Πόσο εφικτή είναι η ανατροπή της υπογεννητικότητας και υπογονιμότητας των Ελληνίδων τις επόμενες δεκαετίες

Ο περιο­ρι­σμός του αριθμού των παιδιών των δια­δο­χι­κών γενεών που ξεκί­νησε πριν από δυο αιώνες στις περισ­σό­τε­ρες χώρες δεν αφορά μόνον την Ελλάδα, στην οποία η μείωση των γεν­νή­σεων ξεκί­νησε το 1980 και συνε­χί­ζε­ται μέχρι σήμερα.

Στο σύνολο όμως των χωρών της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης, η πτώση της γονι­μό­τη­τας ανα­κό­πηκε προ­σω­ρινά στις γενεές του μεσο­πο­λέ­μου, γεγονός που απο­τυ­πώ­θηκε και στη μεγάλη αύξηση των γεν­νή­σεων τις πρώτες μετα­πο­λε­μι­κές δεκα­ε­τίες( baby boom), για να συνε­χι­σθεί και αργό­τερα.

Αυτό που δια­φο­ρο­ποιεί κυρίως την Ελλάδα από πολλές από τις χώρες αυτές, σύμφωνα με τη νεότερη μελέτη του Ινστι­τού­του Δημο­γρα­φι­κών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) είναι ότι:

η μείωση του αριθμού των παιδιών που έφεραν στον κόσμο τα ζευ­γά­ρια συνε­χί­ζε­ται σχεδόν χωρίς ανακοπή από τις γενεές που γεν­νή­θη­καν μετά μέσα του 19ου αιώνα,

ο αριθμός των παιδιών που φέρνουν στον κόσμο οι μετα­πο­λε­μι­κές γενεές απέχει όλο και περισ­σό­τερο τόσο από αυτόν που επι­θυ­μούν.

Το « χάσμα» αυτό της γονι­μό­τη­τας απο­κα­λύ­πτει ένα ανεκ­με­τάλ­λευτο ανα­πα­ρα­γω­γικό δυνα­μικό, ανα­δει­κνύει τους οικο­νο­μι­κούς, κοι­νω­νι­κούς και θεσμι­κούς περιο­ρι­σμούς που παρε­μπο­δί­ζουν την υλο­ποί­ηση των επι­θυ­μιών για τεκνο­ποί­ηση και απο­τυ­πώ­νε­ται μετά το 1980 και στις γεν­νή­σεις.

 Τι συμ­βαί­νει στην Ελλάδα

Στη χώρα μας οι δημο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις επι­τα­χύν­θη­καν λόγω της συρ­ρί­κνω­σης του πλήθους των γυναι­κών 25-44 ετών από τις οποίες προ­έρ­χο­νται τα τελευ­ταία χρόνια σχεδόν οι 9 από τις 10 γεν­νή­σεις.

Ο πλη­θυ­σμός των γυναι­κών της ομάδας αυτής μειώ­θηκε κατά 27% ανάμεσα στο 2007 και το 2025, εξαι­τίας κυρίως της μετά το 1980 κατάρ­ρευ­σης των γεν­νή­σεων και, δευ­τε­ρευό­ντως, εξαι­τίας της μαζικής φυγής στο εξω­τε­ρικό μετά το 2010 ατόμων των ιδίων ηλι­κια­κών ομάδων.

Μετά το 1960 γενεές, εκτός του ότι απο­κτούν όλο και λίγο λιγό­τερα παιδιά, τα απο­κτούν και σε όλο και μεγα­λύ­τερη ηλικία (26 έτη όσες γεν­νή­θη­καν το 1960, 31,5 έτη όσες γεν­νή­θη­καν το 1985). Έτσι το ποσοστό των γεν­νή­σεων από μητέρες μικρό­τε­ρες των 25 ετών, από 28% το 1960 έχει μειωθεί στο 10,4% σήμερα, ενώ αυτό των 40 ετών και άνω από 3,8% το 1960 αυξή­θηκε στο 10,7% το 2023-24.

Η μείωση της γονι­μό­τη­τας των γυναι­κών που γεν­νή­θη­καν από τα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’50 και μετέ­πειτα, συν­δυά­ζε­ται και με την προ­ο­δευ­τική αύξηση των γυναι­κών/ζευ­γα­ριών που δεν απο­κτούν παιδιά (των ποσο­στών δηλαδή ατε­κνίας) που από 13-14% στις γενεές του 1960, αγγίζει στο 24% στις γενεές που γεν­νή­θη­καν γύρω από το 1985.

Η αύξηση των ποσο­στών αυτών σε συν­δυα­σμό με την συνεχή μικρή μείωση των πιθα­νο­τή­των όσων έχουν ένα πρώτο παιδί να κάνουν ένα δεύτερο, και, όσων έχουν κάνει ένα δεύτερο να κάνουν ένα τρίτο οδήγησε και στη σημα­ντική μείωση στη χώρα μας του πλήθους των γυναι­κών με 3 παιδιά και άνω (από 300 στις 1.000 γυναί­κες που γεν­νή­θη­καν γύρω στο 1955-60, σε 130 στις 1.000 γυναί­κες που γεν­νή­θη­καν γύρω στο 1985).

Σύμφωνα με το ΙΔΕΜ, η επά­νο­δος των γεν­νή­σεων τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες στα επίπεδα της περιό­δου 2011-2020 (92 χιλ. γεν­νή­σεις ετησίως κατά μέσο όρο) είναι αδύνατη, καθώς ο πλη­θυ­σμός των γυναι­κών ανα­πα­ρα­γω­γι­κής ηλικίας θα συνε­χί­σει να μειώ­νε­ται.

Αν η επά­νο­δος όμως των γεν­νή­σεων στα επίπεδα αυτά είναι ανέ­φι­κτη, η επι­βρά­δυνση της μείωσής τους και, στη συνέ­χεια, η προ­ο­δευ­τική αύξησή τους από το χαμη­λό­τερο επίπεδο που θα φθάσουν θεω­ρεί­ται εφικτή.

Τα μέτρα

Το «κλειδί» για να συμβεί αυτό, όπως ανα­φέ­ρει ο καθη­γη­τής Δημο­γρα­φίας, Βύρων Κοτζα­μά­νης, απαιτεί το κλεί­σιμο του χάσμα­τος που υπάρχει ανάμεσα στην επι­θυ­μητή και την πραγ­μα­τική γονι­μό­τητα, με την δημιουρ­γία ενός εξαι­ρε­τικά ευνοϊ­κού περι­βάλ­λο­ντος για την

οικο­γέ­νεια και το παιδί.

«Η ανόρ­θωση όμως της γονι­μό­τη­τας των νεό­τε­ρων γενεών απαιτεί και μια άλλη προ­σέγ­γιση, καθώς τα ιδιαί­τερα χαμηλά της επίπεδα δεν οφεί­λο­νται σε ατο­μι­κές επι­λο­γές που επη­ρε­ά­ζο­νται από την απο­δυ­νά­μωση των παρα­δο­σια­κών οικο­γε­νειών προ­τύ­πων και την άνοδο του ατο­μι­κι­σμού. Απαιτεί κυρίως διαρ­θρω­τι­κές μεταρ­ρυθ­μί­σεις και μέτρα που δεν θα στο­χεύ­ουν άμεσα τις ανα­πα­ρα­γω­γι­κές συμπε­ρι­φο­ρές, αλλά τις ευρύ­τε­ρες κοινωνικο-οικονομικές συν­θή­κες που τις επη­ρε­ά­ζουν έμμεσα» τονίζει ο κ. Κοτζα­μά­νης.

Η ανόρ­θωση της γονι­μό­τη­τας των νεό­τε­ρων γενεών, εφικτή υπό όρους, απαιτεί, εκτός των άλλων και μέτρα που θα στο­χεύ­ουν κυρίως

– στη μείωση του (άμεσου ή έμμεσου) εξαι­ρε­τικά υψηλού κόστους που προ­κύ­πτει από τη γέννηση και το μεγά­λωμα ενός παιδιού στη χώρα μας (κόστη κυρίως εκπαί­δευ­σης και υγείας),

– στην εναρ­μό­νιση της οικο­γε­νεια­κής με την επαγ­γελ­μα­τική ζωή,

– στην άμβλυνση των έμφυλων δια­κρί­σεων στον δημόσιο και στον ιδιω­τικό βίο

– στη άμβλυνση του οξύ­τα­του στε­γα­στι­κού προ­βλή­μα­τος μέσω ενός εκτε­τα­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος που θα στο­χεύει στη δημιουρ­γία ενός απο­θέ­μα­τος προ­σφε­ρό­με­νων με χαμηλό ενοίκιο ενερ­γειακά απο­δο­τι­κών κατοι­κιών, κατοι­κιών που θα αντι­στοι­χούν στα στε­γα­στικά πρότυπα και τις μετα­βαλ­λό­με­νες στε­γα­στι­κές ανάγκες κυρίως -αλλά όχι μόνον-των νεό­τε­ρων γενεών,

– στην στήριξη των νέων γενεών κατά την είσοδό τους στην ενήλικη ζωή και στην αύξηση του δια­θέ­σι­μου πραγ­μα­τι­κού τους εισο­δή­μα­τος,

– στη μερική προ­στα­σία από κιν­δύ­νους που ενδε­χο­μέ­νως αυτές να αντι­με­τω­πί­σουν μέσω μιας διευ­ρυ­μέ­νης και στο­χευ­μέ­νης κοι­νω­νι­κής πολι­τι­κής

– στην άρση του κλί­μα­τος αβεβαιότητας- έλλει­ψης εμπι­στο­σύ­νης (trust) στο μέλλον. Η υφι­στά­μενη σήμερα αβε­βαιό­τητα δημιουρ­γεί ανα­σφά­λεια και επη­ρε­ά­ζει ανα­πό­φευ­κτα και την απόφαση για μακρο­πρό­θε­σμες δεσμεύ­σεις, όπως αυτήν της δημιουρ­γίας οικο­γέ­νειας και της από­κτη­σης παιδιών, καθώς ο φόβος ενός αστα­θούς μέλ­λο­ντος ωθεί τις νεό­τε­ρες γενεές στο να ανα­βάλ­λουν ή ακόμη και να εγκα­τα­λεί­ψουν τα οικο­γε­νειακά τους σχέδια.

Πηγή: insider.gr