Γιατί η Τουρκία ανακινεί ζήτημα αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Αιγαίου

Η Τουρκία επι­μέ­νει να ανα­κυ­κλώ­νει σταθερά όλο το φάσμα αμφι­σβη­τή­σεων των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των

Η απο­κά­λυψη του Βήματος και του Άγγελου Αθα­να­σό­που­λου ότι η Τουρκία θέτει ξανά ζήτημα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και της Δωδε­κα­νή­σου ήρθε να θυμίσει τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες ανα­κυ­κλώ­νει συστη­μα­τικά τα ίδια ζητή­ματα, με απώτερο σκοπό να δια­μορ­φώ­σει μια εικόνα γενι­κευ­μέ­νης ύπαρξης «γκρίζων ζωνών», κάτι που κατά τη γνώμη της τουρ­κι­κής διπλω­μα­τίας θα διευ­κο­λύ­νει μια συνο­λική ανα­δια­πραγ­μά­τευση του καθε­στώ­τος στο Αιγαίο και συνο­λικά στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις.

Τι ήταν η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών

Είναι αλήθεια ότι προη­γού­με­νες συν­θή­κες όρισαν ένα καθε­στώς μερικής ή ολικής απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης για αρκετά νησιά του Αιγίου.

Το θέμα του καθε­στώ­τος των νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου τέθηκε καταρ­χάς μετά την απε­λευ­θέ­ρωσή τους στο τέλος των Βαλ­κα­νι­κών Πολέμων. Η απόφαση των Μεγάλων Δυνά­μεων της 1/14ης Φεβρουα­ρίου 1914, με την οποία ανα­γνω­ρί­στηκε η ελλη­νική κυριαρ­χία όντως έθετε ζήτημα μη οχύ­ρω­σης και απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης.

Αργό­τερα με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος και η Ικαρία ορί­ζο­νται ως μερικώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­νες περιο­χές. Απα­γο­ρεύ­τη­καν οι ναυ­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις ή τα μεγάλα οχυ­ρω­μα­τικά έργα και επι­τρά­πηκε μόνο μικρή παρου­σία στρα­τιω­τι­κής δύναμης («εις στον συνήθη αριθμόν δια την στρα­τιω­τι­κήν υπη­ρε­σίαν καλου­μέ­νων») και δύναμης χωρο­φυ­λα­κής και αστυ­νο­μίας.

Η Σύμβαση της Λωζάν­νης για το καθε­στώς των Στενών, που συν­δέ­ε­ται με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης και αφο­ρούσε την ασφά­λεια στα Στενά, ρητά όριζε πλήρη απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση της Λήμνου και της Σαμο­θρά­κης και αντί­στοιχα της Ίμβρου, της Τενέδου και των Λαγου­σών Νήσων. Όμως, η Σύμβαση του Μοντραί του 1936 κατήρ­γησε τη Σύμβαση της Λωζάν­νης και κατά την πάγια θέση της ελλη­νι­κής πλευράς δεν επέ­τρεψε μόνο την επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση της Ίμβρου και της Τενέδου αλλά και της Λήμνου και της Σαμο­θρά­κης.

Η Συνθήκη των Παρι­σίων του 1947 εκχώ­ρησε τα Δωδε­κά­νησα στην Ελλάδα και έχει ρητή αναφορά σε πλήρη απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ησή τους. Αυτό είχε να κάνει και με το κλίμα του ανα­δυό­με­νου Ψυχρού Πολέμου (ενδει­κτικά υπήρξε πρό­βλεψη απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης άλλων περιο­χών).

 

Η ελλη­νική επιλογή για επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση

Τα πράγ­ματα άλλαξαν σημα­ντικά μετά την επι­δεί­νωση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων και ιδίως μετά την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο το 1974. Η εκτί­μησε ότι η Τουρκία προ­χω­ράει σε μια νέα επι­θε­τική κατεύ­θυνση οδήγησε τις ελλη­νι­κές κυβερ­νή­σεις στην επιλογή για επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου. Σε αυτό συνε­τέ­λεσε και η ίδρυση το 1975 από την Τουρκία της «Στρα­τιάς του Αιγαίου» (Τέταρτη Στρατιά) με έδρα τη Σμύρνη.

Σε αυτό το πλαίσιο επι­λέ­χτηκε η επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών με βάση το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ που ρητά επι­τρέ­πει σε μία χώρα την ανα­γκαία αμυ­ντική προ­πα­ρα­σκευή για να μπορεί να ασκήσει το δικαί­ωμα της νόμιμης άμυνας

 

Ουσια­στικά, τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες η ελλη­νική πλευρά υπο­στη­ρί­ζει ότι σε σχέση με το καθε­στώς των νησιών υπάρχει μια συνο­λική αλλαγή των συν­θη­κών σε σχέση με την εποχή της υπο­γρα­φής των Συν­θη­κών (π.χ. δεν υπάρχει πλέον ο αντα­γω­νι­σμός ΗΠΑ-ΕΣΣΔ), ότι υπάρχει θέμα απειλής, νόμιμης προ­λη­πτι­κής άμυνας και αντι­μέ­τρων απέ­να­ντι σε προ­πα­ρα­σκευή επι­θε­τι­κών ενερ­γειών.

Πάγια θέση της ελλη­νι­κής πλευράς είναι το δικαί­ωμα αυτό είναι αδια­πραγ­μά­τευτο, εξ ου η απόφαση της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης το 1994 ρητά να εξαι­ρέ­σει από την αρμο­διό­τητα του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου οποια­δή­ποτε διαφορά συν­δέ­ε­ται με στρα­τιω­τικά μέτρα αμυ­ντι­κού χαρα­κτήρα που έχουν ληφθεί από την Ελλάδα για λόγους εθνικής άμυνας.

 

Η τουρ­κική θέση: σύνδεση απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης και κυριαρ­χίας

Η Τουρκία εδώ και δεκα­ε­τίες αμφι­σβη­τεί ποι­κι­λο­τρό­πως το δικαί­ωμα παρου­σία αμυ­ντι­κών δυνά­μεων πάνω στα νησιά του Αιγαίου, καταγ­γέλ­λο­ντας την Ελλάδα για παρα­βί­αση των σχε­τι­κών συν­θη­κών.

Ωστόσο, ο πυρήνας της τουρ­κι­κής αμφι­σβή­τη­σης δεν αφορά στενά το ζήτημα της παρου­σίας ή όχι ελλη­νι­κών ενόπλων τμη­μά­των πάνω στα νησιά. Η Τουρκία κυρίως θέλει με αυτό τον τρόπο να θεμε­λιώ­σει ζήτημα κυριαρ­χίας.

Σύμφωνα με την τουρ­κική ερμη­νεία της ακο­λου­θίας των συν­θη­κών που δια­μορ­φώ­νουν τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, στην Ελλάδα τα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου παρα­χω­ρή­θη­καν με την απόφαση των Μεγάλων Δυνά­μεων του Φεβρουα­ρίου 1914 που ρητά ανα­φέ­ρε­ται σε απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση. Για την τουρ­κική ερμη­νεία αυτό σημαί­νει ότι η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση είναι ανα­γκαία συνθήκη για την παρα­χώ­ρηση και άρα η επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση εγείρει ζήτημα αμφι­σβή­τη­σης της παρα­χώ­ρη­σης και της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας.

Επι­πλέον, υπάρχει και ένας ακόμη λόγος που η Τουρκία εδώ και δεκα­ε­τίες εγείρει αυτό το θέμα. Ενώ στα περισ­σό­τερα ζητή­ματα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών η Τουρκία κατά βάση αμφι­σβη­τεί το εάν έχουν εφαρ­μογή κανόνες διε­θνούς  δικαίου (π.χ. θεωρεί casus belli την επέ­κταση των ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. ή αμφι­σβη­τεί την ανα­γνω­ρι­σμένη από το διεθνές δίκαιο της θάλασ­σας αυτο­τελή υφα­λο­κρη­πίδα των νησιών), το θέμα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης είναι το μόνο για το οποίο μπορεί να επι­κα­λεί­ται το γράμμα των συν­θη­κών, αν και όχι απα­ραί­τητα το πνεύμα του διε­θνούς δικαίου.

 

Η λογική των γενι­κευ­μέ­νων «γκρίζων ζωνών»

Προ­φα­νώς κανείς δεν πιστεύει ότι το επι­χεί­ρημα για τη σύνδεση κυριαρ­χίας και απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση θα μπο­ρούσε να έχει κάποια τύχη. Ούτε είναι εύκολο, ιδίως στον σύγ­χρονο κόσμο με την αυξη­μένη αστά­θεια, να έχει κάποια απήχηση ένα αίτημα παραί­τη­σης από λήψη αμυ­ντι­κών μέτρων τα οποία όλες οι χώρες θεωρούν αυτο­νό­ητα.

Όμως, η Τουρκία γνω­ρί­ζει ότι όσο πιο πολλές αμφι­σβη­τή­σεις εγείρει, όσο πιο πολλά θέματα ορίζει ως δια­φι­λο­νι­κού­μενα, όσο περισ­σό­τερο υπο­γραμ­μί­ζει υπο­τι­θέ­μενα προ­βλή­ματα παρα­βί­α­σης του διε­θνούς δικαίου, όσο περισ­σό­τε­ρες περιο­χές θεωρεί ότι δεν έχουν απο­σα­φη­νι­σμένη κυριαρ­χία, τόσο περισ­σό­τερο διευ­κο­λύ­νε­ται στο στρα­τη­γικό της στόχο για μια δια­πραγ­μά­τευση εφ’ όλης της ύλης που θεωρεί ότι είναι και ο τρόπος για την ικα­νο­ποί­ηση του μεγα­λύ­τε­ρου εύρους αξιώ­σεών της.

 

Πηγή in.gr

Πανα­γιώ­της Σωτήρης