Μια μοναδική έκθεση για τους πρόσφυγες, από φοιτητές του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ένα πολύ δύ­σκο­λο εγ­χεί­ρη­μα, το πώς μπο­ρεί κα­νείς να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει μια έκ­θε­ση για μια πο­λυ­ε­πί­πε­δη κρίση τη στιγ­μή που αυτή εξε­λίσ­σε­ται έφε­ραν σε πέρας με επι­τυ­χία οι τε­λειό­φοι­τοι φοι­τη­τές του τμή­μα­τος πο­λι­τι­σμι­κής τε­χνο­λο­γί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου στη Μυ­τι­λή­νη.

Ο λόγος για τη διορ­γά­νω­ση της έκ­θε­ση με θέμα τους πρό­σφυ­γες και με τίτλο «Ο άν­θρω­πος, παιδί μου, είναι σαν το νερό. Δεν τον στα­μα­τά­ει τί­πο­τε» που άνοι­ξε τις πύλες της στην αυλή του ιστο­ρι­κού κτη­ρί­ου της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής στη Μυ­τι­λή­νη. Στην αυλή ενός ιστο­ρι­κού και ταυ­τό­χρο­να από­λυ­τα συμ­βο­λι­κού κτη­ρί­ου που απο­τέ­λε­σε το κέ­ντρο της οθω­μα­νι­κής Διοί­κη­σης στο Αρ­χι­πέ­λα­γος στις αρχές του 20ου αιώνα για να στε­γά­σει στη συ­νέ­χεια τα ορ­φα­νά της προ­σφυ­γιάς του 1922 έως ότου, στα μέσα της δε­κα­ε­τί­ας του 1980, με­τα­σκευά­στη­κε για να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί ως έδρα του υπουρ­γεί­ου Αι­γαί­ου.

Η υπεύ­θυ­νη για τη δη­μιουρ­γία της έκ­θε­σης επί­κου­ρη κα­θη­γή­τρια Μου­σειο­λο­γί­ας του Τμή­μα­τος Πο­λι­τι­σμι­κής Τε­χνο­λο­γί­ας και Επι­κοι­νω­νί­ας Νάσ­σια Χουρ­μου­ζιά­δη μάς ξε­να­γεί στην έκ­θε­ση.

«Το πρώτο πράγ­μα με το οποίο έρ­χε­ται αντι­μέ­τω­πος κα­νείς μόλις δια­σχί­σει το δρο­σε­ρό προ­θά­λα­μο της γε­νι­κής γραμ­μα­τεί­ας Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής και βγει στη με­γά­λη εσω­τε­ρι­κή αυλή, είναι το “όνει­ρο”, όπως το λένε με­τα­ξύ τους οι φοι­τη­τές: μια υπο­βλη­τι­κή προ­βο­λή -ένα “πει­ραγ­μέ­νο” από­σπα­σμα από τη “Europa” του Lars von Trier- που σχο­λιά­ζει το όνει­ρο που κα­θρε­φτί­ζε­ται στα μάτια όλων όσοι φτά­νουν βρε­μέ­νοι και τα­λαι­πω­ρη­μέ­νοι στις ακτές της Λέ­σβου: ανα­ζη­τώ­ντας μια κα­λύ­τε­ρη ζωή στον ευ­ρω­παϊ­κό πα­ρά­δει­σο. Γύρω από την προ­βο­λή ένα σύν­νε­φο σχη­μα­τί­ζε­ται από ιπτά­με­νες μι­σο­κα­μέ­νες σε­λί­δες ημε­ρο­λο­γί­ων που μας υπεν­θυ­μί­ζουν ότι, πριν το όνει­ρο της Ευ­ρώ­πης, όλοι αυτοί που συλ­λή­βδην απο­κα­λού­με “πρό­σφυ­γες” ήταν συ­γκε­κρι­μέ­νες προ­σω­πι­κό­τη­τες και έκα­ναν όνει­ρα σαν κι εμάς, τους “κα­νο­νι­κούς”, πριν τα σκορ­πί­σει βίαια το… κακό».

Οι εφη­με­ρί­δες

Το όποιο «κακό». Αυτό που στην έκ­θε­ση πα­ρου­σιά­ζε­ται με τη μορφή «κυ­μά­των» από δε­κά­δες πρω­το­σέ­λι­δα εφη­με­ρί­δων που ανα­φέ­ρο­νται στον πό­λε­μο, στην οι­κο­νο­μι­κή κρίση, σε πο­λι­τι­κές διώ­ξεις, σε όλα εκεί­να, δη­λα­δή, που μπο­ρούν να σε κά­νουν να εγκα­τα­λεί­ψεις βίαια τον τόπο σου.

Τα «κύ­μα­τα» σε φέρ­νουν στο τμήμα της έκ­θε­σης που με συρ­μα­το­πλέγ­μα­τα και πανιά απο­δί­δει αφαι­ρε­τι­κά την ει­κό­να ενός προ­σφυ­γι­κού κα­ταυ­λι­σμού. Μπαί­νο­ντας στον «κα­ταυ­λι­σμό», όμως, αντι­κρύ­ζεις ένα μικρό αστι­κό σα­λο­νά­κι: τα κάδρα των μι­κρα­σια­τών πα­πού­δων στον τοίχο, το πλε­κτό σε­με­δά­κι, το βάζο με τα πλα­στι­κά λου­λού­δια και, στο κέ­ντρο ο κα­να­πές στη­μέ­νος μπρο­στά στην τη­λε­ό­ρα­ση που παί­ζει ένα κα­ται­γι­στι­κό μο­ντάζ ομι­λιών Ελ­λή­νων και ξένων πο­λι­τι­κών πα­ρα­γό­ντων. Μόνο που αντί για τη φωνή της Μέρ­κελ, του Αβρα­μό­που­λου ή του Ερ­ντο­γάν ακού­γε­ται ο ήχος των βομ­βαρ­δι­σμών, των ναυα­γί­ων, των δια­μαρ­τυ­ριών.

Η υπο­δο­χή των προ­σφύ­γων και η αλ­λη­λε­πί­δρα­σή τους με τους ντό­πιους σχο­λιά­ζε­ται με πάνω από 100 φω­το­γρα­φί­ες ορ­γα­νω­μέ­νες σε ένα με­γά­λο ψη­φι­δω­τό που ανα­πτύσ­σε­ται πάνω στις πλευ­ρές ενός πε­ντα­γω­νι­κού «πύρ­γου». Σε κάθε πλευ­ρά δε­σπό­ζει μια ασπρό­μαυ­ρη φω­το­γρα­φία που πα­ρα­πέ­μπει σε ένα ει­δι­κό­τε­ρο θέμα: η εκ­με­τάλ­λευ­ση, η ελ­πί­δα, τα προ­βλή­μα­τα, η αλ­λη­λεγ­γύη, τα εμπό­δια.

Οι φοι­τη­τές στα­χυο­λό­γη­σαν ποι­κί­λα σχό­λια από το δια­δί­κτυο και τα πα­ρου­σιά­ζουν σαν μια ει­κο­νι­κή συ­ζή­τη­ση στο facebook προ­κει­μέ­νου να δεί­ξουν πως δίπλα στις εν­θου­σιώ­δεις αλ­λη­λέγ­γυ­ες φωνές, όλους αυ­τούς του μήνες δια­τυ­πώ­θη­καν επι­φυ­λά­ξεις, φόβοι, αλλά και απρο­κά­λυ­πτα ξε­νό­φο­βα αι­σθή­μα­τα.

Το εκ­κλη­σά­κι

Απέ­να­ντι από τον «κα­ταυ­λι­σμό» το πα­ρεκ­κλή­σι της Ανά­στα­σης του Λα­ζά­ρου, το πα­ρεκ­κλή­σι που χρό­νια πολλά χρη­σι­μο­ποιού­σαν σαν χώρο προ­σευ­χής τα ορ­φα­νά της Μι­κρα­σί­ας. Μόνο που τώρα προ­σφέ­ρει το κα­τάλ­λη­λο φόντο για να στη­θεί ένα στε­ρε­ο­τυ­πι­κό «ελ­λη­νι­κό» σκη­νι­κό: ψά­θι­νες κα­ρέ­κλες γύρω από σι­δε­ρέ­νια στρόγ­γυ­λα τρα­πε­ζά­κια με ελ­λη­νι­κό καφέ και ούζο. «Αλλά ο μαυ­ρο­πί­να­κας με τις τιμές πίσω τους» λέει η κ. Χουρ­μου­ζιά­δου «δη­λώ­νει πως όλους αυ­τούς τους μήνες, οι τιμές των προ­ϊ­ό­ντων δεν ήταν ίδιες για όλους, καθώς οι κάθε λογής επι­τή­δειοι φρό­ντι­σαν να εκ­με­ταλ­λευ­τούν τους κυ­νη­γη­μέ­νους. Πάνω στον τοίχο της εκ­κλη­σί­ας προ­βάλ­λε­ται ένα βί­ντεο που “μο­λύ­νει” την ελ­λη­νι­κή υλι­κό­τη­τα με τους ήχους και τις ει­κό­νες των “άλλων”. Κι από ένα τρύ­πιο “αυ­θε­ντι­κό” αρ­βυ­λά­κι ενός πρό­σφυ­γα, βγαί­νουν τρία ακου­στι­κά που σχο­λιά­ζουν με τους ήχους της κα­τα­στρο­φής τις ει­ρη­νι­κές ει­κό­νες της προ­βο­λής».

Στο κέ­ντρο, μια εντυ­πω­σια­κή κα­τα­σκευή ανα­φέ­ρε­ται στα αντι­κεί­με­να σύμ­βο­λα της προ­σφυ­γι­κής κρί­σης, με έναν απρό­σμε­νο τρόπο.

Η έκ­θε­ση συ­μπλη­ρώ­νε­ται με την προ­βο­λή τεσ­σά­ρων ται­νιών μι­κρού μή­κους πάνω στο θέμα του ξένου και δυο ψη­φια­κές εφαρ­μο­γές που δί­νουν στον επι­σκέ­πτη τη δυ­να­τό­τη­τα να εμπλα­κεί ενερ­γά στην ίδια την έκ­θε­ση.

Αφορ­μή της έκ­θε­σης που πα­ρα­μέ­νει ανοι­κτή για το κοινό κα­θη­με­ρι­νά, από τις 8 ως τις 10 το βράδυ, έως την ερ­χό­με­νη Κυ­ρια­κή 20 Ιου­νί­ου, πα­γκό­σμια μέρα για τους πρό­σφυ­γες, είναι η προ­σφυ­γι­κή κρίση, έτσι όπως τη βί­ω­σαν και τη βιώ­νουν οι φοι­τη­τές, ζώ­ντας στη Λέσβο όλο αυτό το διά­στη­μα. «Δεν εστιά­σα­με στους πρό­σφυ­γες και το δράμα τους αντι­με­τω­πί­ζο­ντάς τους ως “έκ­θε­μα” που προ­σφέ­ρε­ται για εύ­κο­λη συ­γκί­νη­ση, αλλά επι­χει­ρή­σα­με να δώ­σε­ου­με μια συ­νο­λι­κή ει­κό­να που πε­ρι­λαμ­βά­νει επι­πλέ­ον τους ντό­πιους, τις πο­λι­τι­κές αρχές, τους επαγ­γελ­μα­τί­ες δια­χει­ρι­στές του προ­βλή­μα­τος, όλους εμάς» κα­τα­λή­γει η κ. Χουρ­μου­ζιά­δου, ξε­να­γώ­ντας το ΑΠΕ – ΜΠΕ στην έκ­θε­ση.