• Δύο επείγοντα έγγραφα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου μπλοκάρουν την παραχώρηση του αιγιαλού σε παραλίες υψηλής τουριστικής κίνησης, θέτοντας εμπόδια σε ομπρελοκαθίσματα, καντίνες και οικίσκους θαλάσσιων σπορ, με άμεσες συνέπειες στην εξυπηρέτηση χιλιάδων επισκεπτών • Ο δήμαρχος Κολιάδης αναμένεται να κινηθεί, αλλά ο χρόνος για το καλοκαίρι του 2026 τρέχει
Η Αρχαιολογία έχει και πάλι λόγο στις ροδίτικες παραλίες, και αυτή τη φορά ο λόγος της ισοδυναμεί με χειρόφρενο για τη θερινή σεζόν. Δύο επείγοντα έγγραφα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, που απεστάλησαν τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2026 στην Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ Α.Ε.), θέτουν ουσιαστικά εμπόδια στη διαδικασία παραχώρησης της απλής χρήσης αιγιαλού σε μερικές από τις πιο φορτωμένες τουριστικές παραλίες του νησιού.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η παραλία Τσαμπίκα στη Δημοτική Ενότητα Αρχαγγέλου και η περιοχή της Καλλιθέας, ενώ η κατάσταση έχει ήδη κοινοποιηθεί στη δημοτική αρχή, με τον δήμαρχο Ρόδου κ. Αλέξανδρο Κολιάδη να αναμένεται να κινηθεί δυναμικά.
Τα δύο έγγραφα και το νομικό πλαίσιο
Το πρώτο έγγραφο, με ημερομηνία 6 Απριλίου 2026, αποτελεί απάντηση στο αίτημα της ΕΤΑΔ Α.Ε. για χορήγηση σύμφωνης γνώμης σχετικά με παραχώρηση αιγιαλού σε παραλίες αρμοδιότητάς της. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων επικαλείται το άρθρο 8, παράγραφος 7 του νόμου 5092/2024, που ψηφίστηκε τον Μάρτιο του 2024 και ρυθμίζει εξ ολοκλήρου τους όρους αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας στις παραθαλάσσιες περιοχές. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, η παραχώρηση του δικαιώματος απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας εντός αρχαιολογικών χώρων, μνημείων και ιστορικών τόπων επιτρέπεται μόνο μετά από σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού.
Το δεύτερο έγγραφο, χαρακτηρισμένο ως εξ επείγον, φέρει ημερομηνία 30 Απριλίου 2026. Αποτελεί απάντηση σε νεότερο αίτημα της ΕΤΑΔ που κατατέθηκε στις 28 Απριλίου 2026 και συνοδευόταν από κατάλογο θέσεων με ορθοφωτοχάρτες. Ακόμη και αυτή η βελτιωμένη υποβολή, όμως, δεν ικανοποίησε τις απαιτήσεις της Εφορείας, που εξακολουθεί να ζητά περαιτέρω στοιχεία και διευκρινίσεις πριν προχωρήσει σε γνωμοδότηση.
Βασικό εργαλείο της Εφορείας είναι επίσης η υπ’ αριθμόν ΥΠΠΟ/133721/28-03-2024 Υπουργική Απόφαση, η οποία θεσπίζει δύο καταλόγους παραλιών. Ο Κατάλογος Β περιλαμβάνει χώρους με ορατές αρχαιότητες, για τους οποίους απαγορεύεται εντελώς η παραχώρηση χρήσης. Ο Κατάλογος Α περιέχει παραλίες για τις οποίες ισχύουν ειδικοί όροι και προϋποθέσεις. Η παραλία Τσαμπίκα, σύμφωνα με πληροφορίες της «Δημοκρατικής», έχει ενταχθεί και στους δύο καταλόγους.
Τσαμπίκα: 2.000 ξαπλώστρες χωρίς υπηρεσίες
Η παραλία Τσαμπίκα, από τις πιο φημισμένες και πολυσύχναστες της Ρόδου, βρίσκεται στη Δημοτική Ενότητα Αρχαγγέλου και εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου περιοχής Αρχαγγέλου. Η αρχαιολογική κήρυξη έγινε με Υπουργική Απόφαση το 2011 (ΦΕΚ 344/ΑΑΠ/22-12-2011), σε μια περιοχή με βαθιά ιστορικά στρώματα από τη μυκηναϊκή εποχή. Χωρίς τις ξαπλώστρες να έχουν νόμιμα παραχωρηθεί, η παραλία αντιμετωπίζει ουσιαστικά την προοπτική να λειτουργεί φέτος το καλοκαίρι με τα 23 πόστα απλής χρήσης αιγιαλού και τις 2.000 ξαπλώστρες που έχουν προτείνει οι αρχές χωρίς εγκατάσταση τροχήλατου αναψυκτηρίου, χωρίς καντίνα και χωρίς οικίσκους θαλάσσιων σπορ.
Το πρακτικό αυτό αποτέλεσμα είναι αυτό που θορυβεί ιδιαίτερα. Η Τσαμπίκα δέχεται κάθε καλοκαίρι χιλιάδες επισκέπτες, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 40 βαθμούς Κελσίου στο μέγιστο της αιχμής. Η ανυπαρξία σημείου ανεφοδιασμού, ακόμη και με νερό ή αναψυκτικά, μετατρέπει μια διαφορετικά μαγευτική παραλία κάτω από τη Μονή της Παναγίας Τσαμπίκας σε εστία ταλαιπωρίας για τους λουόμενους. Στο ίδιο πλαίσιο παρακωλύεται και η νόμιμη λειτουργία των θαλάσσιων σπορ, των οποίων οι οικίσκοι και τα μέσα υπάγονται στο ίδιο καθεστώς παραχώρησης.
Το πρώτο έγγραφο επισημαίνει επιπλέον ότι στον παραλιακό χώρο της Τσαμπίκας «εξακολουθούν να υφίστανται αυθαίρετες και παράνομες κατασκευές μεγάλων διαστάσεων» στο άμεσο περιβάλλον των αιτούμενων θέσεων παραχώρησης, κατασκευές που «βρίσκονται σε άμεση οπτική επαφή με αρχαιολογικές θέσεις και μνημεία». Η Εφορεία καλεί την ΕΤΑΔ να προβεί άμεσα στην «εξυγίανση του παραλιακού χώρου» ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε περαιτέρω διαδικασία.
Καλλιθέα: Ο αιγιαλός υπό την σκιά ενός ιστορικού διατηρητέου μνημείου
Η δεύτερη μεγάλη περιοχή που πλήττεται είναι η Καλλιθέα, με το μνημείο των ιαματικών πηγών της να αποτελεί τυπικό παράδειγμα της πολυπλοκότητας που δημιουργεί το νέο νομικό πλαίσιο. Το συγκρότημα των ιαματικών πηγών, που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 9 χιλιομέτρων από την πόλη της Ρόδου, χαρακτηρίστηκε επίσημα ιστορικό διατηρητέο μνημείο με Υπουργική Απόφαση του 1985 (ΦΕΚ 340/Β/31-5-1985). Σχεδιασμένο από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Πιέτρο Λομπάρντι και εγκαινιασμένο το 1929 επί ιταλικής διοίκησης, το συγκρότημα ανακαινίστηκε πλήρως και επαναλειτούργησε από το 2007. Η παραλία της Καλλιθέας, που ουσιαστικά ανήκει στο ευρύτερο χώρο του μνημείου, υπάγεται εξ ορισμού στο άρθρο 8 παράγραφος 7 του νόμου 5092/2024 και άρα και αυτή απαιτεί πρότερη αρχαιολογική γνωμοδότηση για οποιαδήποτε παραχώρηση του αιγιαλού.
Τι απαιτεί η Εφορεία για να δώσει γνώμη
Βάσει των δύο εγγράφων, ο δρόμος προς τη σύμφωνη γνώμη είναι τεχνοκρατικά εξαντλητικός. Η Εφορεία ζητά για κάθε θέση χωριστά: αποσπάσματα ορθοφωτοχάρτη ή τυπογραφικά διαγράμματα με συντεταγμένες κατά το ΕΓΣΑ ’87, σαφή αναγραφή του εμβαδού και του είδους της δραστηριότητας ανά θέση, απόσταση από την ακτογραμμή, μήκος πρόσοψης επιχείρησης, καθώς και περιγραφή του τεχνικού εξοπλισμού. Για τις θέσεις με πρόθεμα κωδικού «Θ», ζητείται ρητή δήλωση μίας μόνο χρήσης ανά θέση, δηλαδή αποκλειστικά ομπρελοκαθίσματα ή αποκλειστικά τραπεζοκαθίσματα. Η παράλληλη ύπαρξη αυθαίρετων κατασκευών στον χώρο περιπλέκει περαιτέρω τη διαδικασία.
Στο πλαίσιο αυτό, κάθε θέση εξετάζεται χωριστά, «λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα τα στοιχεία του πολιτιστικού της περιβάλλοντος, την τυχόν γειτνίασή της με ορατά μνημεία» όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η Εφορεία. Πρόκειται για διαδικασία που, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, δεν ολοκληρώνεται σε λίγες ημέρες. Και ο χρόνος για τη θερινή σεζόν 2026 τρέχει.
Η θεσμική διαδρομή και η αρμοδιότητα της ΕΤΑΔ
Το νέο νομοθετικό τοπίο που διαμορφώθηκε με τον νόμο 5092/2024 μετέφερε τις αρμοδιότητες παραχώρησης αιγιαλού από τους Δήμους στην Κτηματική Υπηρεσία, ενώ παραλίες που έχουν χαρακτηριστεί τουριστικά δημόσια κτήματα, όπως οι περιοχές που αφορά το ζήτημα, υπάγονται στην ΕΤΑΔ Α.Ε. Η ΕΤΑΔ υποχρεούται σε κάθε παραχώρηση εντός αρχαιολογικά ευαίσθητων χώρων να εξασφαλίσει εκ των προτέρων τη σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Πολιτισμού, άπαξ για κάθε συγκεκριμένη θέση και κατόπιν γνωμοδότησης του αρμόδιου Συμβουλίου.
Η Κοινή Υπουργική Απόφαση 57878 ΕΞ 2024/22-04-2024 εξειδικεύει τους γενικούς όρους και περιορισμούς της παραχώρησης, ορίζοντας μεταξύ άλλων ότι μεταξύ της πρώτης σειράς ανακλίντρων και της ακτογραμμής πρέπει να παραμένει ελεύθερος χώρος τουλάχιστον 4 μέτρων. Ταυτόχρονα, οι αλληλεπικαλυπτόμενες νομοθετικές διατάξεις περί προστασίας αρχαιοτήτων, που στηρίζονται στον Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία αρχαιοτήτων (ν. 4858/2021, ΦΕΚ 220/Α/19-11-2021), δημιουργούν ένα πλέγμα υποχρεώσεων που η διοίκηση φαίνεται να μην είχε πλήρως αποτιμήσει πριν ξεκινήσει τις διαδικασίες.
Η δημοτική αρχή και η αναμενόμενη παρέμβαση Κολιάδη
Το ζήτημα έχει ήδη φτάσει στη γνώση της δημοτικής αρχής Ρόδου. Ο δήμαρχος Αλέξανδρος Κολιάδης, ο οποίος εξελέγη τον Οκτώβριο του 2023 και επανεκκίνησε τη δημοτική λειτουργία με σειρά ανασχηματισμών στις αρχές του 2026, αναμένεται να κινηθεί δυναμικά. Η Τσαμπίκα και η Καλλιθέα δεν αποτελούν απλώς δημοφιλείς αμμουδιές. Είναι προβολείς του τουρισμού της Ρόδου, περιοχές που προσελκύουν ετησίως δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες από όλη την Ευρώπη, και η υποβάθμισή τους λόγω γραφειοκρατικής αδυναμίας εξυπηρέτησης αποτελεί ζήτημα που δεν αντέχει πολιτικά αδιαφορία.
Το επόμενο βήμα ανήκει τόσο στην ΕΤΑΔ, που καλείται να υποβάλει εμπρόθεσμα και πλήρη φάκελο για κάθε θέση, όσο και στο Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο οφείλει να εξετάσει τα αιτήματα με την ταχύτητα που επιβάλλουν οι ανάγκες μιας τουριστικής σεζόν. Γιατί σε μια παραλία με 2.000 ξαπλώστρες και θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών στο καλοκαίρι, το να αφήνεις τους τουρίστες χωρίς καντίνα δεν είναι αρχαιολογική ευαισθησία. Είναι πρόβλημα.
