«Γράμμα από την Κάσο, 1965», η κασιώτικη τέχνη του βίου που ακόμη επιμένει

Οι Κα­σιώ­τες έχουν τέ­τοιο δέ­σι­μο με το νησί τους που το κου­βα­λά­νε όπου και αν βρε­θούν. Φέ­ρουν μέσα τους τον λι­λι­πού­τειο –αλλά μέ­γι­στο– τόπο τους ακόμη και στα πέ­ρα­τα του κό­σμου που έφτα­σαν ως μέ­τοι­κοι ή θα­λασ­σι­νοί. Ο από­η­χος των γεύ­σε­ων, των ανα­μνή­σε­ων, των πα­νη­γυ­ριών τούς ακο­λου­θεί. Επό­με­νο ήταν, λοι­πόν, την Τε­τάρ­τη το βράδυ, στον δρο­σε­ρό και ολάν­θι­στο κήπο της Γεν­να­δί­ου Βι­βλιο­θή­κης, μετά την πα­ρου­σί­α­ση του λευ­κώ­μα­τος «Γράμ­μα από την Κάσο. 1965» των εκ­δό­σε­ων Πα­τά­κη με φω­το­γρα­φί­ες του Ρό­μπερτ Μα­κέιμπ και κεί­με­να – έρευ­να των Κα­σιω­τών Μα­ρι­λέν Φρα­γκού­λη Κέ­δρου και Νίκου Μα­στρο­παύ­λου, να στη­θεί ένα κα­νο­νι­κό πα­νη­γύ­ρι με μου­σι­κούς και με τα γνω­στά νο­στι­μό­τα­τα ντολ­μα­δά­κια. Ακου­γό­ταν αυτό το ευ­χά­ρι­στο αν­θρώ­πι­νο μουρ­μου­ρη­τό μαζί με τον ήχο του λα­ού­του και της λύρας, τόσο ευ­χά­ρι­στα απο­προ­σα­να­το­λι­στι­κό λες και δεν ήμα­σταν στον Λυ­κα­βητ­τό, αλλά μας φυ­σού­σε το δρο­σε­ρό αε­ρά­κι του Αι­γαί­ου.

Ο Νίκος Μα­στρο­παύ­λος με την Κα­τε­ρί­να Λυ­μπε­ρο­πού­λου.

Το και­νούρ­γιο βι­βλίο του Μα­κέιμπ που μας τα­ξι­δεύ­ει ξανά στο πα­ρελ­θόν του αρ­χι­πε­λά­γους εστιά­ζει σε αυτό το μικρό νησί, το οποίο ο Αμε­ρι­κα­νός πρω­το­γνώ­ρι­σε μάλ­λον σε δρα­μα­τι­κές συν­θή­κες στο παρ­θε­νι­κό του τα­ξί­δι στην Ελ­λά­δα, το 1954. Είχε επι­βι­βα­στεί στο πλοίο «Δω­δε­κά­νη­σος», που έκανε το δρο­μο­λό­γιο Ρόδος – Ση­τεία. Η κα­κο­και­ρία ήταν τέ­τοια που το μικρό κα­ρυ­δό­τσου­φλο πα­ρα­λί­γο να βυ­θι­στεί και η μόνη λήψη της Κάσου που πήρε ο τότε φοι­τη­τής του Πρίν­στον ήταν μια μα­κρι­νή του λι­μα­νιού. Ωστό­σο συ­νει­δη­το­ποί­η­σε πόσο δυ­σπρό­σι­το και απο­μο­νω­μέ­νο ήταν το μέρος αυτό. Γλί­τω­σε μά­λι­στα παρά τρίχα, διότι το πλοιά­ριο ύστε­ρα από ένα μήνα όντως κα­τέ­λη­ξε στον βυθό. Η τύχη το έφερε έτσι και, 11 χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, ο Ηλίας Κου­λου­κου­ντής τον προ­σκά­λε­σε να ξα­να­πά­ει την εβδο­μά­δα του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου για να πάρει φω­το­γρα­φί­ες για ένα βι­βλίο που τότε ετοί­μα­ζε ο εφο­πλι­στής. Παρά το ότι ο Μα­κέιμπ ετοι­μα­ζό­ταν να ντυ­θεί γα­μπρός και να πα­ντρευ­τεί την Ελ­λη­νί­δα Ντίνα Φι­λιπ­παί­ου, απο­φά­σι­σε να κάνει το ρι­σκα­δό­ρι­κο, μα­κρι­νό τα­ξί­δι στον Νότο.

Ο Νίκος Μα­στρο­παύ­λος με την Κα­τε­ρί­να Λυ­μπε­ρο­πού­λου.

Το και­νούρ­γιο βι­βλίο του Μα­κέιμπ που μας τα­ξι­δεύ­ει ξανά στο πα­ρελ­θόν του αρ­χι­πε­λά­γους εστιά­ζει σε αυτό το μικρό νησί, το οποίο ο Αμε­ρι­κα­νός πρω­το­γνώ­ρι­σε μάλ­λον σε δρα­μα­τι­κές συν­θή­κες στο παρ­θε­νι­κό του τα­ξί­δι στην Ελ­λά­δα, το 1954. Είχε επι­βι­βα­στεί στο πλοίο «Δω­δε­κά­νη­σος», που έκανε το δρο­μο­λό­γιο Ρόδος – Ση­τεία. Η κα­κο­και­ρία ήταν τέ­τοια που το μικρό κα­ρυ­δό­τσου­φλο πα­ρα­λί­γο να βυ­θι­στεί και η μόνη λήψη της Κάσου που πήρε ο τότε φοι­τη­τής του Πρίν­στον ήταν μια μα­κρι­νή του λι­μα­νιού. Ωστό­σο συ­νει­δη­το­ποί­η­σε πόσο δυ­σπρό­σι­το και απο­μο­νω­μέ­νο ήταν το μέρος αυτό. Γλί­τω­σε μά­λι­στα παρά τρίχα, διότι το πλοιά­ριο ύστε­ρα από ένα μήνα όντως κα­τέ­λη­ξε στον βυθό. Η τύχη το έφερε έτσι και, 11 χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, ο Ηλίας Κου­λου­κου­ντής τον προ­σκά­λε­σε να ξα­να­πά­ει την εβδο­μά­δα του Δε­κα­πε­νταύ­γου­στου για να πάρει φω­το­γρα­φί­ες για ένα βι­βλίο που τότε ετοί­μα­ζε ο εφο­πλι­στής. Παρά το ότι ο Μα­κέιμπ ετοι­μα­ζό­ταν να ντυ­θεί γα­μπρός και να πα­ντρευ­τεί την Ελ­λη­νί­δα Ντίνα Φι­λιπ­παί­ου, απο­φά­σι­σε να κάνει το ρι­σκα­δό­ρι­κο, μα­κρι­νό τα­ξί­δι στον Νότο.

Κάθε Αύ­γου­στο, οι Κα­σιώ­τες σαν δια­βα­τά­ρι­κα που­λιά ξα­να­γυ­ρί­ζουν στον βράχο τους από τις πέντε θά­λασ­σες και όλες τις ηπεί­ρους. Χο­ρεύ­ουν ο ένας δίπλα στον άλλο, τρώνε, αντα­μώ­νουν. Το 1965 αυτή η «απαρ­τία» απο­τυ­πώ­θη­κε στα φιλμ του Μα­κέιμπ. Από τους λυ­ρά­ρη­δες και αυ­τούς που τρα­γου­δού­σαν τις μα­ντι­νά­δες έως τα ξυ­πό­λυ­τα παι­δά­κια, τους οι­κο­γε­νειάρ­χες με τα καλά τους, τις ηλι­κιω­μέ­νες στα πα­ρά­θυ­ρα, το λι­μά­νι, τα σπί­τια, τον νη­σιω­τι­κό μι­κρό­κο­σμο. Εντέ­λει, αυτές οι λή­ψεις δεν αξιο­ποι­ή­θη­καν από τον Κου­λου­κου­ντή, έμει­ναν κλει­σμέ­νες στο συρ­τά­ρι του φω­το­γρά­φου για δε­κα­ε­τί­ες ολό­κλη­ρες. Οταν λοι­πόν ο Μα­κέιμπ και η Κέ­δρου σκέ­φτη­καν να τις συ­μπε­ρι­λά­βουν σε ένα λεύ­κω­μα, υπήρ­χε ένα μικρό πρό­βλη­μα: έπρε­πε να ταυ­τί­σουν τα πρό­σω­πα, πράγ­μα σχε­δόν ακα­τόρ­θω­το έπει­τα από τόσο καιρό. «Αρ­χι­κά κυ­κλο­φο­ρού­σα με όλες τις ασπρό­μαυ­ρες ει­κό­νες στο κι­νη­τό μου και ρώ­τα­γα πόρτα πόρτα να μου πουν ποιος είναι ποιος», έλεγε η Κέ­δρου. «Αυτό οδή­γη­σε σε χει­ρό­τε­ρο μπλέ­ξι­μο: “Να ο κου­μπά­ρος μου” έλεγε ένας, “μα, αυτός είναι ο θειος μου” τον κό­ντρα­ρε κά­ποιος άλλος. Χάος…».

Οι ζω­γρά­φοι Ανδρ. Γε­ωρ­γιά­δης και Στέφ. Δα­σκα­λά­κης.

Εκεί ήρθε να βοη­θή­σει ο συ­νά­δελ­φος και συγ­γρα­φέ­ας Νίκος Μα­στρο­παύ­λος, γέν­νη­μα-θρέμ­μα Κα­σιώ­της, ο οποί­ος κα­τά­φε­ρε τε­λι­κά να ξε­μπλέ­ξει το γαϊ­τα­νά­κι. Γιος κα­πε­τά­νιου, θυ­μό­ταν με πολύ συ­γκί­νη­ση στην πα­ρου­σί­α­ση του λευ­κώ­μα­τος πως όταν έφτα­νε η «πόστα» με δε­κά­δες φα­κέ­λους που είχαν επάνω γραμ­μα­τό­ση­μα από όλη την οι­κου­μέ­νη, όλο το νησί συ­νέρ­ρεε για να πα­ρα­λά­βει τις επι­στο­λές. Μέσα από τα γράμ­μα­τα μά­θαι­ναν τι έκα­ναν οι πα­τε­ρά­δες, οι παπ­πού­δες, οι ανι­ψιοί, οι ξά­δελ­φοι που είχαν μπαρ­κά­ρει. Ετσι και εκεί­νος έπαιρ­νε τα νέα του γο­νιού του. Σε αυτό το βι­βλίο με το συ­γκι­νη­τι­κό τίτλο «Γράμ­μα από την Κάσο», μας έρ­χε­ται ατό­φια η ατμό­σφαι­ρα μιας σφι­χτο­δε­μέ­νης κοι­νό­τη­τας, αυτών που άντε­χαν να είναι γαν­τζω­μέ­νοι σε ένα νησί την ώρα που οι αγα­πη­μέ­νοι τους τα­ξί­δευαν. Από τις σε­λί­δες ανα­δύ­ο­νται ξανά η αυ­τάρ­κεια, η εγκαρ­τέ­ρη­ση, η τα­πει­νό­τη­τα, αυτή η κα­σιώ­τι­κη τέχνη του βίου που ακόμη υπάρ­χει.

Πηγή kathimerini.gr

Μαρ­γα­ρί­τα Πουρ­νά­ρα