Η αλήθεια για τον «πολύνεκρο» σεισμό της Χάλκης

Τον μύθο ενός από τους πιο πο­λύ­νε­κρους σει­σμούς στην Ελ­λά­δα, του σει­σμού της Χάλ­κης το 1843, κα­τέρ­ρι­ψε πρό­σφα­τα μια νέα ελ­λη­νι­κή επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη. Ο σει­σμός της Χάλ­κης θε­ω­ρεί­το μέχρι σή­με­ρα ένας από τους 10 πιο πο­λύ­νε­κρους σει­σμούς των τε­λευ­ταί­ων αιώ­νων στην Ελ­λά­δα, με 600 θύ­μα­τα, με τσου­νά­μι που ανέ­τρε­ψε πλοία και με μέ­γε­θος του­λά­χι­στον 6,5 ρί­χτερ.

Πρό­σφα­τη με­λέ­τη που δη­μο­σιεύ­τη­κε στο έγκυ­ρο πε­ριο­δι­κό «Seismological Research Letters» ανα­τρέ­πει πλή­ρως αυτή την ει­κό­να, η οποία βα­σι­ζό­ταν σε λαν­θα­σμέ­να δευ­τε­ρο­γε­νή ιστο­ρι­κά στοι­χεία, και επα­να­προσ­διο­ρί­ζει το μέ­γε­θος του σει­σμού, τον μήνα εκ­δή­λω­σής του αλλά και τις ζη­μιές που προ­κά­λε­σε με βάση πρω­το­γε­νή ιστο­ρι­κά ντο­κου­μέ­ντα. Η με­λέ­τη έχει προ­κα­λέ­σει πα­γκό­σμιο εν­δια­φέ­ρον καθώς οι επα­να­προσ­διο­ρι­σμοί ιστο­ρι­κών σει­σμών δεν απο­τε­λούν απλώς ένα πο­λύ­τι­μο στοι­χείο για την αρ­χεια­κή έρευ­να, αλλά θέ­τουν νέα δε­δο­μέ­να για τον σχε­δια­σμό της αντι­σει­σμι­κής προ­στα­σί­ας σε ολό­κλη­ρες πε­ριο­χές, γε­γο­νός που απο­κτά ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη αξία σε σει­σμο­γε­νείς χώρες όπως η Ελ­λά­δα.

Νέα στοι­χεία

Σύμ­φω­να με τα πρω­το­γε­νή ιστο­ρι­κά στοι­χεία που εντό­πι­σε η σει­σμο­λό­γος δρ Ιω­άν­να Τρια­ντα­φύλ­λου, ο σει­σμός της Χάλ­κης στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα δεν προ­κά­λε­σε θύ­μα­τα ούτε τσου­νά­μι, παρά μόνο βλά­βες με­σαί­ας κα­τη­γο­ρί­ας σε ορι­σμέ­να κτί­σμα­τα. Το μέ­γε­θός του επα­να­προσ­διο­ρί­στη­κε στα 5,9 ρί­χτερ, ενώ η ημε­ρο­μη­νία του σει­σμού βρέ­θη­κε ότι ήταν η 17η Σε­πτεμ­βρί­ου 1843.

Όλα ξε­κί­νη­σαν στο πλαί­σιο μιας δι­δα­κτο­ρι­κής δια­τρι­βής, κατά τη διάρ­κεια της οποί­ας η ερευ­νή­τρια ανέ­λυε πα­λαιούς ιστο­ρι­κούς σει­σμούς στον ελ­λα­δι­κό χώρο και τις επι­πτώ­σεις που είχαν από την αρ­χαιό­τη­τα μέχρι σή­με­ρα, όταν «έπεσε» πάνω στην πε­ρί­πτω­ση της Χάλ­κης. «Τι γνω­ρί­ζα­με για αυτόν τον σει­σμό; Γνω­ρί­ζα­με ότι συ­νέ­βη το 1843, μήνα Σε­πτέμ­βριο, με το μέ­γε­θός του να υπο­λο­γί­ζε­ται από πα­λαιούς σει­σμο­λό­γους στα 6,5 ρί­χτερ, ενώ κά­ποιοι «εκτί­νασ­σαν» το μέ­γε­θος στα 6,7 ρί­χτερ. Η εκτί­μη­ση αυτή ήταν βα­σι­σμέ­νη στις ανα­φο­ρές για 600 θύ­μα­τα και στις πε­ριο­ρι­σμέ­νες πε­ρι­γρα­φές που υπήρ­χαν για τις βλά­βες και την πρό­κλη­ση τσου­νά­μι εξαι­τί­ας του σει­σμού. Όλα αυτά σε μια πε­ριο­χή στην οποία τα ιστο­ρι­κά στοι­χεία δεν έδει­χναν άλ­λους σει­σμούς τέ­τοιου με­γέ­θους», εξη­γεί η Ιω­άν­να Τρια­ντα­φύλ­λου. «Ο αριθ­μός των 600 νε­κρών ήταν από μόνος του προ­βλη­μα­τι­κός. Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που συλ­λέ­ξα­με, ο πλη­θυ­σμός της Χάλ­κης την εποχή εκεί­νη δεν ξε­περ­νού­σε τους 400 κα­τοί­κους», προ­σθέ­τει.

«Αυτό δεν ση­μαί­νει ότι οι πα­λαιό­τε­ροι σει­σμο­λό­γοι δεν έκα­ναν σωστά τη δου­λειά τους», διευ­κρι­νί­ζει η σει­σμο­λό­γος. «Απλώς σή­με­ρα, αν κά­ποιος ψάξει, μπο­ρεί να έχει πρό­σβα­ση σε πε­ρισ­σό­τε­ρες πρω­το­γε­νείς πηγές. Σκε­φτεί­τε ότι τα στοι­χεία στα οποία βα­σί­στη­καν οι πα­λαιό­τε­ροι για τις εκτι­μή­σεις τους προ­έρ­χο­νταν σε με­γά­λο βαθμό από τις κα­τα­γρα­φές ενός ξένου φι­λέλ­λη­να κα­θη­γη­τή αρ­χαιο­λο­γί­ας που είχε επι­σκε­φθεί την πε­ριο­χή. Την εποχή εκεί­νη, κατά την οποία είχε ανα­πτυ­χθεί έντο­νη τάση επι­στρο­φής στο αρ­χαίο πα­ρελ­θόν και υπήρ­χε άνο­δος του φι­λελ­λη­νι­σμού στην Ευ­ρώ­πη, επι­κρα­τού­σαν έντο­να συ­ναι­σθή­μα­τα τα οποία εν­δε­χο­μέ­νως να επη­ρέ­α­σαν και τις αντί­στοι­χες κα­τα­γρα­φές», ανα­φέ­ρει.

Δεν απο­κλεί­ε­ται η έρευ­να να φέρει στο φως και άλλες ανα­θε­ω­ρή­σεις σει­σμι­κών φαι­νο­μέ­νων, όπως ενός σει­σμού που ση­μειώ­θη­κε στη Μήλο τον 18ο αιώνα και ο οποί­ος εν­δέ­χε­ται να μην ήταν σει­σμός αλλά… με­τα­δο­τι­κή νόσος που χτύ­πη­σε το νησί.

Εν­δει­κτι­κό του διε­θνούς εν­δια­φέ­ρο­ντος που έχει προ­κα­λέ­σει η ερ­γα­σία είναι το γε­γο­νός ότι η Seismological Society of America, η οποία εκ­δί­δει το «SRL», εξέ­δω­σε δελ­τίο Τύπου, ενώ σχε­τι­κές ανα­φο­ρές έκα­ναν επί­σης το επι­στη­μο­νι­κό site EurekΑlert! και η American Association for the Advancement of Science, η οποία με­τα­ξύ των άλλων εκ­δί­δει το πε­ριο­δι­κό «Science». Αρθρο για τη συ­γκε­κρι­μέ­νη έρευ­να δη­μο­σιεύ­τη­κε και στο επι­στη­μο­νι­κό site Discover Magazine.

Πηγή: in.gr