“Eνα καστρομονάστηρο από τα χρόνια των ιπποτών…”

Του Τέρη Χατζη­ιω­άν­νου

Παρα­μονή των Ταξιάρ­χων εκπλη­ρώ­νο­ντας ένα τάμα, βρε­θή­καμε σε ένα μονα­δικό μονα­στήρι. Η Σταυ­ρο­πη­γιακή Μονή Ταξιάρχη Μιχαήλ Ρου­κου­νιώτη, είναι το παλιό­τερο μονα­στη­ριακό φρου­ριακό συγκρό­τημα στη Σύμη. Η ιδιαι­τε­ρό­τητα του (η ύπαρξη δύο ναών, ο ένας υπερ­κεί­με­νου του άλλου, είναι απο­τέ­λε­σμα των δια­δο­χι­κών οικο­δο­μι­κών φάσεων τις οποίες έχει υποστεί η μονή, κυρίως κατά τον 18ο αιώνα), καθι­στούν το συγκρό­τημα μονα­δικό στον ελλη­νικό χώρο. Κτί­στηκε το 14ο αιώνα από Ιωαν­νί­τες Ιππότες, πάνω σε χαλά­σματα παλαιό­τε­ρου μονα­στη­ριού, γεγονός που το καθιστά ένα από τα παλαιό­τερα χρι­στια­νικά μνημεία στα Δωδε­κά­νησα. Μετά την κατά­ληψη της Ρόδου από τον Σουλ­τάνο Σου­λεϊ­μάν τον Μεγα­λο­πρεπή το 1523, η Σύμη όπως και τα άλλα μικρό­τερα νησιά, περι­ήλ­θαν στην τουρ­κική διοί­κηση του σαν­τζα­κιού της Ρόδου και απέ­κτη­σαν προ­νό­μια που τους βοή­θη­σαν να ανα­πτύ­ξουν την ναυτική τέχνη και το εμπόριο. Μέχρι και την κατά­ληψη της Κρήτης από τους Τούρ­κους το 1669, τα πλοία των Συμια­κών έφεραν τη σημαία του Αγίου Μάρκου με τα συνε­πα­κό­λουθα προ­νό­μια, προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­τούν από τους πει­ρα­τές, οπότε βρέ­θη­καν και πάλι εκτε­θει­μένα.

Τον Γενάρη του 1684 η κοι­νό­τητα των Συμαίων έστειλε ως απε­σταλ­μένο τον ηγού­μενο της Μονής Ρου­κου­νιώτη, ιερο­μό­ναχο Ανανία για να δια­πραγ­μα­τευ­τεί με τον Φρα­γκί­σκο Μορο­ζίνη, διοι­κητή του στόλου της Βενε­τι­κής Δημο­κρα­τίας την προ­στα­σία των πλοίων τους, όπως απο­δει­κνύει η επι­στολή του Μορο­ζίνη προς «τους επαρ­χιώ­τες της νήσου Σύμης». Στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα και μάλλον μετά το 1618 χρο­νο­λο­γεί­ται και η μεγάλη φορητή εικόνα της Φιλο­ξε­νίας του Αβραάμ που εκτί­θε­ται στο κάτω καθο­λικό, έργο του κρη­τι­κού ζωγρά­φου Στυ­λια­νού Γεντή ή Γενίτη.

Στον ίδιο ζωγράφο απο­δί­δε­ται και η μεγάλη λατρευ­τική εικόνα του Αρχαγ­γέ­λου Μιχαήλ, στο άνω καθο­λικό, σύμφωνα με επι­γρα­φική μαρ­τυ­ρία. Ο 18ος αιώνας φαί­νε­ται ότι ήταν περί­ο­δος ακμής για τη Μονή. Το 1738 τοι­χο­γρα­φή­θηκε ο πάνω ναός από τον λαϊ­κό­τροπο ζωγράφο Γρη­γό­ριο το Συμαίο, ενώ το ίδιο διά­στημα η μονα­στική κοι­νό­τητα του Ρου­κου­νιώτη αριθ­μούσε περί τους 80 καλό­γε­ρους σύμφωνα με βιβλιο­γρα­φική πηγή.

Το 1765 ιδρύ­θηκε στη Σύμη η Σχολή της Αγίας Μαρίνας την οποία ενί­σχυαν οικο­νο­μικά οι Μονές Πανορ­μίτη και Ρου­κου­νιώτη. Από τους μορ­φω­μέ­νους μονα­χούς των δυο Μονών προ­ερ­χό­ταν ενίοτε και το διδα­κτικό προ­σω­πικό της Σχολής. Κατά τον 19ο και 20ο αιώνα, μολο­νότι η παλιά αίγλη είχε χαθεί και η πρω­το­κα­θε­δρία είχε περάσει στην Ι.Μ. Πανορ­μίτη, η Μονή Ρου­κου­νιώτη διέθετε οικο­νο­μι­κούς πόρους και μεγάλη κτη­μα­τική περιου­σία. Από τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα η μονα­στική κοι­νό­τητα βρι­σκό­ταν σε παρακμή, ενώ καλό­γε­ροι υπήρχαν στη μονή μέχρι το θάνατο του τελευ­ταίου ηγου­μέ­νου Μακα­ρίου Μπάρβα, το 1945.

Αξιό­λογα είναι το μεγάλων δια­στά­σεων αιω­νό­βιο κυπα­ρισ­σό­δε­ντρο, έξω από την είσοδο του αύλειου χώρου της Μονής του «Μιχαήλη», το αρκο­σό­λιο με τους τάφους των ηγου­μέ­νων στο κάτω καθο­λικό, ένα μικρό σκα­λο­πάτι από οικό­σημο της περιό­δου της Ιππο­το­κρα­τίας, τα ξυλό­γλυ­πτα τέμπλα των δύο ναών και βεβαίως η λατρευ­τική εικόνα του Αρχάγ­γε­λου Μιχαήλ με το αστέρι από πολύ­τι­μες πέτρες στο μέτωπο του, μονα­δική στον ελλη­νικό αγιο­γρα­φικό χώρο.

Ο Ρου­κου­νιώ­της άναψε την κανδήλα του, μοσχο­βό­λησε λιβάνι, γέμισε ψαλ­μω­δίες και ύμνους και χτύπησε τις καμπά­νες για να υπο­δε­χθεί τους προ­σκυ­νη­τές στη γιορτή του Παμ­μέ­γι­στου Αρχι­στρά­τη­γου Μιχαήλ. Και του χρόνου…