Συνταξιούχοι: Το 60% ζει μόνο με τον ΕΦΚΑ

Απoλύτως εξαρ­τη­μένη από το δημόσιο συντα­ξιο­δο­τικό σύστημα παρα­μέ­νει η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των Ελλήνων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις και οι δημο­σιο­νο­μι­κές πιέσεις δοκι­μά­ζουν τη βιω­σι­μό­τητα αλλά και την επάρ­κεια των συντά­ξεων. Τα στοι­χεία που προ­κύ­πτουν από την πρό­σφατη έρευνα της Insurance Europe απο­τυ­πώ­νουν με σαφή­νεια το μέγεθος του προ­βλή­μα­τος: έξι στους δέκα Ελληνες δεν δια­θέ­τουν κανένα συμπλη­ρω­μα­τικό συντα­ξιο­δο­τικό ή απο­τα­μιευ­τικό πλάνο και περιο­ρί­ζο­νται στη σύνταξη που ανα­μέ­νουν να λάβουν από το κράτος ή, στην καλύ­τερη περί­πτωση, από κάποιο επαγ­γελ­μα­τικό ταμείο.

Το ποσοστό των Ελλήνων που δεν απο­τα­μιεύ­ουν καθόλου για τη σύνταξη φθάνει στο 59%, ένα από τα υψη­λό­τερα ποσοστά μεταξύ των 12 ευρω­παϊ­κών χωρών που συμ­με­τεί­χαν στην έρευνα. Σε ευρω­παϊκό επίπεδο, ο αντί­στοι­χος μέσος όρος δια­μορ­φώ­νε­ται στο 41%, με τα ποσοστά ανά χώρα να κυμαί­νο­νται από 16% έως 65%. Η εικόνα αυτή ανα­δει­κνύει το βαθύ συντα­ξιο­δο­τικό κενό που χαρα­κτη­ρί­ζει την ελλη­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα και επι­βε­βαιώ­νει τη χαμηλή απο­τα­μιευ­τική και ασφα­λι­στική κουλ­τούρα της χώρας.

Απαι­σιό­δο­ξοι οι Ευρω­παίοι για τη βιω­σι­μό­τητα των συντα­ξιο­δο­τι­κών συστη­μά­των

Οι Ελληνες που συμ­με­τεί­χαν στην έρευνα κλή­θη­καν να απα­ντή­σουν για ιδιω­τικά ασφα­λι­στικά προ­γράμ­ματα του τρίτου πυλώνα, για επαγ­γελ­μα­τικά ταμεία ή για άλλα επεν­δυ­τικά προ­ϊ­ό­ντα μακρο­πρό­θε­σμου χαρα­κτήρα, με τις κατα­θέ­σεις να εξαι­ρού­νται. Το 59% απά­ντησε ότι δεν δια­θέ­τει κανένα από τα παρα­πάνω. Ακόμη και το περίπου 40% που δηλώνει ότι έχει κάποιο συντα­ξιο­δο­τικό πλάνο, δημιουρ­γεί ερω­τή­ματα ως προς το εάν αυτό είναι επαρκές ή αν έχει τον μακρο­πρό­θε­σμο χαρα­κτήρα που απαι­τεί­ται ώστε να στη­ρί­ξει το βιοτικό επίπεδο μετά την απο­χώ­ρηση από την εργασία.

Το βασικό εμπόδιο στην απο­τα­μί­ευση δεν φαί­νε­ται να είναι η έλλειψη διά­θε­σης. Αντι­θέ­τως, το 76% των Ελλήνων δηλώνει ότι βλέπει θετικά την απο­τα­μί­ευση για τη σύνταξη. Ωστόσο, σχεδόν οι μισοί (44%) ανα­φέ­ρουν ότι δεν δια­θέ­τουν την οικο­νο­μική δυνα­τό­τητα να ξεκι­νή­σουν, ενώ το 17% δηλώνει ότι ενδια­φέ­ρε­ται, αλλά αισθά­νε­ται πως δεν δια­θέ­τει επαρ­κείς πλη­ρο­φο­ρίες. Ενα επι­πλέον 15% δηλώνει ότι σκο­πεύει να ξεκι­νή­σει απο­τα­μί­ευση στο εγγύς μέλλον. Τα στοι­χεία αυτά σκια­γρα­φούν μια κοι­νω­νία που αντι­λαμ­βά­νε­ται τον κίνδυνο της συντα­ξιο­δο­τι­κής ανε­πάρ­κειας, αλλά παρα­μέ­νει εγκλω­βι­σμένη στο περιο­ρι­σμένο εισό­δημα, στην οικο­νο­μική αβε­βαιό­τητα και στην απουσία κατάλ­λη­λων μακρο­πρό­θε­σμων λύσεων.

Χαμηλή εισφορά, μικρή σύνταξη για τους μη μισθω­τούς

Την ίδια στιγμή, η εικόνα της αγοράς ιδιω­τι­κής ασφά­λι­σης δείχνει ότι τα δια­θέ­σιμα προ­ϊ­ό­ντα δεν καλύ­πτουν επαρκώς αυτό το κενό. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Ενωσης Ασφα­λι­στι­κών Εται­ρειών Ελλάδος, τα ιδιω­τικά ασφα­λι­στή­ρια συμ­βό­λαια ανέρ­χο­νται σε περίπου 1,8 εκα­τομ­μύ­ριο, εκ των οποίων σχεδόν 496.000 αφορούν επεν­δυ­τικά προ­ϊ­ό­ντα unit linked, χωρίς εγγυ­ή­σεις. Πρό­κει­ται κατά κανόνα για προ­γράμ­ματα εφάπαξ κατα­βο­λής και μικρής διάρ­κειας, συνήθως έως επτά έτη, όταν σε ώριμες ευρω­παϊ­κές αγορές ο μέσος όρος δια­κρά­τη­σης φθάνει στα 15 έτη. Ουσια­στικά πρό­κει­ται για επεν­δύ­σεις που προ­σο­μοιά­ζουν περισ­σό­τερο σε αμοι­βαία κεφά­λαια παρά σε ολο­κλη­ρω­μένα συντα­ξιο­δο­τικά πλάνα.

Λιγό­τε­ροι από 250.000 εργα­ζό­με­νοι συμ­με­τέ­χουν σε κάποιο επαγ­γελ­μα­τικό ταμείο.

Ακόμη λιγό­τερο δια­δε­δο­μένα είναι τα συν­θε­τικά συντα­ξιο­δο­τικά προ­γράμ­ματα τύπου life cycle, τα οποία συν­δυά­ζουν απο­τα­μί­ευση και ασφα­λι­στική προ­στα­σία και προ­σαρ­μό­ζο­νται στη διάρ­κεια του εργα­σια­κού βίου. Σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες τέτοια προ­ϊ­ό­ντα ενι­σχύ­ο­νται και φορο­λο­γικά, υπό την προ­ϋ­πό­θεση μακρο­χρό­νιας δια­κρά­τη­σης, κάτι που στην Ελλάδα απου­σιά­ζει. Παράλ­ληλα, τα ασφά­λι­στρα ζωής βαίνουν μειού­μενα προς όφελος των unit linked, τα οποία προ­ω­θού­νται συχνά ως εναλ­λα­κτική στις χαμηλές απο­δό­σεις των κατα­θέ­σεων.

Κι όμως, η ανάγκη για ασφά­λεια παρα­μέ­νει κυρί­αρχη για τους Ελληνες. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Insurance Europe, το 81% των Ευρω­παίων προ­τι­μάει συντα­ξιο­δο­τικά προ­ϊ­ό­ντα που εγγυώ­νται του­λά­χι­στον την επι­στροφή των εισφο­ρών τους. Στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό φθάνει στο 86%, το υψη­λό­τερο μεταξύ των χωρών της έρευνας, επι­βε­βαιώ­νο­ντας την έντονη απο­στροφή προς τον κίνδυνο, ιδίως σε ό,τι αφορά τη σύνταξη. Αντί­στοιχα, μόνο το 19% των Ευρω­παίων δηλώνει δια­τε­θει­μένο να επι­λέ­ξει προ­ϊ­ό­ντα υψη­λό­τε­ρου ρίσκου για δυνη­τικά μεγα­λύ­τε­ρες απο­δό­σεις.

Αμε­τά­βλητα τα όρια ηλικίας για σύνταξη έως το 2029

Ανά­λο­γες αντι­φά­σεις κατα­γρά­φο­νται και στις προ­τι­μή­σεις για τον τρόπο κατα­βο­λής της σύντα­ξης. Σε ευρω­παϊκό επίπεδο η περιο­δική σύνταξη παρα­μέ­νει η δημο­φι­λέ­στερη επιλογή, ενώ ακο­λου­θούν το εφάπαξ και οι συν­δυα­στι­κές λύσεις. Στην Ελλάδα σχεδόν οι μισοί δηλώ­νουν ότι προ­τι­μούν σύνταξη και περίπου το ένα τέταρτο εφάπαξ. Οταν όμως τίθεται το δίλημμα μεταξύ ενός εφάπαξ ποσού 50.000 ευρώ ή 2.500 ευρώ ετησίως για όλη τη ζωή, το 62% επι­λέ­γει το εφάπαξ, απο­κα­λύ­πτο­ντας την έντονη ανάγκη για άμεση ρευ­στό­τητα.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζουν και τα κίνητρα που οδηγούν στην έναρξη απο­τα­μί­ευ­σης. Σε ευρω­παϊκό επίπεδο καθο­ρι­στικό ρόλο παίζει η προ­σω­πική συμ­βουλή, ενώ στην Ελλάδα η κοι­νω­νική επιρροή είναι ισχυ­ρό­τερη: το 30% ξεκί­νησε μετά από συζή­τηση με φίλους ή μέσω social media, έναντι 21% στην Ε.Ε. Μόνο το 29% ξεκί­νησε μετά από συζή­τηση με δια­με­σο­λα­βητή και το 19% μέσω εργο­δο­τι­κού προ­γράμ­μα­τος.

Την ίδια ώρα, τα ταμεία επαγ­γελ­μα­τι­κής ασφά­λι­σης παρα­μέ­νουν υπο­το­νικά. Παρά το γεγονός ότι έχουν θεσμο­θε­τη­θεί από το 2002, λιγό­τε­ροι από 250.000 εργα­ζό­με­νοι συμ­με­τέ­χουν σε κάποιο ΤΕΑ, δηλαδή μόλις έξι στους 100 εργα­ζο­μέ­νους. Αν και το ενερ­γη­τικό τους αυξά­νε­ται, η συνο­λική βαρύ­τητά τους παρα­μέ­νει εξαι­ρε­τικά χαμηλή σε σχέση με την υπό­λοιπη Ευρώπη.

Πηγή: kathimerini.gr