Πυρηνικός τρόμος: Τι θα συμβεί στην Ελλάδα μετά από ατύχημα στο Ακούγιου-Ερευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών

Μέσα σε 24 ώρες το ρα­διε­νερ­γό νέφος που προ­κλή­θη­κε έπει­τα από ατύ­χη­μα στον πυ­ρη­νι­κό σταθ­μό του Ακου­γιου φτά­νει στα νησιά του Νο­τια­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου, ενώ απαι­τού­νται μόλις 36 ώρες για να κάνει την εμ­φά­νι­σή του στα νησιά του Κε­ντρι­κού Αι­γαί­ου και σε τμήμα της ηπει­ρω­τι­κής χώρας. Οχι, δεν πρό­κει­ται για έργο επι­στη­μο­νι­κής φα­ντα­σί­ας, αλλά για σε­νά­ριο επι­στη­μο­νι­κής έρευ­νας, η οποία μπο­ρεί να ολο­κλη­ρώ­θη­κε πριν από 20 χρό­νια (το 1998), αλλά φα­ντά­ζει πιο επί­και­ρη από ποτέ.
Την έρευ­να που έγινε από το Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών για λο­γα­ρια­σμό τού – τότε – υπουρ­γεί­ου Αι­γαί­ου (επί υπουρ­γί­ας Ελι­σά­βετ Πα­πα­ζώη) ανέ­συ­ραν από το συρ­τά­ρι «ΤΑ ΝΕΑ», με αφορ­μή τη δρο­μο­λό­γη­ση της κα­τα­σκευ­ής του πυ­ρη­νι­κού σταθ­μού στο Ακου­γιου στη Νότια Τουρ­κία. Οι ερευ­νη­τές είχαν απο­τι­μή­σει (με­λε­τώ­ντας πέντε σε­νά­ρια) τους κιν­δύ­νους που δη­μιουρ­γού­νται στο εν­δε­χό­με­νο ενός ατυ­χή­μα­τος στον πυ­ρη­νι­κό σταθ­μό. Και από τις προ­σο­μοιώ­σεις της δια­σπο­ράς του ρα­διε­νερ­γού νέ­φους είχε βρε­θεί ότι σχε­δόν σε όλες τις επι­κρα­τού­σες συν­θή­κες επη­ρε­ά­ζε­ται άμεσα η Κύ­προς.
Εί­κο­σι χρό­νια μετά, μπο­ρεί ο νέος σχε­δια­σμός του πυ­ρη­νι­κού σταθ­μού – που ανα­μέ­νε­ται να τεθεί σε λει­τουρ­γία το 2023 – να έχει αλ­λά­ξει (έγινε πολύ με­γα­λύ­τε­ρος: αυ­ξή­θη­κε η ισχύς των αντι­δρα­στή­ρων, το ίδιο και η σχε­δια­ζό­με­νη κά­λυ­ψη της εγ­χώ­ριας ζή­τη­σης σε ηλε­κτρι­κή ενέρ­γεια), ωστό­σο οι προ­σο­μοιώ­σεις εξα­κο­λου­θούν και πα­ρα­μέ­νουν επί­και­ρες καθώς δεν έχει ση­μειω­θεί κά­ποια ση­μα­ντι­κή αλ­λα­γή στις επι­κρα­τού­σες και­ρι­κές συν­θή­κες στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή.
Και όπως ση­μειώ­νει ο κα­θη­γη­τής του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών Κώ­στας Καρ­τά­λης, σε κάθε πε­ρί­πτω­ση προ­κα­λεί σο­βα­ρά ερω­τη­μα­τι­κά η πρό­θε­ση της Τουρ­κί­ας να κα­τα­σκευά­σει σταθ­μό πυ­ρη­νι­κής ενέρ­γειας, την ίδια στιγ­μή που η διε­θνής κοι­νό­τη­τα δια­κό­πτει ή πε­ριο­ρί­ζει τη λει­τουρ­γία πυ­ρη­νι­κών σταθ­μών και στρέ­φε­ται στις ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας.

Μια συ­νη­θισµένη χειµωνιά­τι­κη µέρα. Πάνω από την Κε­ντρι­κή και Νότια Ελ­λά­δα – στα υψη­λό­τε­ρα στρώµατα της ατµόσφαι­ρας – ένα ισχυ­ρό νότιο ρεύµα κάνει την εµφά­νι­σή του, µε συ­νέ­πεια οι αέ­ριες µάζες που µετα­φέ­ρο­νται στην πε­ριο­χή να προ­κα­λούν πυ­κνές νε­φώ­σεις και ισχυ­ρές βρο­χο­πτώ­σεις. Τη Νο­τιο­α­να­το­λι­κή Με­σό­γειο κα­λύ­πτει ένα χαµηλό βαροµετρι­κό. Σύµφωνα µε τη µελέτη, υπό αυτές τις συν­θή­κες, το ρα­διε­νερ­γό νέφος – από το υπο­θε­τι­κό πυ­ρη­νι­κό ατύχηµα στο Ακου­γιου – θα έφτα­νε µέσα σε 24 ώρες στην Κύπρο αλλά και στο Αι­γαίο(!). Δώ­δε­κα ώρες αρ­γό­τε­ρα (συ­νο­λι­κά 36 ώρες από την πρό­κλη­ση του ατυχήµατος) το ρα­διε­νερ­γό νέφος θα εντο­πι­ζό­ταν πάνω από το Κε­ντρι­κό Αι­γαίο και την ηπει­ρω­τι­κή Ελ­λά­δα, ενώ στο ίδιο διά­στηµα, µόνο ένα µικρό µέρος του νέ­φους θα επη­ρέ­α­ζε τη Δυ­τι­κή Τουρ­κία.

Το χει­ρό­τε­ρο σε­νά­ριο πε­ρι­λαµβάνει και ισχυ­ρές βρο­χο­πτώ­σεις πάνω από το Αι­γαίο αλλά και τα ηπει­ρω­τι­κά, µε συ­νέ­πεια να επι­τα­χύ­νε­ται η από­θε­ση των ρα­διε­νερ­γών σωµατι­δί­ων στην επι­φά­νεια. Με αυτές τις συν­θή­κες, µετά το πρώτο 24ωρο, το ρα­διε­νερ­γό νέφος µετα­φέ­ρε­ται και προς τη Βουλ­γα­ρία, την Αλ­βα­νία και την Ιτα­λία.

Τα υπό­λοι­πα σε­νά­ρια. Οπως προ­α­να­φέρ­θη­κε, οι µελε­τη­τές, µε βάση τις και­ρι­κές συν­θή­κες που επι­κρα­τούν στην πε­ριο­χή, εξέ­τα­σαν κι άλλα τέσ­σε­ρα σε­νά­ρια, σύµφωνα µε τα οποία το ρα­διε­νερ­γό νέφος από ένα – υπο­θε­τι­κό – ατύχηµα στο Ακου­γιου εξα­πλώ­νε­ται κυ­ρί­ως στη Συρία και σε ένα µικρό κοµµάτι της Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Τουρ­κί­ας. Με βάση τα όσα µελε­τή­θη­καν, σε όλα τα σε­νά­ρια πλήτ­τε­ται η Κύ­προς, αν και σο­βα­ρό­τε­ρα σε δύο από αυτά. Η εγ­γύ­τη­τα της Κύ­πρου µε το σηµείο όπου επρό­κει­το – και πλέον πρό­κει­ται – να κα­τα­σκευα­στεί ο σταθµός κα­θι­στά τις επι­πτώ­σεις άµεσες.

Οπως προ­έ­κυ­ψε από τις υπο­λο­γι­στι­κές προσοµοιώ­σεις, εξαι­τί­ας των κι­νή­σε­ων των αέ­ριων µαζών στην πε­ριο­χή, αναµένε­ται η εξά­πλω­ση του ρα­διε­νερ­γού νέ­φους σε µεγάλα ύψη που φθά­νουν τα 13 χιλιόµετρα. Γι’ αυτόν τον λόγο, ανα­φέ­ρε­ται στη µελέτη, τα ρα­διε­νερ­γά σωµατί­δια µπορεί να επη­ρε­ά­σουν, εκτός από τις προ­α­να­φε­ρόµενες πε­ριο­χές, τον Λί­βα­νο, το Ισ­ρα­ήλ, την Αί­γυ­πτο, καθώς και πιο µακρι­νές µετά την τρίτη µέρα της διαρ­ρο­ής.

Σε σεισµογενή πε­ριο­χή. Η κα­τα­σκευή του πυ­ρη­νι­κού σταθµού στο Ακου­γιου προ­κα­λεί έντο­νες αντι­δρά­σεις σε Ελ­λά­δα και Κύπρο για το γε­γο­νός ότι χτί­ζε­ται σε σεισµογενή πε­ριο­χή. Κι αυτός είναι ένας από τους λό­γους που οι ερευ­νη­τές εξέ­τα­σαν και τη σεισµικό­τη­τα της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής, από τον κόλπο του Ακου­γιου έως την Κύπρο και το Αι­γαίο. Ετσι, όπως προ­έ­κυ­ψε, η βύ­θι­ση της αφρι­κα­νι­κής πλά­κας στη συ­γκε­κριµένη πε­ριο­χή µπορεί να προ­κα­λέ­σει επι­φα­νεια­κούς και πολύ ισχυ­ρούς σεισµούς µεγέ­θους έως 8,3 βαθµών.

Ο µεγα­λύ­τε­ρος σεισµός που έχει κα­τα­γρα­φεί στα τε­λευ­ταία – πε­ρί­που – 100 χρό­νια προ­κλή­θη­κε το 1926 στ’ ανοι­χτά της Ρόδου. Το µέγε­θός του ήταν 8 βαθµοί και το εστια­κό του βάθος 100 χιλιόµετρα. Στο θέµα της σεισµικό­τη­τας της πε­ριο­χής στέ­κε­ται ιδιαί­τε­ρα – και – σήµερα ο κα­θη­γη­τής Γε­ω­λο­γί­ας του Πα­νε­πι­στηµίου Αθη­νών, πρό­ε­δρος του Ορ­γα­νισµού Αντι­σεισµικού Σχε­διασµού και Προ­στα­σί­ας (ΟΑΣΠ) Ευθύµιος Λέκ­κας. Οπως λέει, «στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή βρί­σκε­ται ένα πο­λύ­πλο­κο σύστηµα ρηγµάτων, το οποίο µπορεί να δώσει µεγά­λους επι­φα­νεια­κούς σεισµούς µέχρι και 7,5 βαθµών, ενώ πα­ράλ­λη­λα µπορεί να εκ­δη­λω­θεί και σεισµός µεγά­λου βά­θους, όπως αυτός που σηµειώ­θη­κε το 1926».

Η ακτι­νο­γρα­φία του έργου

Σύµφωνα µε τον κα­θη­γη­τή Πυ­ρη­νι­κής Φυ­σι­κής στο Πα­νε­πι­στήµιο Αθη­νών Αθα­νά­σιο Γε­ρά­νιο, ο προ­ϋ­πο­λο­γισµός του έργου που προ­βλέ­πει την κα­τα­σκευή πυ­ρη­νι­κού συ­γκρο­τήµατος τεσ­σά­ρων αντι­δρα­στή­ρων συ­νο­λι­κής ισχύ­ος 4.800 Mwatt ανέρ­χε­ται σε 22 δισ. ευρώ. Η ισχύς τού κάθε αντι­δρα­στή­ρα θα είναι στα 1.200 Mwatt. Ο προ­γραµµατισµός προ­βλέ­πει την πα­ρά­δο­ση του πρώ­του αντι­δρα­στή­ρα το 2023. Στη συ­νέ­χεια, κάθε χρόνο θα πα­ρα­δί­δε­ται και από ένας νέος αντι­δρα­στή­ρας. Το ποσό των 22 δισ. ευρώ για την κα­τα­σκευή των τεσ­σά­ρων αντι­δρα­στή­ρων στο Ακου­γιου είναι ελά­χι­στο σε σύ­γκρι­ση µε το κό­στος της ρα­διε­νερ­γού απολύµανσης στη Φου­κου­σίµα από το τρι­πλό πυ­ρη­νι­κό ατύχηµα τον Μάρ­τιο του 2011, που έφτα­σε τα 200 δισ. ευρώ, ανα­φέ­ρει ο Αθα­νά­σιος Γε­ρά­νιος.

Η Λευ­κω­σία και η Μερ­σί­να

Οπως επισηµαίνει στα «ΝΕΑ» ο επί­κου­ρος κα­θη­γη­τής του Ιν­στι­τού­του Κύ­πρου (ΙΚυ) Θε­ό­δω­ρος Χρι­στού­διας, µελέ­τες που εξε­τά­ζουν το ρίσκο από εν­δε­χόµενο ατύχηµα δεί­χνουν ότι η Λευ­κω­σία δια­τρέ­χει αντί­στοι­χο ρίσκο µε την τουρ­κι­κή πόλη Μερ­σί­να, που βρί­σκε­ται κοντά στο Ακου­γιου. Σύµφωνα µε τον ίδιο, ο υψη­λός βαθµός επι­κιν­δυ­νό­τη­τας για την Κύπρο προ­κύ­πτει τόσο λόγω της µικρής από­στα­σης από το Ακου­γιου όσο και των και­ρι­κών συν­θη­κών.

Πυ­ρη­νι­κά από­βλη­τα

Οπως εξη­γεί ο κα­θη­γη­τής Πυ­ρη­νι­κής Φυ­σι­κής Αθα­νά­σιος Γε­ρά­νιος, είναι γνω­στό ότι και ο πιο «άψο­γος» πυ­ρη­νι­κός αντι­δρα­στή­ρας, έπει­τα από πε­ρί­που 40 χρό­νια λει­τουρ­γί­ας του, πρέ­πει να κλεί­σει ορι­στι­κά, να δια­λυ­θεί και να γίνει ο ίδιος πυ­ρη­νι­κό από­βλη­το. Κι αυτό, γιατί, όπως λέει, ακτι­νο­βο­λεί επι­κίν­δυ­να για το προ­σω­πι­κό που τον χει­ρί­ζε­ται. Σήµερα, από τους πε­ρί­που 440 πυ­ρη­νι­κούς σταθµούς έχουν γε­ρά­σει οι 300 και ήδη 50 έχουν δια­λυ­θεί ή κλεί­σει ορι­στι­κά. «Η διά­λυ­ση ενός αντι­δρα­στή­ρα, που ο ίδιος έχει γίνει πυ­ρη­νι­κό από­βλη­το, κο­στί­ζει πε­ρί­που το µισό από το κό­στος της κα­τα­σκευ­ής του», το­νί­ζει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Σύµφωνα µε τον Αθα­νά­σιο Γε­ρά­νιο, η πρό­θε­ση της Τουρ­κί­ας να απο­κτή­σει πυ­ρη­νι­κά όπλα από τη λει­τουρ­γία πυ­ρη­νι­κού αντι­δρα­στή­ρα φαί­νε­ται µε την πρώτη µατιά ότι είναι ανέ­φι­κτη. Κι αυτό επει­δή η Τουρ­κία δεσµεύ­ε­ται από τη συν­θή­κη ΝΡΤ (Non Proliferation Treaty) που έχει συ­νυ­πο­γρά­ψει. Η συν­θή­κη όµως, κατά τον κα­θη­γη­τή Πυ­ρη­νι­κής Φυ­σι­κής, αφή­νει ένα πα­ρά­θυ­ρο πα­ρά­καµψης της απα­γό­ρευ­σης µε το άρθρο 10. Σύµφωνα µε αυτό, «κάθε χώρα – µέλος που επιθυµεί για λό­γους εθνι­κής άµυνας να απο­σύ­ρει την υπο­γρα­φή της από τη συν­θή­κη οφεί­λει να το γνω­στο­ποι­ή­σει σε όλα τα κράτη – µέλη της συν­θή­κης και στο Συµβού­λιο Ασφα­λεί­ας του ΟΗΕ τρεις µήνες πριν».
Με τον τρόπο αυτόν, µπορεί το κρά­τος να απα­γο­ρεύ­σει κάθε έλεγ­χο των πυ­ρη­νι­κών µονά­δων από τους επι­θε­ω­ρη­τές της Διε­θνούς Επι­τρο­πής Ατοµικής Ενέρ­γειας. «Ετσι, ύστε­ρα από πέντε χρό­νια λει­τουρ­γί­ας των αντι­δρα­στή­ρων τους, το πλου­τώ­νιο που θα έχει πα­ρα­χθεί ως πυ­ρη­νι­κό από­βλη­το, µε κα­τάλ­λη­λο κα­θα­ρισµό και εµπλου­τισµό, θα είναι έτοιµο για την πρώτη ύλη στην κα­τα­σκευή τουρ­κι­κού πυ­ρη­νι­κού όπλου», συµπλη­ρώ­νει.

Info

Η έκ­θε­ση προ­ε­τοι­μά­στη­κε υπό τον συ­ντο­νι­σμό του κα­θη­γη­τή του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών Κώστα Καρ­τά­λη (που αρ­γό­τε­ρα διε­τέ­λε­σε πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής Πε­ρι­βάλ­λο­ντος της Βου­λής), ενώ στην ομάδα των επι­στη­μό­νων συμ­με­τεί­χαν ο κα­θη­γη­τής του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών Γιώρ­γος Κάλ­λος και, με­τα­ξύ άλλων, οι ερευ­νη­τές Κώ­στας Λα­γου­βάρ­δος, Βάσω Κο­τρώ­νη και Ιω­άν­να Πα­πού­λια.