Όταν το scroll γίνεται εξάρτηση: Ο εθισμός στο διαδίκτυο «χτυπά» πλέον και παιδιά δημοτικού

Τα ποσοστά εθισμού στο δια­δί­κτυο σε παιδιά και εφήβους έχουν σχεδόν διπλα­σια­στεί μετά την παν­δη­μία, με το φαι­νό­μενο να εμφα­νί­ζε­ται πλέον ακόμη και σε παιδιά του δημο­τι­κού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συζή­τηση για τον περιο­ρι­σμό ή την απα­γό­ρευση της πρό­σβα­σης στα κοι­νω­νικά δίκτυα για παιδιά κάτω των 15 ετών επα­νέρ­χε­ται δυνα­μικά, με τους ειδι­κούς να προει­δο­ποιούν ότι η νομο­θε­σία μπορεί να θέσει όρια, αλλά δεν αρκεί από μόνη της.

Η Άρτεμις Τσί­τσικα, Καθη­γή­τρια και Εθνική Εκπρό­σω­πος της Έδρας UNESCO για την Παγκό­σμια Υγεία και Εκπαί­δευση, Ανα­πλη­ρώ­τρια Καθη­γή­τρια Παι­δια­τρι­κής – Εφη­βι­κής Ιατρι­κής του ΕΚΠΑ και Επι­στη­μο­νικά Υπεύ­θυνη της Μονάδας Εφη­βι­κής Υγείας του Νοσο­κο­μείου Παίδων “Π. & Α. Κυρια­κού”, εξηγεί στο protothema ότι ο εθισμός στο δια­δί­κτυο λει­τουρ­γεί με μηχα­νι­σμούς παρό­μοιους με όλους τους υπό­λοι­πους εθι­σμούς.

«Παρότι δεν εισέρ­χε­ται κάποια συγκε­κρι­μένη ουσία στο σώμα, παρά­γο­νται νευ­ρο­εν­δο­κρι­νι­κές ουσίες στον εγκέ­φαλο που δημιουρ­γούν ευχα­ρί­στηση και εγρή­γορση. Επη­ρε­ά­ζο­νται το σύστημα της ντο­πα­μί­νης, σερο­το­νί­νης, η κορ­τι­ζόλη, η νορ-αδρεναλίνη και ο κύκλος αντα­μοι­βής, προ­κα­λώ­ντας εξάρ­τηση», σημειώ­νει.

Τα συμ­πτώ­ματα που παρα­τη­ρού­νται στα παιδιά και στους εφήβους είναι αντί­στοιχα με εκείνα άλλων μορφών εξάρ­τη­σης. Αλλάζει το ωράριο του ύπνου, με απο­τέ­λε­σμα τα παιδιά να ξενυ­χτούν και να είναι εξα­ντλη­μένα, επη­ρε­ά­ζο­νται η δια­τροφή και η καθη­με­ρι­νό­τητα στο σύνολό της, οι σχέσεις και οι δρα­στη­ριό­τη­τες, και φυσικά το σχολείο τους! Οι μαθη­σια­κές επι­δό­σεις επη­ρε­ά­ζο­νται αρνη­τικά, ενώ σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις παρα­τη­ρεί­ται ακόμη και εγκα­τά­λειψη του σχο­λείου.

Οι επι­πτώ­σεις στη δια­τροφή τους σχε­τί­ζο­νται με αύξηση της κατα­νά­λω­σης τροφής ή αντί­θετα, με περιο­ρι­σμό, ενώ μειώ­νο­νται η φυσική δρα­στη­ριό­τητα και η κίνηση. Πολλά παιδιά εγκα­τα­λεί­πουν δρα­στη­ριό­τη­τες, φίλους, κοι­νω­νι­κές επαφές και το φυσικό φλερτ. Σε επόμενο στάδιο οι επι­πτώ­σεις αγγί­ζουν ακόμη και την προ­σω­πική φρο­ντίδα και τη συνο­λική υγεία των παιδιών.

Ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικά είναι τα στοι­χεία μετά την παν­δη­μία. Όπως προ­κύ­πτει από έρευνες μετα­πτυ­χια­κού προ­γράμ­μα­τος “Στρα­τη­γική Ανα­πτυ­ξια­κής και Εφη­βι­κής Υγείας” της Ιατρι­κής Σχολής του ΕΚΠΑ που διευ­θύ­νει η κ. Τσί­τσικα, πριν από την παν­δη­μία περίπου το 8% των παιδιών παρου­σί­α­ζαν σοβαρή εξάρ­τηση από το δια­δί­κτυο, ενώ τα ποσοστά ήπιας έως μέτριας εξάρ­τη­σης έφταναν έως και το 40%.

«Μετά την παν­δη­μία, τα ποσοστά αυτά σχεδόν διπλα­σιά­στη­καν», επι­ση­μαί­νει, προ­σθέ­το­ντας ότι την ίδια περίοδο κατα­γρά­φηκε και σημα­ντική αύξηση της παι­δι­κής παχυ­σαρ­κίας.

Η εφηβεία παρα­μέ­νει η πιο ευάλωτη περί­ο­δος, με τα υψη­λό­τερα ποσοστά δια­δι­κτυα­κής εξάρ­τη­σης να κατα­γρά­φο­νται μετά τα 14 έτη, καθώς πρό­κει­ται για μια ηλικία πει­ρα­μα­τι­σμού, παρόρ­μη­σης και ευα­λω­τό­τη­τας στις εξαρ­τή­σεις. Όπως εξηγεί, οι έφηβοι σε αυτήν την ηλικία είναι ιδιαί­τερα ευά­λω­τοι σε βρα­χυ­πρό­θε­σμες απειλές.

Ωστόσο, το φαι­νό­μενο δεν περιο­ρί­ζε­ται πλέον στους εφήβους. «Βλέ­πουμε όλο και περισ­σό­τερα περι­στα­τικά, ακόμη και στην Πρω­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση», τονίζει.

Καθο­ρι­στικό ρόλο παίζουν η προ­σω­πι­κό­τητα του παιδιού και η συν-νοσηρότητα. Παιδιά με δια­τα­ραχή ελλειμ­μα­τι­κής προ­σο­χής και υπερ­κι­νη­τι­κό­τη­τας (ΔΕΠΥ), στο φάσμα του αυτι­σμού ή με μειω­μέ­νες κοι­νω­νι­κές δεξιό­τη­τες εμφα­νί­ζουν αυξη­μένη ευα­λω­τό­τητα. Παράλ­ληλα, η περι­βαλ­λο­ντική επι­βά­ρυνση από το σπίτι ή το σχολείο, οι δυσλει­τουρ­γι­κές οικο­γε­νεια­κές σχέσεις, η έλλειψη επι­κοι­νω­νίας και το ευρύ­τερο κοι­νω­νικό και πολι­τι­σμικό περι­βάλ­λον μιας χώρας επη­ρε­ά­ζουν σημα­ντικά την έκταση του φαι­νο­μέ­νου.

Η κ. Τσί­τσικα επι­ση­μαί­νει και τον αυξα­νό­μενο ρόλο της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης. Όπως λέει, πολλά παιδιά στρέ­φο­νται σε ψηφιακά εργα­λεία για να εκφρά­σουν προ­βλη­μα­τι­σμούς και να λάβουν άμεσες απα­ντή­σεις, καθώς είναι άμεσα δια­θέ­σιμα, όλο το 24ωρο και υπάρχει εμπι­στευ­τι­κό­τητα. Αυτό, όμως, μπορεί να ενι­σχύ­σει την απο­μό­νωση και την απο­μά­κρυνση από τον πραγ­μα­τικό κοι­νω­νικό διάλογο.

Η ειδικός μιλά ξεκά­θαρα για φαι­νό­μενο «ψηφια­κής ανη­λι­κό­τη­τας». «Όπως τα παιδιά δεν είναι σε θέση να δια­χει­ρι­στούν το αλκοόλ ή το κάπνι­σμα, έτσι δεν μπορούν πάντα να δια­χει­ρι­στούν και τα αφιλ­τρά­ρι­στα ερε­θί­σματα των κοι­νω­νι­κών δικτύων», σημειώ­νει.

Σε αυτό το πλαίσιο, η νομο­θε­σία για ηλι­κιακό όριο κάτω των 15 ετών μπορεί να λει­τουρ­γή­σει προ­στα­τευ­τικά. «Η νομο­θε­σία μπορεί να βοη­θή­σει, αλλά σίγουρα χρειά­ζε­ται πλαι­σί­ωση», τονίζει. «Χρειά­ζε­ται εμβά­θυνση στις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες των παιδιών, ενδυ­νά­μωση της οικο­γέ­νειας και του ρόλου του σχο­λείου».

Η κ. Τσί­τσικα επι­ση­μαί­νει ότι ένα από τα πιο συχνά λάθη των γονέων είναι ότι υπο­τι­μούν τη δυσκο­λία του ρόλου τους. «Η γονεϊ­κό­τητα απαιτεί συνεχή προ­σπά­θεια και δεν υπάρχει βιβλίο οδηγιών! Χρειά­ζε­ται ένστι­κτο, ενη­μέ­ρωση και συνεχή εγρή­γορση και παρου­σία », σημειώ­νει.

Όπως τονίζει, οι γονείς χρειά­ζε­ται πρώτα απ’ όλα να λει­τουρ­γούν ως πρότυπα. «Τα παιδιά μιμού­νται αυτό που βιώνουν. Αν οι ίδιοι δεν εκφρά­ζουν την καλύ­τερη εκδοχή του εαυτού τους, δεν μπορούν να περι­μέ­νουν κάτι δια­φο­ρε­τικό από τα παιδιά τους», επι­ση­μαί­νει.

«Το σχολείο επίσης, δεν θα πρέπει να περιο­ρί­ζε­ται μόνο στην κάλυψη της εξε­τα­στέας ύλης, αλλά να συμ­βάλ­λει και στη δια­μόρ­φωση δεξιο­τή­των ζωής και αξιών, μέσα από συζή­τηση, φιλο­σο­φικό διάλογο, στόχους και κριτική προ­σέγ­γιση του ψηφια­κού κόσμου και των influencers», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Ιδιαί­τερη αναφορά κάνει και στον ρόλο των Μέσων Μαζικής Ενη­μέ­ρω­σης. Η υπεύ­θυνη ενη­μέ­ρωση μπορεί να λει­τουρ­γή­σει προ­λη­πτικά και υπο­στη­ρι­κτικά για γονείς και παιδιά, ανοί­γο­ντας έναν ουσια­στικό δημόσιο διάλογο.

Μιλώ­ντας και με την ιδιό­τητα της Εθνικής Εκπρο­σώ­που της UNESCO, η κ. Τσί­τσικα υπο­γραμ­μί­ζει ότι απαι­τεί­ται συνερ­γα­σία όλων των θεσμών. Σύμφωνα με λαϊκή ρήση “χρειά­ζε­ται ένα χωριό για να μεγα­λώ­σει ένα παιδί και μια ολό­κληρη κοι­νό­τητα για να στη­ρί­ξει έναν έφηβο”, σημειώ­νει.

Κέντρα ευεξίας εφήβων, προ­γράμ­ματα πρό­λη­ψης στο σχολείο, ακα­δη­μίες γονέων, κοι­νω­νική και συναι­σθη­μα­τική ενδυ­νά­μωση και ενεργή συμ­με­τοχή των παιδιών, απο­τε­λούν βασικά εργα­λεία. «Οι θεσμοί και οι φορείς καλού­νται να συνερ­γα­στούν. “Ας βάλουμε θεμέλια για μια λει­τουρ­γική, υγιή και ευτυ­χι­σμένη γενιά», κατα­λή­γει.

Η συζή­τηση για το ηλι­κιακό όριο στα κοι­νω­νικά δίκτυα, όπως τονίζει η κ. Τσί­τσικα, δεν αφορά μόνο την απα­γό­ρευση, αλλά το πώς μια ολό­κληρη κοι­νω­νία επι­λέ­γει να προ­στα­τεύ­σει και να στη­ρί­ξει τα παιδιά της στην ψηφιακή εποχή.

Στο ίδιο πλαίσιο, τις επό­με­νες ημέρες θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί η 16η Εκδή­λωση Ψηφια­κής Παι­δείας – Ορθής χρήσης της Τεχνο­λο­γίας από παιδιά και νέους, με τίτλο «Το ταξίδι του Αριάδνη συνε­χί­ζε­ται…», καθώς και ο 9ος Πανελ­λή­νιος Σχο­λι­κός Δια­γω­νι­σμός “Hackathon SELMA” του Υπουρ­γείου Παι­δείας, Θρη­σκευ­μά­των και Αθλη­τι­σμού. Οι εκδη­λώ­σεις τελούν υπό την αιγίδα του Υπουρ­γείου και της UNESCO (GHE & ITE) και θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν στο ΕΚΠΑ, όπου θα ακο­λου­θή­σει η υπο­γραφή Μνη­μο­νίου Συνερ­γα­σίας, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τη σημασία της συνερ­γα­σίας των θεσμών για την ενί­σχυση της ψηφια­κής παι­δείας και της ψυχο­κοι­νω­νι­κής ενδυ­νά­μω­σης των παιδιών και των εφήβων.

Πηγή: protothema.gr