Σχολείο χωρίς τσάντα, ένα ιταλικό πείραμα που πέτυχε

Κάποτε ήταν μόλις 69, αλλά φέτος ξεπερ­νούν τους 18.500 οι μαθητές στην Ιταλία που, αντί­θετα από τους Έλληνες συμ­μα­θη­τές του, θα πηγαί­νουν στο σχολείο τους χωρίς να βαραί­νει τους ώμους τους η τσάντα.

Αυτό το «κάποτε» ήταν το 2002. Τότε ξεκί­νησε σε κάποια σχολεία, στο πνεύμα της φημι­σμέ­νης παι­δα­γω­γού Μαρίας Μοντε­σόρι, ένα φιλό­δοξο πείραμα. Δεκα­τέσ­σερα χρόνια μετά, χιλιά­δες μαθητές πηγαί­νουν στο σχολείο χωρίς πρωινά βάρη. Και όχι μόνο: Τα θρανία αλλά­ζουν θέσεις, ο δάσκα­λος δεν έχει έδρα, τα μολύβια είναι κοινά για όλους, το ίδιο οι ξύστρες, οι χάρακες, οι γόμες. Τα πάντα, από τα βιβλία και τα τετρά­δια έως τις κασε­τί­νες, μένουν στην τάξη.

«Το φως, τα χρώματα, η δια­κό­σμηση είναι πολύ σημα­ντικά στοι­χεία στην εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία. Εκπαί­δευση δεν σημαί­νει να φορ­τώ­νεις την πλάτη των παιδιών ή να τα κλεί­νεις σε άδειες αίθου­σες. Η μάθηση είναι και πρέπει να είναι μία συλ­λο­γική δια­δι­κα­σία χαράς και ψυχα­γω­γίας. Είναι κάτι που έχει υπο­γραμ­μι­στεί από τους πιο γνω­στούς παι­δα­γω­γούς. Κι εμείς οι υπεύ­θυ­νοι του “σχο­λείου χωρίς τσάντα” προ­σπα­θούμε να εφαρ­μό­σουμε αυτήν την αρχή στην πράξη», δηλώνει στην ιταλική εφη­με­ρίδα «Λα Ρεπού­μπλικα» η Ντα­νιέλα Παμπα­λόνι, διευ­θύ­ντρια ενός «σχο­λείου χωρίς τσάντα» κοντά στην Πίζα.

Ο εμπνευ­στής της ιδέας είναι ο Μάρκο Όρσι. Ο ίδιος είχε γράψει στις αρχές του 2000 ένα δοκίμιο, με το οποίο πρό­τεινε τη δημιουρ­γία ενός σχο­λείου που θα απάλ­λασσε τα παιδιά από τα βάρη της τσάντας για να τα εντάξει σε μία συλ­λο­γι­κό­τητα, όπου τα θρανία είναι κοινά, τα παιδιά βοηθούν το ένα το άλλο και η μάθηση δεν έρχεται από πάνω προς τα κάτω (αυτό συμ­βο­λί­ζει η απουσία της έδρας), ενώ καμιά φορά δεν υπάρ­χουν ούτε βιβλία, καθώς το εκπαι­δευ­τικό υλικό παρά­γε­ται μέσα στην τάξη.

Πίσω από αυτόν τον πρω­το­πο­ριακό τρόπο εκπαί­δευ­σης βρί­σκο­νται μεγάλοι θεω­ρη­τι­κοί της παι­δα­γω­γι­κής σκέψης, όπως η Μαρία Μοντε­σόρι και ο Σελε­στέν Φρενέ, αλλά και ο Αμε­ρι­κα­νός φιλό­σο­φος Τζον Ντιούι, καθώς και ο θεω­ρη­τι­κός της μη βίας Ντανίλο Ντόλτσι. Το πρό­γραμμα ξεκί­νησε από ένα σχολείο της Φάουλια, ενός χωριού 3.000 κατοί­κων στην Τοσκάνη και σήμερα έχει επε­κτα­θεί σε εκα­το­ντά­δες σχολεία.

Από αυτό το θεω­ρη­τικό μίγμα προ­έ­κυψε μία εντελώς δια­φο­ρε­τική προ­σέγ­γιση. Ένα παρά­δειγμα; Σε έναν μαθητή που δεν μπορεί να λύσει μία άσκηση στα μαθη­μα­τικά και κοι­τά­ζει το τετρά­διο του διπλα­νού του δεν γίνεται παρα­τή­ρηση, καθώς θεω­ρεί­ται ότι δεν αντι­γρά­φει, αλλά ότι μαθαί­νει μέσω της μίμησης. Αυτή η δια­φο­ρε­τική προ­σέγ­γιση «πατάει» στο τρί­πτυχο «υπευ­θυ­νό­τητα – κοι­νό­τητα – αλλη­λεγ­γύη». Σε αυτό το πνεύμα, στις τάξεις δημιουρ­γού­νται «νησίδες», όπου οι μαθητές δου­λεύ­ουν συλ­λο­γικά, και μία «αγορά» όπου συζη­τούν, δια­βά­ζουν, ανταλ­λάσ­σουν υλικό και πλη­ρο­φο­ρίες.

Όπως φαί­νε­ται, το «σχολείο χωρίς τσάντα» δεν έχει κερ­δί­σει μόνο τους εκπαι­δευ­τι­κούς και τους μαθητές, αλλά και τους γονείς. «Στην αρχή ήμουν επι­φυ­λα­κτική, μου έλειπε η παρα­δο­σιακή τάξη, φοβό­μουν ότι η συλ­λο­γική δουλειά θα μετα­τρε­πό­ταν σε ένα χάος χωρίς κανόνες. Στη συνέ­χεια, όμως, δια­πί­στωσα ότι σε συν­θή­κες ελευ­θε­ρίας τα παιδιά γίνο­νται πιο ελεύ­θερα», λέει στην ιταλική εφη­με­ρίδα η μητέρα ενός μαθητή της Ε’ δημο­τι­κού.

Το ίδιο ενθου­σια­σμένη δηλώνει μία άλλη μητέρα: «Εδώ τα παιδιά μου μαθαί­νουν να σκέ­φτο­νται».

Τα ΝΕΑ