Ανεπίκαιρα, πριν καν θεσμοθετηθούν, τα νέα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια για τον τουρισμό

Τα νέα Περι­φε­ρειακά Χωρο­τα­ξικά Πλαίσια για τον του­ρι­σμό, λόγω καθυ­στε­ρή­σεων στην θεσμο­θέ­τησή τους, κιν­δυ­νεύ­ουν ήδη να είναι πλήρως ανε­πί­καιρα.

Στο συμπέ­ρα­σμα αυτό κατα­λή­γει η μελέτη του Ινστι­τού­του του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων σχετικά με τα (υπό δια­δι­κα­σία θεσμο­θέ­τη­σης) νέα Περι­φε­ρειακά Χωρο­τα­ξικά Πλαίσια (ΠΧΠ) καθώς και το Ρυθ­μι­στικό Σχέδιο Αθηνών (ΡΣΑ), και τις πρό­νοιές τους για τον του­ρι­σμό.

Η μελέτη κατα­γρά­φει λεπτο­με­ρώς τι προ­βλέ­πε­ται στα ΠΧΠ και στο ΡΣΑ για τον του­ρι­σμό -χωρίς να κρίνει επί της ουσίας- και, μέσω της κατα­γρα­φής, ανα­δει­κνύει τις τυχόν ελλεί­ψεις τους και τις μεταξύ τους ασυμ­βα­τό­τη­τες, αλλά και την προ­κύ­πτουσα ανάγκη θεσμο­θέ­τη­σης ενός νέου Ειδικού Χωρο­τα­ξι­κού Σχεδίου για τον του­ρι­σμό.

Με βάση τις κύριες δια­πι­στώ­σεις της μελέτης, οι μονα­δι­κές σήμερα ισχύ­ου­σες κατευ­θύν­σεις για τη χωρική οργά­νωση και ανά­πτυξη του του­ρι­σμού δίνο­νται από τα ήδη δεκα­τεσ­σά­ρων ετών Περι­φε­ρειακά Πλαίσια Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού και Αει­φό­ρου Ανά­πτυ­ξης (ΠΠΧΣΑΑ). Οι ανα­θε­ω­ρή­σεις τους, αν και ήδη έχουν ολο­κλη­ρω­θεί εδώ και 1-3 χρόνια (πλην αυτής της Περι­φέ­ρειας του Νοτίου Αιγαίου), δεν έχουν προ­χω­ρή­σει στο στάδιο της θεσμο­θέ­τη­σης, με κίνδυνο να κατα­στούν πλέον, πλήρως ανε­πί­και­ρες.

Τα νέα Περι­φε­ρειακά Χωρο­τα­ξικά Πλαίσια (ΠΧΠ) δίνουν κρί­σι­μες κατευ­θύν­σεις για την ανα­πτυ­ξιακή εξέλιξη του του­ρι­σμού, και απο­τε­λούν ένα σημα­ντικό εργα­λείο χωρικής στρα­τη­γι­κής βάσει των αρχών της αει­φό­ρου ανά­πτυ­ξης. Η θεσμο­θέ­τηση των ΠΧΠ θα είναι ιδιαί­τερα σημα­ντική και κρίσιμη για την πορεία του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, και της οικο­νο­μίας ευρύ­τερα, σε τοπική, περι­φε­ρειακή και εθνική κλίμακα.

Η ακύρωση του Χωρο­τα­ξι­κού για τον Του­ρι­σμό δημιουρ­γεί αμφι­βο­λίες για την δυνα­τό­τητα εφαρ­μο­γής των Περι­φε­ρεια­κών Πλαι­σίων: Η πλειο­ψη­φία των ΠΧΠ παρου­σιά­ζει ένα σαφές πρότυπο χωρικής οργά­νω­σης της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας ακο­λου­θώ­ντας αφενός τις επι­τα­γές του Ν. 2742/99 και τις προ­δια­γρα­φές σύντα­ξής τους, και αφε­τέ­ρου το γεγονός ότι κατά τη δια­δι­κα­σία εκπό­νη­σής τους ήδη υπήρχε θεσμο­θε­τη­μένο το επι­και­ρο­ποι­η­μένο (και πλέον ακυ­ρω­μένο από το ΣτΕ) Ειδικό Πλαίσιο Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού και Αει­φό­ρου Ανά­πτυ­ξης για τον Του­ρι­σμό (ΕΠΧΣΑΑΤ) του 2013. Με δεδο­μένη την ακύρωση του ΕΠΧΣΑΑΤ από το ΣτΕ είναι εύλογο να ανα­ρω­τη­θεί κανείς για την δυνα­τό­τητα εφαρ­μο­γής των ΠΧΠ από τη στιγμή που το κύριο κείμενο από το οποίο εκπο­ρεύ­ο­νται δεν είναι πλέον σε ισχύ.

Τα έντεκα ΠΧΠ παρου­σιά­ζουν σημα­ντική ανο­μοιο­γέ­νεια στον τρόπο που αντι­με­τω­πί­ζουν το ζήτημα του του­ρι­σμού. Η ανο­μοιο­γέ­νεια που κατα­γρά­φε­ται δεν τεκ­μη­ριώ­νε­ται λόγω των δια­φο­ρε­τι­κών χαρακτηριστικών-ιδιαιτεροτήτων της κάθε περι­φέ­ρειας, που άλλωστε είναι προ­φα­νές ότι υπάρ­χουν, αλλά ανα­δει­κνύει την έλλειψη κοινής μεθο­δο­λο­γι­κής προ­σέγ­γι­σης επί της οποίας αυτά θα έπρεπε να εδρά­ζο­νται.

Επίσης, όμορες περιο­χές σε γει­το­νι­κές Περι­φέ­ρειες αντι­με­τω­πί­ζο­νται με εντελώς δια­φο­ρε­τικό τρόπο, ενώ αξιο­ση­μεί­ωτη είναι η έλλειψη τεκ­μη­ρί­ω­σης της προ­τει­νό­με­νης χωρο­θέ­τη­σης με βάση τις επι­κρα­τού­σες συν­θή­κες στην διεθνή και την ελλη­νική του­ρι­στική αγορά.

Κύριες Προ­τά­σεις των Περι­φε­ρεια­κών Πλαι­σίων

Με βάση τη μελέτη, οι κατευ­θύν­σεις που βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο της πρό­τα­σης χωρικής οργά­νω­σης του του­ρι­σμού στο σύνολο των περι­φε­ρειών είναι: “ποιο­τική ανα­βάθ­μιση”, “εμπλου­τι­σμός και διεύ­ρυνση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος”, “σύνδεση με τον πολι­τι­σμό και τους περι­βαλ­λο­ντι­κούς πόρους”, “ανά­πτυξη Εναλ­λα­κτι­κών και Ειδικών Μορφών Του­ρι­σμού (ΕΕΜΤ)”, “προ­ώ­θηση Οργα­νω­μέ­νων Υπο­δο­χέων Του­ρι­στι­κών Δρα­στη­ριο­τή­των (ΟΥΤΔ) ή/και Σύνθετα Του­ρι­στικά Κατα­λύ­ματα (ΣΤΚ), έναντι της “σημεια­κής χωρο­θέ­τη­σης” καθώς και “περιο­ρι­σμός ή/ και κατάρ­γηση εκτός σχεδίου δόμησης”.

Συνήθως απου­σιά­ζουν ειδι­κό­τε­ρες κατευ­θύν­σεις/μέτρα σχετικά με τους όρους και προ­ϋ­πο­θέ­σεις ανά­πτυ­ξής των ΕΕΜΤ. Χαρα­κτη­ρι­στική είναι, ακόμα, η ελλιπής σύνδεση αυτών των μορφών του­ρι­σμού με το κυρί­αρχο ανα­πτυ­ξιακό πρότυπο της περιο­χής που προ­τεί­νε­ται να ανα­πτυ­χθούν.

Σε όλα τα ΠΧΠ υπάρχει η κατεύ­θυνση της πολι­τι­κής ολο­κλη­ρω­μέ­νης του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης μέσω ΟΥΤΔ και ΣΤΚ έναντι της σημεια­κής χωρο­θέ­τη­σης του­ρι­στι­κών κατα­λυ­μά­των, εναρ­μο­νι­ζό­μενα με τις κατευ­θύν­σεις του (καταρ­γη­μέ­νου πλέον) Ειδικού Πλαι­σίου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού και Αει­φό­ρου Ανά­πτυ­ξης για τον Του­ρι­σμό (ΕΠΧΣΑΑΤ). Ωστόσο, δια­φο­ρο­ποιεί­ται ο σκοπός υλο­ποί­η­σης των οργα­νω­μέ­νων υπο­δο­χέων: ορι­σμένα ΠΧΠ προ­τεί­νουν ΟΥΤΔ σε όλες τις κατη­γο­ρίες περιο­χών που δια­κρί­νει το ΕΠΧΣΑΑΤ, ενώ άλλα τους προ­τεί­νουν κυρίως ως μηχα­νι­σμό εξυ­γί­αν­σης του υφι­στά­με­νου μοντέ­λου διά­χυ­της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης σε περιο­χές με μη κορε­σμένη φέρουσα ικα­νό­τητα.

Τα ΠΧΠ Ιονίων Νήσων και Αν. Μακε­δο­νίας και Θράκης προ­τεί­νουν την απα­γό­ρευση δημιουρ­γίας ΠΟΤΑ εντός των ορίων τους, με βασικό επι­χεί­ρημα την πολύ μεγάλη τους κλίμακα, που δεν συνάδει με τον χαρα­κτήρα και την κλίμακα ανά­πτυ­ξης του του­ρι­σμού στην συγκε­κρι­μένη περι­φέ­ρεια, και τυχόν υλο­ποί­ησή τους θα επι­φέ­ρει σημα­ντι­κές και μη ανα­στρέ­ψι­μες αλλοιώ­σεις στο φυσικό περι­βάλ­λον και στο τοπίο. Η πλειο­ψη­φία των ΠΧΠ εντο­πί­ζει εντός των ορίων της περι­φέ­ρειάς τους παρα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες εθνικής και περι­φε­ρεια­κής εμβέ­λειας και μεγάλες επεν­δύ­σεις, που όμως ο εντο­πι­σμός τους δεν συνο­δεύ­ε­ται απα­ραι­τή­τως και από κατάλ­λη­λες χωρικές ρυθ­μί­σεις για τη διευ­κό­λυνσή τους. Ως προς τους συσχε­τι­σμούς που λαμ­βά­νο­νται υπόψη και τις ανά­λο­γες κατευ­θύν­σεις ενί­σχυ­σής τους, αυτοί αφορούν τους κλάδους που έχουν άμεση συνά­φεια με τον του­ρι­σμό (μετα­φο­ρές και κατα­σκευές) και ως δεύτερη ισχυρή συσχέ­τιση ανα­γνω­ρί­ζε­ται αυτή με την αγρο­τική δρα­στη­ριό­τητα.

Επι­πλέον, κατα­γρά­φε­ται η έλλειψη και­νο­το­μι­κού χαρα­κτήρα στις του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις ωστόσο δεν προ­βλέ­πο­νται επαρ­κείς κατευ­θύν­σεις ή / και ρυθ­μί­σεις για την ενί­σχυσή του. Δια­πι­στώ­νε­ται ότι με την έννοια της και­νο­το­μίας – νέων τεχνο­λο­γιών στον του­ρι­στικό τομέα δίνεται έμφαση στην καλύ­τερη δια­χεί­ριση και προ­ώ­θηση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας (κυρίως δηλαδή σε θέματα marketing) και όχι σε ζητή­ματα που άπτο­νται χωρο­τα­ξι­κής κατεύ­θυν­σης ή/και ρύθ­μι­σης, όπως η οργά­νωση των επι­χει­ρή­σεων στο χώρο, η δικτύ­ωσή τους, η γειτ­νί­ασή τους με χώρους έρευνας και και­νο­το­μίας, η πρό­σβαση τους στις ανα­γκαίες υπο­δο­μές κ.λπ.

Την ίδια στιγμή, στην πλειο­ψη­φία των Πλαι­σίων δια­τυ­πώ­νε­ται η πρόταση για “κίνητρα για εκσυγ­χρο­νι­σμό υφι­στά­με­νων του­ρι­στι­κών μονάδων/ ανα­βάθ­μιση/ επέ­κταση”. Ωστόσο, σε κανένα από αυτά δεν γίνεται μία σχετικά ανα­λυ­τική πρόταση δια­βάθ­μι­σης των κινή­τρων.

Ως προς τις προ­τά­σεις εξει­δί­κευ­σης – τρο­πο­ποί­η­σης του ΕΠΧΣΑΑΤ μέσα από τις κατευ­θύν­σεις των ΠΧΠ, αυτές αφορούν προ­τά­σεις: α) για μια δια­φο­ρε­τική ζωνο­ποί­ηση για την ανά­πτυξη του του­ρι­σμού με την ίδια ωστόσο ορολογία- τυπο­λο­γία με αυτήν του ΕΠΧΣΑΑΤ (Ανε­πτυγ­μέ­νες του­ρι­στικά περιο­χές, Ανα­πτυσ­σό­με­νες του­ρι­στικά περιο­χές κ.λπ.) β) για μια δια­φο­ρε­τική ζωνο­ποί­ηση για την ανά­πτυξη του του­ρι­σμού με δια­φο­ρε­τική ορολογία-τυπολογία με αυτήν του ΕΠΧΣΑΑΤ γ) για προσ­διο­ρι­σμό θέσεων για ΕΕΜΤ και ειδικές του­ρι­στι­κές υπο­δο­μές ως νέα επιλογή των ΠΧΠ.