Αρχαιολογία VS τουρισμός: Δύο έγγραφα της Εφορείας Δωδεκανήσου βάζουν χειρόφρενο στις δημοφιλέστερες παραλίες της Ρόδου

• Δύο επεί­γο­ντα έγ­γρα­φα της Εφο­ρεί­ας Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου μπλο­κά­ρουν την πα­ρα­χώ­ρη­ση του αι­για­λού σε πα­ρα­λί­ες υψη­λής του­ρι­στι­κής κί­νη­σης, θέ­το­ντας εμπό­δια σε ομπρε­λο­κα­θί­σμα­τα, κα­ντί­νες και οι­κί­σκους θα­λάσ­σιων σπορ, με άμε­σες συ­νέ­πειες στην εξυ­πη­ρέ­τη­ση χι­λιά­δων επι­σκε­πτών • Ο δή­μαρ­χος Κο­λιά­δης ανα­μέ­νε­ται να κι­νη­θεί, αλλά ο χρό­νος για το κα­λο­καί­ρι του 2026 τρέ­χει

Η Αρ­χαιο­λο­γία έχει και πάλι λόγο στις ρο­δί­τι­κες πα­ρα­λί­ες, και αυτή τη φορά ο λόγος της ισο­δυ­να­μεί με χει­ρό­φρε­νο για τη θε­ρι­νή σεζόν. Δύο επεί­γο­ντα έγ­γρα­φα της Εφο­ρεί­ας Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου, που απε­στά­λη­σαν τον Απρί­λιο και τον Μάιο του 2026 στην Εται­ρεία Ακι­νή­των Δη­μο­σί­ου (ΕΤΑΔ Α.Ε.), θέ­τουν ου­σια­στι­κά εμπό­δια στη δια­δι­κα­σία πα­ρα­χώ­ρη­σης της απλής χρή­σης αι­για­λού σε με­ρι­κές από τις πιο φορ­τω­μέ­νες του­ρι­στι­κές πα­ρα­λί­ες του νη­σιού.

Στο επί­κε­ντρο βρί­σκο­νται η πα­ρα­λία Τσα­μπί­κα στη Δη­μο­τι­κή Ενό­τη­τα Αρ­χαγ­γέ­λου και η πε­ριο­χή της Καλ­λι­θέ­ας, ενώ η κα­τά­στα­ση έχει ήδη κοι­νο­ποι­η­θεί στη δη­μο­τι­κή αρχή, με τον δή­μαρ­χο Ρόδου κ. Αλέ­ξαν­δρο Κο­λιά­δη να ανα­μέ­νε­ται να κι­νη­θεί δυ­να­μι­κά.

Τα δύο έγ­γρα­φα και το νο­μι­κό πλαί­σιο

Το πρώτο έγ­γρα­φο, με ημε­ρο­μη­νία 6 Απρι­λί­ου 2026, απο­τε­λεί απά­ντη­ση στο αί­τη­μα της ΕΤΑΔ Α.Ε. για χο­ρή­γη­ση σύμ­φω­νης γνώ­μης σχε­τι­κά με πα­ρα­χώ­ρη­ση αι­για­λού σε πα­ρα­λί­ες αρ­μο­διό­τη­τάς της. Η Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των επι­κα­λεί­ται το άρθρο 8, πα­ρά­γρα­φος 7 του νόμου 5092/2024, που ψη­φί­στη­κε τον Μάρ­τιο του 2024 και ρυθ­μί­ζει εξ ολο­κλή­ρου τους όρους αξιο­ποί­η­σης της δη­μό­σιας πε­ριου­σί­ας στις πα­ρα­θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές. Σύμ­φω­να με τη διά­τα­ξη αυτή, η πα­ρα­χώ­ρη­ση του δι­καιώ­μα­τος απλής χρή­σης αι­για­λού και πα­ρα­λί­ας εντός αρ­χαιο­λο­γι­κών χώρων, μνη­μεί­ων και ιστο­ρι­κών τόπων επι­τρέ­πε­ται μόνο μετά από σύμ­φω­νη γνώμη των αρ­μό­διων υπη­ρε­σιών του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού.

Το δεύ­τε­ρο έγ­γρα­φο, χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­νο ως εξ επεί­γον, φέρει ημε­ρο­μη­νία 30 Απρι­λί­ου 2026. Απο­τε­λεί απά­ντη­ση σε νε­ό­τε­ρο αί­τη­μα της ΕΤΑΔ που κα­τα­τέ­θη­κε στις 28 Απρι­λί­ου 2026 και συ­νο­δευό­ταν από κα­τά­λο­γο θέ­σε­ων με ορ­θο­φω­το­χάρ­τες. Ακόμη και αυτή η βελ­τιω­μέ­νη υπο­βο­λή, όμως, δεν ικα­νο­ποί­η­σε τις απαι­τή­σεις της Εφο­ρεί­ας, που εξα­κο­λου­θεί να ζητά πε­ραι­τέ­ρω στοι­χεία και διευ­κρι­νί­σεις πριν προ­χω­ρή­σει σε γνω­μο­δό­τη­ση.

Βα­σι­κό ερ­γα­λείο της Εφο­ρεί­ας είναι επί­σης η υπ’ αριθ­μόν ΥΠΠΟ/133721/28-03-2024 Υπουρ­γι­κή Από­φα­ση, η οποία θε­σπί­ζει δύο κα­τα­λό­γους πα­ρα­λιών. Ο Κα­τά­λο­γος Β πε­ρι­λαμ­βά­νει χώ­ρους με ορα­τές αρ­χαιό­τη­τες, για τους οποί­ους απα­γο­ρεύ­ε­ται εντε­λώς η πα­ρα­χώ­ρη­ση χρή­σης. Ο Κα­τά­λο­γος Α πε­ριέ­χει πα­ρα­λί­ες για τις οποί­ες ισχύ­ουν ει­δι­κοί όροι και προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Η πα­ρα­λία Τσα­μπί­κα, σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες της «Δη­μο­κρα­τι­κής», έχει εντα­χθεί και στους δύο κα­τα­λό­γους.

Τσα­μπί­κα: 2.000 ξα­πλώ­στρες χωρίς υπη­ρε­σί­ες

Η πα­ρα­λία Τσα­μπί­κα, από τις πιο φη­μι­σμέ­νες και πο­λυ­σύ­χνα­στες της Ρόδου, βρί­σκε­ται στη Δη­μο­τι­κή Ενό­τη­τα Αρ­χαγ­γέ­λου και εντός του κη­ρυγ­μέ­νου αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου πε­ριο­χής Αρ­χαγ­γέ­λου. Η αρ­χαιο­λο­γι­κή κή­ρυ­ξη έγινε με Υπουρ­γι­κή Από­φα­ση το 2011 (ΦΕΚ 344/ΑΑΠ/22-12-2011), σε μια πε­ριο­χή με βαθιά ιστο­ρι­κά στρώ­μα­τα από τη μυ­κη­ναϊ­κή εποχή. Χωρίς τις ξα­πλώ­στρες να έχουν νό­μι­μα πα­ρα­χω­ρη­θεί, η πα­ρα­λία αντι­με­τω­πί­ζει ου­σια­στι­κά την προ­ο­πτι­κή να λει­τουρ­γεί φέτος το κα­λο­καί­ρι με τα 23 πόστα απλής χρή­σης αι­για­λού και τις 2.000 ξα­πλώ­στρες που έχουν προ­τεί­νει οι αρχές χωρίς εγκα­τά­στα­ση τρο­χή­λα­του ανα­ψυ­κτη­ρί­ου, χωρίς κα­ντί­να και χωρίς οι­κί­σκους θα­λάσ­σιων σπορ.

Το πρα­κτι­κό αυτό απο­τέ­λε­σμα είναι αυτό που θο­ρυ­βεί ιδιαί­τε­ρα. Η Τσα­μπί­κα δέ­χε­ται κάθε κα­λο­καί­ρι χι­λιά­δες επι­σκέ­πτες, με θερ­μο­κρα­σί­ες που ξε­περ­νούν τους 40 βαθ­μούς Κελ­σί­ου στο μέ­γι­στο της αιχ­μής. Η ανυ­παρ­ξία ση­μεί­ου ανε­φο­δια­σμού, ακόμη και με νερό ή ανα­ψυ­κτι­κά, με­τα­τρέ­πει μια δια­φο­ρε­τι­κά μα­γευ­τι­κή πα­ρα­λία κάτω από τη Μονή της Πα­να­γί­ας Τσα­μπί­κας σε εστία τα­λαι­πω­ρί­ας για τους λουό­με­νους. Στο ίδιο πλαί­σιο πα­ρα­κω­λύ­ε­ται και η νό­μι­μη λει­τουρ­γία των θα­λάσ­σιων σπορ, των οποί­ων οι οι­κί­σκοι και τα μέσα υπά­γο­νται στο ίδιο κα­θε­στώς πα­ρα­χώ­ρη­σης.

Το πρώτο έγ­γρα­φο επι­ση­μαί­νει επι­πλέ­ον ότι στον πα­ρα­λια­κό χώρο της Τσα­μπί­κας «εξα­κο­λου­θούν να υφί­στα­νται αυ­θαί­ρε­τες και πα­ρά­νο­μες κα­τα­σκευ­ές με­γά­λων δια­στά­σε­ων» στο άμεσο πε­ρι­βάλ­λον των αι­τού­με­νων θέ­σε­ων πα­ρα­χώ­ρη­σης, κα­τα­σκευ­ές που «βρί­σκο­νται σε άμεση οπτι­κή επαφή με αρ­χαιο­λο­γι­κές θέ­σεις και μνη­μεία». Η Εφο­ρεία καλεί την ΕΤΑΔ να προ­βεί άμεσα στην «εξυ­γί­αν­ση του πα­ρα­λια­κού χώρου» ως προ­ϋ­πό­θε­ση για οποια­δή­πο­τε πε­ραι­τέ­ρω δια­δι­κα­σία.

Καλ­λι­θέα: Ο αι­για­λός υπό την σκιά ενός ιστο­ρι­κού δια­τη­ρη­τέ­ου μνη­μεί­ου

Η δεύ­τε­ρη με­γά­λη πε­ριο­χή που πλήτ­τε­ται είναι η Καλ­λι­θέα, με το μνη­μείο των ια­μα­τι­κών πηγών της να απο­τε­λεί τυ­πι­κό πα­ρά­δειγ­μα της πο­λυ­πλο­κό­τη­τας που δη­μιουρ­γεί το νέο νο­μι­κό πλαί­σιο. Το συ­γκρό­τη­μα των ια­μα­τι­κών πηγών, που βρί­σκε­ται σε από­στα­ση πε­ρί­που 9 χι­λιο­μέ­τρων από την πόλη της Ρόδου, χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε επί­ση­μα ιστο­ρι­κό δια­τη­ρη­τέο μνη­μείο με Υπουρ­γι­κή Από­φα­ση του 1985 (ΦΕΚ 340/Β/31-5-1985). Σχε­δια­σμέ­νο από τον Ιταλό αρ­χι­τέ­κτο­να Πιέ­τρο Λο­μπάρ­ντι και εγκαι­νια­σμέ­νο το 1929 επί ιτα­λι­κής διοί­κη­σης, το συ­γκρό­τη­μα ανα­και­νί­στη­κε πλή­ρως και επα­να­λει­τούρ­γη­σε από το 2007. Η πα­ρα­λία της Καλ­λι­θέ­ας, που ου­σια­στι­κά ανή­κει στο ευ­ρύ­τε­ρο χώρο του μνη­μεί­ου, υπά­γε­ται εξ ορι­σμού στο άρθρο 8 πα­ρά­γρα­φος 7 του νόμου 5092/2024 και άρα και αυτή απαι­τεί πρό­τε­ρη αρ­χαιο­λο­γι­κή γνω­μο­δό­τη­ση για οποια­δή­πο­τε πα­ρα­χώ­ρη­ση του αι­για­λού.

Τι απαι­τεί η Εφο­ρεία για να δώσει γνώμη

Βάσει των δύο εγ­γρά­φων, ο δρό­μος προς τη σύμ­φω­νη γνώμη είναι τε­χνο­κρα­τι­κά εξα­ντλη­τι­κός. Η Εφο­ρεία ζητά για κάθε θέση χω­ρι­στά: απο­σπά­σμα­τα ορ­θο­φω­το­χάρ­τη ή τυ­πο­γρα­φι­κά δια­γράμ­μα­τα με συ­ντε­ταγ­μέ­νες κατά το ΕΓΣΑ ’87, σαφή ανα­γρα­φή του εμ­βα­δού και του εί­δους της δρα­στη­ριό­τη­τας ανά θέση, από­στα­ση από την ακτο­γραμ­μή, μήκος πρό­σο­ψης επι­χεί­ρη­σης, καθώς και πε­ρι­γρα­φή του τε­χνι­κού εξο­πλι­σμού. Για τις θέ­σεις με πρό­θε­μα κω­δι­κού «Θ», ζη­τεί­ται ρητή δή­λω­ση μίας μόνο χρή­σης ανά θέση, δη­λα­δή απο­κλει­στι­κά ομπρε­λο­κα­θί­σμα­τα ή απο­κλει­στι­κά τρα­πε­ζο­κα­θί­σμα­τα. Η πα­ράλ­λη­λη ύπαρ­ξη αυ­θαί­ρε­των κα­τα­σκευών στον χώρο πε­ρι­πλέ­κει πε­ραι­τέ­ρω τη δια­δι­κα­σία.

Στο πλαί­σιο αυτό, κάθε θέση εξε­τά­ζε­ται χω­ρι­στά, «λαμ­βά­νο­ντας υπ’ όψιν όλα τα στοι­χεία του πο­λι­τι­στι­κού της πε­ρι­βάλ­λο­ντος, την τυχόν γειτ­νί­α­σή της με ορατά μνη­μεία» όπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ση­μειώ­νει η Εφο­ρεία. Πρό­κει­ται για δια­δι­κα­σία που, υπό τις τρέ­χου­σες συν­θή­κες, δεν ολο­κλη­ρώ­νε­ται σε λίγες ημέ­ρες. Και ο χρό­νος για τη θε­ρι­νή σεζόν 2026 τρέ­χει.

Η θε­σμι­κή δια­δρο­μή και η αρ­μο­διό­τη­τα της ΕΤΑΔ

Το νέο νο­μο­θε­τι­κό τοπίο που δια­μορ­φώ­θη­κε με τον νόμο 5092/2024 με­τέ­φε­ρε τις αρ­μο­διό­τη­τες πα­ρα­χώ­ρη­σης αι­για­λού από τους Δή­μους στην Κτη­μα­τι­κή Υπη­ρε­σία, ενώ πα­ρα­λί­ες που έχουν χα­ρα­κτη­ρι­στεί του­ρι­στι­κά δη­μό­σια κτή­μα­τα, όπως οι πε­ριο­χές που αφορά το ζή­τη­μα, υπά­γο­νται στην ΕΤΑΔ Α.Ε. Η ΕΤΑΔ υπο­χρε­ού­ται σε κάθε πα­ρα­χώ­ρη­ση εντός αρ­χαιο­λο­γι­κά ευαί­σθη­των χώρων να εξα­σφα­λί­σει εκ των προ­τέ­ρων τη σύμ­φω­νη γνώμη του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού, άπαξ για κάθε συ­γκε­κρι­μέ­νη θέση και κα­τό­πιν γνω­μο­δό­τη­σης του αρ­μό­διου Συμ­βου­λί­ου.

Η Κοινή Υπουρ­γι­κή Από­φα­ση 57878 ΕΞ 2024/22-04-2024 εξει­δι­κεύ­ει τους γε­νι­κούς όρους και πε­ριο­ρι­σμούς της πα­ρα­χώ­ρη­σης, ορί­ζο­ντας με­τα­ξύ άλλων ότι με­τα­ξύ της πρώ­της σει­ράς ανα­κλί­ντρων και της ακτο­γραμ­μής πρέ­πει να πα­ρα­μέ­νει ελεύ­θε­ρος χώρος του­λά­χι­στον 4 μέ­τρων. Ταυ­τό­χρο­να, οι αλ­λη­λε­πι­κα­λυ­πτό­με­νες νο­μο­θε­τι­κές δια­τά­ξεις περί προ­στα­σί­ας αρ­χαιο­τή­των, που στη­ρί­ζο­νται στον Κώ­δι­κα νο­μο­θε­σί­ας για την προ­στα­σία αρ­χαιο­τή­των (ν. 4858/2021, ΦΕΚ 220/Α/19-11-2021), δη­μιουρ­γούν ένα πλέγ­μα υπο­χρε­ώ­σε­ων που η διοί­κη­ση φαί­νε­ται να μην είχε πλή­ρως απο­τι­μή­σει πριν ξε­κι­νή­σει τις δια­δι­κα­σί­ες.

Η δη­μο­τι­κή αρχή και η ανα­με­νό­με­νη πα­ρέμ­βα­ση Κο­λιά­δη

Το ζή­τη­μα έχει ήδη φτά­σει στη γνώση της δη­μο­τι­κής αρχής Ρόδου. Ο δή­μαρ­χος Αλέ­ξαν­δρος Κο­λιά­δης, ο οποί­ος εξε­λέ­γη τον Οκτώ­βριο του 2023 και επα­νεκ­κί­νη­σε τη δη­μο­τι­κή λει­τουρ­γία με σειρά ανα­σχη­μα­τι­σμών στις αρχές του 2026, ανα­μέ­νε­ται να κι­νη­θεί δυ­να­μι­κά. Η Τσα­μπί­κα και η Καλ­λι­θέα δεν απο­τε­λούν απλώς δη­μο­φι­λείς αμ­μου­διές. Είναι προ­βο­λείς του του­ρι­σμού της Ρόδου, πε­ριο­χές που προ­σελ­κύ­ουν ετη­σί­ως δε­κά­δες χι­λιά­δες επι­σκέ­πτες από όλη την Ευ­ρώ­πη, και η υπο­βάθ­μι­σή τους λόγω γρα­φειο­κρα­τι­κής αδυ­να­μί­ας εξυ­πη­ρέ­τη­σης απο­τε­λεί ζή­τη­μα που δεν αντέ­χει πο­λι­τι­κά αδια­φο­ρία.

Το επό­με­νο βήμα ανή­κει τόσο στην ΕΤΑΔ, που κα­λεί­ται να υπο­βά­λει εμπρό­θε­σμα και πλήρη φά­κε­λο για κάθε θέση, όσο και στο Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού, το οποίο οφεί­λει να εξε­τά­σει τα αι­τή­μα­τα με την τα­χύ­τη­τα που επι­βάλ­λουν οι ανά­γκες μιας του­ρι­στι­κής σεζόν. Γιατί σε μια πα­ρα­λία με 2.000 ξα­πλώ­στρες και θερ­μο­κρα­σί­ες άνω των 40 βαθ­μών στο κα­λο­καί­ρι, το να αφή­νεις τους του­ρί­στες χωρίς κα­ντί­να δεν είναι αρ­χαιο­λο­γι­κή ευαι­σθη­σία. Είναι πρό­βλη­μα.