Τι προβλέπεται στο Σύνταγμα για σχηματισμό κυβέρνησης – εκλογή Προέδρου

Ασφυ­κτι­κές είναι οι προ­θε­σμί­ες που προ­βλέ­πο­νται στο Σύ­νταγ­μα για τα με­τε­κλο­γι­κά βή­μα­τα σχη­μα­τι­σμού κυ­βέρ­νη­σης και εκλο­γής Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας.

Οι πρό­νοιες του Συ­ντάγ­μα­τος και του Κα­νο­νι­σμού της Βου­λής είναι αυτές που υπο­δει­κνύ­ουν όλες τις κρί­σι­μες ημε­ρο­μη­νί­ες, μετά την 25η Ια­νουα­ρί­ου, ημέρα διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών, για το σχη­μα­τι­σμό Κυ­βέρ­νη­σης, την εκλο­γή Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας έως και την πα­ρο­χή ψήφου εμπι­στο­σύ­νης προς τη νέα κυ­βέρ­νη­ση.

Σύμ­φω­να με τα προ­βλε­πό­με­να, την Δευ­τέ­ρα 26 Ια­νουα­ρί­ου, αν δεν έχει ανα­δει­χθεί αυ­το­δύ­να­μη κυ­βέρ­νη­ση, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας ξε­κι­νά­ει τη δια­δι­κα­σία των διε­ρευ­νη­τι­κών εντο­λών για το σχη­μα­τι­σμό κυ­βέρ­νη­σης. Στις 5 Φε­βρουα­ρί­ου, όπως ορί­ζει το Προ­ε­δρι­κό Διά­ταγ­μα που έχει ήδη εκ­δο­θεί, συ­γκρο­τεί­ται σε Σώμα η νέα Βουλή, η οποία την επό­με­νη μέρα θα εκλέ­ξει τον Πρό­ε­δρο της Βου­λής και το προ­ε­δρείο της και αμέ­σως μετά μπο­ρεί να κι­νη­θεί η δια­δι­κα­σία εκλο­γής νέου Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας. Ση­μειώ­νε­ται ότι οι διερ­γα­σί­ες των κομ­μά­των για το πρό­σω­πο του νέου Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας, μπο­ρεί να γί­νο­νται πα­ράλ­λη­λα με τις διε­ρευ­νη­τι­κές εντο­λές.

Ανα­λυ­τι­κά:

Αυ­το­δυ­να­μία ή διε­ρευ­νη­τι­κές εντο­λές

Στις 26 Ια­νουα­ρί­ου, εφό­σον έχει εκλε­γεί αυ­το­δύ­να­μο το πρώτο κόμμα, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας δίνει εντο­λή σχη­μα­τι­σμού κυ­βέρ­νη­σης στον αρ­χη­γό του κόμ­μα­τος που δια­θέ­τει την από­λυ­τη πλειο­ψη­φία στη Βουλή, δια­φο­ρε­τι­κά ξε­κι­νά η δια­δι­κα­σία των διε­ρευ­νη­τι­κών εντο­λών.

Σύμ­φω­να με το άρθρο 37 του Συ­ντάγ­μα­τος (37Σ), αν κα­νέ­να κόμμα δεν δια­θέ­τει την από­λυ­τη πλειο­ψη­φία, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας πα­ρέ­χει στον αρ­χη­γό του κόμ­μα­τος που δια­θέ­τει τη σχε­τι­κή πλειο­ψη­φία (το πρώτο κόμμα) διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή για να δια­κρι­βω­θεί η δυ­να­τό­τη­τα σχη­μα­τι­σμού Κυ­βέρ­νη­σης που να απο­λαμ­βά­νει την εμπι­στο­σύ­νη της Bουλής. Αν δεν δια­πι­στω­θεί αυτή η δυ­να­τό­τη­τα, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας πα­ρέ­χει διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή στον αρ­χη­γό του δεύ­τε­ρου σε κοι­νο­βου­λευ­τι­κή δύ­να­μη κόμ­μα­τος και εάν δεν τε­λε­σφο­ρή­σει και αυτή, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας δίνει διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή στον αρ­χη­γό του τρί­του σε κοι­νο­βου­λευ­τι­κή δύ­να­μη κόμ­μα­τος.

Ύστα­τη προ­σπά­θεια υπό τον Πρό­ε­δρο της Δη­μο­κρα­τί­ας

Όπως εξάλ­λου επι­τάσ­σει το 37Σ, κάθε διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή ισχύ­ει για τρεις ημέ­ρες. Για να με­τα­τρα­πεί η διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή σε εντο­λή σχη­μα­τι­σμού κυ­βέρ­νη­σης θα πρέ­πει να προ­κύ­ψει ότι ο εντο­λο­δό­χος πρω­θυ­πουρ­γός δια­θέ­τει την εμπι­στο­σύ­νη της Βου­λής προ­τού πάει η κυ­βέρ­νη­ση στη Βουλή.

Aν όμως οι διε­ρευ­νη­τι­κές εντο­λές δεν τε­λε­σφο­ρή­σουν, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας, στο πλαί­σιο του ρυθ­μι­στι­κού του ρόλου:

-καλεί τους αρ­χη­γούς των κομ­μά­των (μπο­ρεί να τους κα­λέ­σει εν συμ­βου­λίω ή έναν-έναν ή όπως ο ίδιος κρί­νει) σε μια προ­σπά­θεια σχη­μα­τι­σμού Κυ­βέρ­νη­σης που να έχει την εμπι­στο­σύ­νη της Bουλής. Αν δεν υπάρ­ξει συμ­φω­νία,

-ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας επι­διώ­κει το σχη­μα­τι­σμό Κυ­βέρ­νη­σης από όλα τα κόμ­μα­τα της Bουλής για τη διε­νέρ­γεια εκλο­γών. Σε πε­ρί­πτω­ση απο­τυ­χί­ας και αυτής της προ­σπά­θειας,

-Ο ΠτΔ ανα­θέ­τει στον Πρό­ε­δρο του Συμ­βου­λί­ου της Επι­κρα­τεί­ας ή του Αρεί­ου Πάγου ή του Ελεγ­κτι­κού Συ­νε­δρί­ου το σχη­μα­τι­σμό Κυ­βέρ­νη­σης, όσο το δυ­να­τόν ευ­ρύ­τε­ρης απο­δο­χής, για να διε­νερ­γή­σει εκλο­γές, και δια­λύ­ει τη Bουλή.

Στις πε­ρι­πτώ­σεις κατά τις οποί­ες ανα­τί­θε­ται εντο­λή σχη­μα­τι­σμού Κυ­βέρ­νη­σης ή διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή σε αρ­χη­γό κόμ­μα­τος, αν το κόμμα δεν έχει αρ­χη­γό ή εκ­πρό­σω­πο, ή αν ο αρ­χη­γός ή ο εκ­πρό­σω­πός του δεν έχει εκλε­γεί βου­λευ­τής, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας δίνει την εντο­λή σ’ αυτόν που προ­τεί­νει η κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ομάδα του κόμ­μα­τος. H πρό­τα­ση για την ανά­θε­ση εντο­λής γί­νε­ται μέσα σε τρεις ημέ­ρες από την ημέρα που ο Πρό­ε­δρος της Bουλής ή ο ανα­πλη­ρω­τής του ανα­κοι­νώ­νει στον Πρό­ε­δρο της Δη­μο­κρα­τί­ας τη δύ­να­μη των κομ­μά­των στη Bουλή η ανα­κοί­νω­ση αυτή γί­νε­ται πριν από κάθε ανά­θε­ση εντο­λής.

Οι πι­θα­νές ημε­ρο­μη­νί­ες

Με βάση τα προ­ε­κτε­θέ­ντα ανα­μέ­νε­ται, μετά την 25η Ια­νουα­ρί­ου, ημέρα διε­ξα­γω­γής των εθνι­κών εκλο­γών, να ισχύ­σουν τα εξής:

Στις 26 Ια­νουα­ρί­ου, ημέρα Δευ­τέ­ρα, εφό­σον επι­τυγ­χά­νε­ται από­λυ­τη πλειο­ψη­φία βου­λευ­τών (151 βου­λευ­τές), ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας διο­ρί­ζει πρω­θυ­πουρ­γό τον αρ­χη­γό του πρώ­του κόμ­μα­τος. Αν όμως η πλειο­ψη­φία είναι σχε­τι­κή, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας δίνει την πρώτη διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή στον αρ­χη­γό του πρώ­του κόμ­μα­τος.

Με δε­δο­μέ­νη την πρό­νοια του Συ­ντάγ­μα­τος ότι η κάθε διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή διαρ­κεί τρεις ημέ­ρες, ο κύ­κλος των διε­ρευ­νη­τι­κών εντο­λών, μπο­ρεί να έχει ολο­κλη­ρω­θεί έως τις 3 Φε­βρουα­ρί­ου 2015, ίσως και νω­ρί­τε­ρα, αν κά­ποιος αρ­χη­γός δεν εξα­ντλή­σει το τρι­ή­με­ρο (1η διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή 26, 27, 28 Ια­νουα­ρί­ου – 2η διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή 29, 30, 31 Ια­νουα­ρί­ου – 3η διε­ρευ­νη­τι­κή εντο­λή 1, 2, 3 Φε­βρουα­ρί­ου).

Αν οι εντο­λές δεν τε­λε­σφο­ρή­σουν, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας, καλεί, πι­θα­νό­τα­τα στις 4 Φε­βρουα­ρί­ου, τους αρ­χη­γούς των κομ­μά­των που εκ­προ­σω­πού­νται στη Βουλή για το σχη­μα­τι­σμό κυ­βέρ­νη­σης που να έχει την εμπι­στο­σύ­νης της Βου­λής ή δια­φο­ρε­τι­κά κυ­βέρ­νη­ση από όλα τα κόμ­μα­τα για τη διε­νέρ­γεια εκλο­γών.

Αν τα κόμ­μα­τα συμ­φω­νή­σουν στη συ­γκρό­τη­ση κυ­βέρ­νη­σης για τη διε­νέρ­γεια εκλο­γών, τότε ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας δέ­χε­ται την πα­ραί­τη­ση της κυ­βερ­νή­σε­ως, διο­ρί­ζει την κυ­βέρ­νη­ση που θα έχουν υπο­δεί­ξει τα κόμ­μα­τα και δια­λύ­ει τη Βουλή (σ.σ. η Βουλή συ­γκα­λεί­ται, με βάση το Προ­ε­δρι­κό Διά­ταγ­μα που έχει υπο­γρα­φεί, στις 5 Φε­βρουα­ρί­ου). Σε πε­ρί­πτω­ση που απο­τύ­χει η επί­τευ­ξη συμ­φω­νί­ας για την ανά­δει­ξη κυ­βέρ­νη­σης που θα έχει έργο τη διε­νέρ­γεια εκλο­γών, τότε ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας ανα­θέ­τει το σχη­μα­τι­σμό υπη­ρε­σια­κής κυ­βέρ­νη­σης στον Πρό­ε­δρο του Συμ­βου­λί­ου της Επι­κρα­τεί­ας ή του Αρεί­ου Πάγου ή του Ελεγ­κτι­κού Συ­νε­δρί­ου «για να διε­νερ­γή­σει εκλο­γές και δια­λύ­ει τη Βουλή». Είναι ση­μα­ντι­κό να ανα­φερ­θεί ότι το Σύ­νταγ­μα στην πε­ρί­πτω­ση αυτή δεν τάσ­σει προ­θε­σμία για τη διά­λυ­ση της Βου­λής. Αν όμως δεν τε­λε­σφο­ρή­σουν οι διε­ρευ­νη­τι­κές εντο­λές ή και η συ­νά­ντη­ση των αρ­χη­γών υπό τον Κά­ρο­λο Πα­πού­λια, τότε γεν­νά­ται το ερώ­τη­μα ποιος θα είναι ο βίος της νέας Βου­λής που έχει ορι­στεί ότι συ­γκα­λεί­ται την 5η Φε­βρουα­ρί­ου και που έχει ως μεί­ζο­να προ­τε­ραιό­τη­τα την εκλο­γή νέου Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας.

Εναρ­κτή­ρια συ­νε­δρί­α­ση στις 5 Φε­βρουα­ρί­ου

Σύμ­φω­να με το Προ­ε­δρι­κό Διά­ταγ­μα και τον Κα­νο­νι­σμό της Βου­λής (άρθρο 1 Κα­νο­νι­σμού), στις 5 Φε­βρουα­ρί­ου θα γίνει η εναρ­κτή­ρια συ­νε­δρί­α­ση της βου­λευ­τι­κής πε­ριό­δου και οι βου­λευ­τές θα δώ­σουν τον ορι­ζό­με­νο από το Σύ­νταγ­μα όρκο. Τη συ­νε­δρί­α­ση της 5ης Φε­βρουα­ρί­ου διευ­θύ­νει, έως την εκλο­γή νέου Προ­έ­δρου της Βου­λής, προ­σω­ρι­νός Πρό­ε­δρος που επι­κου­ρεί­ται από τέσ­σε­ρις Γραμ­μα­τείς. Τα κα­θή­κο­ντα του προ­σω­ρι­νού Προ­έ­δρου ασκεί ένας από τους Αντι­προ­έ­δρους της Βου­λής της προη­γού­με­νης βου­λευ­τι­κής πε­ριό­δου, κατά την τάξη της εκλο­γής τους. Αν κα­νείς από τους Αντι­προ­έ­δρους δεν έχει εκλε­γεί βου­λευ­τής ή αυτοί που έχουν εκλε­γεί κω­λύ­ο­νται, τα κα­θή­κο­ντα του προ­σω­ρι­νού προ­έ­δρου ασκεί ο βου­λευ­τής του πρώ­του σε αριθ­μό εδρών κόμ­μα­τος που έχει τη μα­κρό­τε­ρη κοι­νο­βου­λευ­τι­κή θη­τεία, και με­τα­ξύ πε­ρισ­σο­τέ­ρων προη­γεί­ται ο πρε­σβύ­τε­ρος στην ηλι­κία.

Μια ημέρα μετά, την Πα­ρα­σκευή στις 6 Φε­βρουα­ρί­ου, οι βου­λευ­τές θα εκλέ­ξουν τον Πρό­ε­δρο της Βου­λής. Ο Κα­νο­νι­σμός ρητά ορί­ζει ότι «μετά την ορ­κω­μο­σία των βου­λευ­τών, ο προ­σω­ρι­νός Πρό­ε­δρος καλεί για την επό­με­νη μέρα τους βου­λευ­τές να εκλέ­ξουν τον Πρό­ε­δρο της Βου­λής» (άρθρο 7). Ο Πρό­ε­δρος της Βου­λής εκλέ­γε­ται με μυ­στι­κή ψη­φο­φο­ρία και με την από­λυ­τη πλειο­ψη­φία του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών. Αν κα­νείς δεν συ­γκε­ντρώ­σει την από­λυ­τη πλειο­ψη­φία, η ψη­φο­φο­ρία επα­να­λαμ­βά­νε­ται με­τα­ξύ των δύο πρώ­των σε ψή­φους και εκλέ­γε­ται αυτός που έλαβε τις πε­ρισ­σό­τε­ρες ψή­φους.

Η Βουλή, υπό την προ­ε­δρία του νέου Προ­έ­δρου της, κατά την αμέ­σως επό­με­νη συ­νε­δρί­α­ση, εκλέ­γει με δια­δο­χι­κές, χω­ρι­στές ψη­φο­φο­ρί­ες τους Αντι­προ­έ­δρους, τους Κο­σμή­το­ρες και τους Γραμ­μα­τείς. Το άρθρο 8 του Κα­νο­νι­σμού μι­λά­ει για την αμέ­σως επό­με­νη συ­νε­δρί­α­ση και όχι την επό­με­νη μέρα και συ­νε­πώς δεν απο­κλεί­ε­ται η εκλο­γή του προ­ε­δρεί­ου να ολο­κλη­ρω­θεί την ίδια ημέρα, δη­λα­δή, στις 6 Φε­βρουα­ρί­ου.

Η εκλο­γή Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας

Όπως ανα­φέρ­θη­κε ήδη, η κρί­σι­μη προ­τε­ραιό­τη­τα της νέας Βου­λής είναι η εκλο­γή Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας. Σύμ­φω­να με το άρθρο 32 του Συ­ντάγ­μα­τος, η Βουλή που ανα­δει­κνύ­ε­ται από τις νέες εκλο­γές, αμέ­σως μόλις συ­γκρο­τη­θεί σε σώμα, εκλέ­γει με ονο­μα­στι­κή φα­νε­ρή ψη­φο­φο­ρία Πρό­ε­δρο της Δη­μο­κρα­τί­ας με την πλειο­ψη­φία των τριών πέμ­πτων του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών (180 βου­λευ­τές). Αν δεν επι­τευ­χθεί η πλειο­ψη­φία αυτή, η ψη­φο­φο­ρία επα­να­λαμ­βά­νε­ται μέσα σε πέντε ημέ­ρες και εκλέ­γε­ται Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας εκεί­νος που συ­γκέ­ντρω­σε την από­λυ­τη πλειο­ψη­φία του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών (151 βου­λευ­τές). Αν δεν επι­τευ­χθεί ούτε αυτή η πλειο­ψη­φία, η ψη­φο­φο­ρία επα­να­λαμ­βά­νε­ται ακόμη μια φορά, ύστε­ρα από πέντε ημέ­ρες, με­τα­ξύ των δύο προ­σώ­πων που πλειο­ψή­φη­σαν και θε­ω­ρεί­ται ότι έχει εκλε­γεί Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας εκεί­νος που συ­γκέ­ντρω­σε τη σχε­τι­κή πλειο­ψη­φία. Με αυτά τα δε­δο­μέ­να, οι δια­δι­κα­σί­ες για το σχη­μα­τι­σμό κυ­βέρ­νη­σης θα έχουν πε­ρα­τω­θεί, πι­θα­νόν έως τις 6 Φε­βρουα­ρί­ου, και αμέ­σως μετά και την εκλο­γή Προ­έ­δρου και Προ­ε­δρεί­ου της Βου­λής, ξε­κι­νά­ει η δια­δι­κα­σία εκλο­γής Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας η οποία δεν μπο­ρεί να είναι πριν από τις 7 Φε­βρουα­ρί­ου.

Ψήφος εμπι­στο­σύ­νης

Στην πε­ρί­πτω­ση που επι­τευ­χθεί ο σχη­μα­τι­σμός κυ­βέρ­νη­σης, σύμ­φω­να με το Σύ­νταγ­μα (84Σ), η κυ­βέρ­νη­ση οφεί­λει να έχει την εμπι­στο­σύ­νη της Βου­λής. Μέσα σε 15 ημέ­ρες από ορ­κω­μο­σία του Πρω­θυ­πουρ­γού, η Κυ­βέρ­νη­ση υπο­χρε­ού­ται να ζη­τή­σει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης της Βου­λής. Όπως ορί­ζει το άρθρο 84 του Συ­ντάγ­μα­τος και το άρθρο 141 του Κα­νο­νι­σμού, η κυ­βέρ­νη­ση απο­λαύ­ει της εμπι­στο­σύ­νης της Βου­λής αν η πρό­τα­ση εμπι­στο­σύ­νης εγκρι­θεί από την από­λυ­τη πλειο­ψη­φία των πα­ρό­ντων βου­λευ­τών (151 βου­λευ­τές αν είναι πα­ρό­ντες και οι 300 βου­λευ­τές), η οποία δεν επι­τρέ­πε­ται να είναι μι­κρό­τε­ρη από τα δύο πέμ­πτα του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών (120 βου­λευ­τές).

Η ψήφος ανο­χής

Σύμ­φω­να με όσα ορί­ζει συ­νε­πώς το Σύ­νταγ­μα και ο Κα­νο­νι­σμός, για να λάβει μια κυ­βέρ­νη­ση ψήφο εμπι­στο­σύ­νης δεν είναι απα­ραί­τη­τοι πά­ντο­τε 151 ψήφοι. Και αυτό διότι το Σύ­νταγ­μα προ­βλέ­πει ότι αρκεί η πλειο­ψη­φία των πα­ρό­ντων, η οποία δεν μπο­ρεί να είναι μι­κρό­τε­ρη από τα 2/5 του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών, δη­λα­δή από 120 βου­λευ­τές. Η απαι­τού­με­νη λοι­πόν πλειο­ψη­φία είναι 151 μόνο αν οι πα­ρό­ντες βου­λευ­τές είναι τρια­κό­σιοι (300), το σύ­νο­λο δη­λα­δή των βου­λευ­τών. Αν όμως οι πα­ρό­ντες είναι, για πα­ρά­δειγ­μα 260 τότε η απαι­τού­με­νη πλειο­ψη­φία είναι 131 ενώ αν οι πα­ρό­ντες βου­λευ­τές είναι, για πα­ρά­δειγ­μα, 230, η απαι­τού­με­νη πλειο­ψη­φία δεν είναι 116 αλλά 120 βου­λευ­τές με βάση την πρό­νοια ότι η πλειο­ψη­φία δεν επι­τρέ­πε­ται να είναι μι­κρό­τε­ρη από τα 2/5 του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών. Με βάση τα πα­ρα­πά­νω, ένα κόμμα μπο­ρεί, αντί να δώσει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης προς μια κυ­βέρ­νη­ση, να επι­λέ­ξει την ψήφο ανο­χής, να ανα­κοι­νώ­σει δη­λα­δή εκ των προ­τέ­ρων ότι οι βου­λευ­τές του θα από­σχουν από την ψη­φο­φο­ρία για την πα­ρο­χή ψήφου εμπι­στο­σύ­νης. Μια τέ­τοια δή­λω­ση περί απο­χής, ση­μαί­νει ότι η κυ­βέρ­νη­ση του πρώ­του κόμ­μα­τος θα λάβει ψήφο εμπι­στο­σύ­νης και στην πε­ρί­πτω­ση αυτή, ο Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας οφεί­λει να δώσει εντο­λή σχη­μα­τι­σμού κυ­βέρ­νη­σης.

www.skai.gr