δεν προ­χώ­ρησε τότε αυτό και πόσο πιθανό βρί­σκεις να το δρο­μο­λο­γή­σει η σημε­ρινή ή κάποια επόμενη κυβέρ­νηση;

Η τότε κυβέρ­νηση έπρεπε να συμ­βι­βά­σει λίγο τα ασυμ­βί­βα­στα λόγω της κυβερ­νη­τι­κής συμ­μα­χίας της με ένα ακρο­δε­ξιό κόμμα, οπότε θεωρώ ότι έκανε μεν ένα πρώτο βήμα αλλά δεν μπόρεσε να προ­χω­ρή­σει περισ­σό­τερο. Ο βασικός λόγος όμως είναι ότι η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων στην Ελλάδα δεν βγαίνει ποτέ να διεκ­δι­κή­σει κανένα της δικαί­ωμα. Ο Αλι­φέ­ρης είχε κάνει τότε κάλεσμα, λέγο­ντας ότι θα πάντρευε κι άλλα ζευ­γά­ρια. Ουδείς προ­σήλθε. Μιλάμε για αυτό που ονο­μά­ζε­ται ομο­φο­βία και το οποίο ισχύει και από τις δύο μεριές του φάσμα­τος. Η Εκκλη­σία είναι επίσης τερά­στιος ανα­σταλ­τι­κός παρά­γο­ντας σε μια χώρα που ακόμα δεν έχει κάνει δια­χω­ρι­σμό κράτους και Εκκλη­σίας. Η τωρινή κυβέρ­νηση συμπλέει κι αυτή με την ακρο­δε­ξιά, αλλά πιστεύω ότι για να ξεπλύ­νει άλλους ένοχους τομείς της μπορεί και να προ­χω­ρή­σει σε κάποιες νομο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Κάτι πρέπει να θυσιά­σει κι αυτή. Άλλωστε ένα «pink washing» γίνεται ήδη με το να αγκα­λιά­ζει με πολύ ανε­κτικό και «ανοι­χτό­μυαλο» τρόπο κάποια ανοιχτά γκέι στελέχη της.

Τα καλά νέα είναι ότι χάρη στην ταινία ήρθα σε επαφή με ΛΟΑΤΚΙ+ ομάδες και οργα­νώ­σεις που έχουν κύρια διεκ­δί­κησή τους τον γάμο ομό­φυ­λων ζευ­γα­ριών, ένα ολό­κληρο δίκτυο που εξα­πλώ­νε­ται σε πολλές πόλεις. Ξέρω αρκετό κόσμο που έχει κάνει σύμφωνο συμ­βί­ω­σης και πολλούς ακόμα που έχουν στο μυαλό τους να το πράξουν καθώς περνάνε τα χρόνια και σκέ­φτο­νται τη δια­σφά­λιση των δικαιω­μά­των των συντρό­φων τους.

— Τι εντύ­πωση σου έκανε ο Τάσος Αλι­φέ­ρης ως πολι­τι­κός και ως άνθρω­πος; Ισχύει ότι και οι κάτοι­κοι του νησιού γενι­κό­τερα σας καλο­δέ­χτη­καν;

Οι άνθρω­ποι του νησιού στην πλειο­ψη­φία τους πίνανε νερό στο όνομά του δημάρ­χου τους, είχαν μια σχέση μαζί του τέτοιας αγάπης και θαυ­μα­σμού που, όπως θα δείτε και στην ταινία, θα υπο­στή­ρι­ζαν οποια­δή­ποτε απόφαση και επιλογή του. Όχι πως δεν υπήρχαν πολέ­μιοί του, ήταν όμως αφανείς, εκτός εξαι­ρέ­σεων, όπως επίσης θα δείτε. Στον Τάσο Αλιφέρη μου άρεσε η ηρεμία του, η έλλειψη οποιου­δή­ποτε πολι­τι­κά­ντι­κου πνεύ­μα­τος, η σκέψη του που δεν κατευ­θυ­νό­ταν από μια προει­λημ­μένη πολι­τική και ιδε­ο­λο­γική τοπο­θέ­τηση, το ότι άκουγε προ­σε­κτικά, εξέταζε ανα­λυ­τικά τα δεδο­μένα και προ­χω­ρούσε με τετρά­γωνη λογική και ανοιχτό μυαλό, πράγμα σπα­νιό­τατο στον χώρο της πολι­τι­κής και της δημό­σιας ζωής.

— Από τους πρω­τα­γω­νι­στές των «γάμων της Τήλου», τόσο ο δήμαρ­χος όσο και οι δύο νύφες, η Ευαγ­γε­λία και η Όλγα-Μαρία, δεν είναι δυστυ­χώς πια μαζί μας. Οι δε δύο γαμπροί, ο Δημή­τρης και ο Θέμης, ξενι­τεύ­τη­καν στο μεταξύ εξαι­τίας της κρίσης. Δεκα­πέ­ντε χρόνια μετά, δικαιώ­θηκε πιστεύ­εις έστω εν μέρει η πρω­το­βου­λία εκείνη, «γρά­φτηκε ιστορία» τρόπον τινά;

Η υπόθεση βρί­σκε­ται ακόμα στο Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο, το οποίο ποιος ξέρει πώς θα απο­φαν­θεί. Οι γάμοι της Τήλου έχουν σίγουρα περάσει στην ιστορία των διεκ­δι­κή­σεων των ΛΟΑΤΚΙ+ και ευρύ­τερα των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των στην Ελλάδα. Αυτό από μόνο του ναι, και έγραψε ιστορία και είναι νίκη.

— Πέρα από τη θέσπιση του γάμου, τι άλλο θα έβαζες σε πρώτη προ­τε­ραιό­τητα ανα­φο­ρικά με τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώ­ματα;

Για μια χώρα σαν την Ελλάδα, που μαστί­ζε­ται από την κυριαρ­χία της Εκκλη­σίας στη δημόσια σφαίρα, είναι βασικό η ίδια η Εκκλη­σία και από μέσα και από τη μεριά των πιστών να αρχίσει να εκσυγ­χρο­νί­ζε­ται, χαμη­λώ­νο­ντας τους τόνους και τερ­μα­τί­ζο­ντας τη ρητο­ρική μίσους με την οποία αντι­με­τω­πί­ζει πολλά θέματα, ανάμεσα σ’ αυτά οι σεξουα­λι­κές προ­τι­μή­σεις και η επιλογή του κοι­νω­νι­κού φύλου. Παράλ­ληλα, η πολι­τεία θα πρέπει να πει επι­τέ­λους το «ναι» στον πολι­τικό γάμο και στην τεκνο­θε­σία για τα ομόφυλα ζευ­γά­ρια, να τερ­μα­τί­σει κάθε εργα­σιακή διά­κριση και να συμ­βά­λει στην ορα­τό­τητα όλων των κοι­νω­νι­κών ομάδων και στην ισο­νο­μία. Είμαστε, βλέπεις, εξαι­ρε­τικά πίσω σε όλους αυτούς τους τομείς συγκρι­τικά ακόμα και με χώρες του λεγό­με­νου Τρίτου Κόσμου.

Η ταινία θα προ­βλη­θεί στο Ολύ­μπιον στις 17/3 και δια­δι­κτυακά 18-20/3. Για εισι­τή­ρια δείτε εδώ