Η Κάρπαθος είναι εμπειρία ζωής

Μεση­μέρι Κυρια­κής στο Λονδίνο, η ζέστη και η υγρασία έχουν βυθίσει το Regent’s Park σε μια πρω­τό­γνωρη ακι­νη­σία. Όμως ανάμεσα στα ξέξα­σπρα σώματα που, ψιλο­ζα­λι­σμένα από τις μπίρες, λιά­ζο­νται στο γρασίδι, υπάρχει κάποιο με τάσεις φυγής – το δικό μου. Με την πρώτη υποψία αέρα, το παρεό μου γίνεται ιπτά­μενο χαλί και πετάω στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο, κάνο­ντας κύκλους γύρω από μια δαγκάνα αστακού. Έτσι μοιάζει από ψηλά η Κάρ­πα­θος.

Προ­σγεί­ωση κατευ­θείαν σε ένα γλέντι, μέσα Αυγού­στου. Κατα­ρα­μέ­νος μήνας ο Αύγου­στος για τους λάτρεις των ποιο­τι­κών δια­κο­πών, για την Κάρπαθο όμως μήνας-θεός. Τα χωριά έχουν απαρτία, οι ξενι­τε­μέ­νοι από την Αμερική και την Αυστρα­λία έχουν επι­στρέ­ψει. Άγνωστη μεταξύ αγνώ­στων, και όμως μου φέρο­νται σαν να είμαι η επίτιμη προ­σκε­κλη­μένη: αυτή που αξίζει την πλα­στική καρέκλα δίπλα στην ορχή­στρα, που το ποτήρι της δεν θα αδειά­ζει ποτέ κάτω από τη μέση και θα έχει μπροστά της τους καλύ­τε­ρους μεζέδες. Και αυτή, φυσικά, που θα απο­θε­ω­θεί στον «πάνω χορό», τον πηδηχτό, παρόλο που όσοι άτυχοι βρεθούν σε κοντινή ακτίνα θα γυρί­σουν στις θέσεις τους κου­τσαί­νο­ντας. Το ξημέ­ρωμα κι ενώ η λύρα είναι ακόμα «ζεστή», θα μου μπλο­κά­ρει την έξοδο μια παλιά μαντι­νάδα: «Τι μου το παίζεις του φευγού; Να φύγεις δε σ’ αφήνω. Εδώ ως τα ξημε­ρώ­ματα θα κάθομαι να πίνω». Θα γίνουν άραγε και φέτος τα γλέντια; Με τι «πρω­τό­κολλα»; Θέλω να πιστεύω πως ναι.

Με την Κάρπαθο δεν με δένει σχέση πολλών ετών, ούτε την ξέρω σαν την παλάμη του χεριού μου. Για έναν περί­εργο λόγο, όμως, είναι το μόνο μέρος που νοσταλγώ. Λέει ο θρύλος ότι οι πρώτοι κάτοι­κοι του νησιού ονο­μά­στη­καν Αρπά­θεοι και μετά Καρ­πά­θιοι, γιατί από τη λατρεία για τον τόπο τους έκλεψαν τους θεούς του Ολύμπου και τους έφεραν στο νησί. Χάρη τούς έκαναν. Αν είσαι θεός, τέτοιο εξοχικό θες για το καλο­καίρι, άγριο και απρό­σιτο. Άσε που βολεύει και το όνομα, Όλυμπος εκεί, Όλυμπος και εδώ.

Μόνο που η εδώ Όλυμπος είναι γένους θηλυκού. Όπως η επί αιώνες γυναι­κο­κρα­τού­μενη κοι­νω­νία της, που παρέ­μενε κλειστή μέχρι τα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1970, τότε που ο δρόμος και το ρεύμα δεν είχαν ακόμα φτάσει μέχρι εκεί. Αργά το από­γευμα, μετά τις 17.30, όταν τα του­ρι­στικά πούλμαν ανα­χω­ρούν και το πολύ­χρωμο μεσαιω­νικό χωριό ηρεμεί σιγά σιγά, μένει χώρος για όποιον θέλει να γίνει σιω­πη­λός παρα­τη­ρη­τής εικόνων υπό εξα­φά­νιση. Δωρικές μορφές με παρα­δο­σια­κές φορε­σιές, τραχιά χέρια και σκαμ­μένα από τον ήλιο πρόσωπα επι­στρέ­φουν στα φουρ­νί­σματα, στον αργα­λειό και στα κου­βα­λή­ματα, στις τελευ­ταίες δου­λειές της ημέρας.

Ώσπου να ανέβω στο εστια­τό­ριο «Μύλος» για να δω το ηλιο­βα­σί­λεμα από τον τελευ­ταίο εν ενερ­γεία ανε­μό­μυλο της Ολύμπου, η κάτω γει­το­νιά θα έχει απο­κοι­μη­θεί. Φεύ­γο­ντας θα τρε­μο­παί­ζουν μέσα στα σκο­τεινά μονό­χωρα σπι­τά­κια οι φλόγες από τα καντή­λια, μετα­φέ­ρο­ντας μια αίσθηση από τα παλιά – τον καιρό που το χωριό φωτι­ζό­ταν με λάμπες πετρε­λαίου.

Το πλάνο για την Κάρπαθο το έχω έτοιμο από καιρό: θα κάνω ό,τι δεν έκανα, θα ξανα­κάνω ό,τι έκανα. Και όμως, φτά­νο­ντας, ξέρω ότι όλα τα σχέδια είναι ανούσια. Η μέρα θα αυτορ­ρυθ­μι­στεί, δίνο­ντας προ­τε­ραιό­τητα στα σημα­ντικά: τι ώρα περνάει ο μπο­νέ­ντης, το παχύ σύννεφο που δια­σχί­ζει τα βουνά της Καρ­πά­θου, να τον χαζέ­ψουμε από τις Μενετές τρώ­γο­ντας κου­λού­ρες από τον φούρνο; Πόσα μποφόρ έχει στον Αφιάρτη για windsurfing; Πόσα ντολ­μα­δά­κια έχουν μείνει στη Μαρίνα, στο Φοινίκι; Με τι ψάρια γύρισε ο «Άη Γιώργης» στη Φωλιά, στα Σπόα; Θα πάμε κατευ­θείαν από την παραλία στο πανη­γύρι ή θα γυρί­σουμε πρώτα από το δωμάτιο;

BOYTIEΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Έλεγχος τσάντας πριν από την παραλία. Αντη­λιακό, παγούρι, μάσκα, τσεκ. Μπο­τά­κια τσεκ – κάποιος θα μου πει για το φαντα­στικό μονο­πάτι εδώ δίπλα και θα είναι από εκείνα που δεν χάνο­νται. Σουγιάς, τσεκ – για το καρ­πούζι που θα με ξεδι­ψά­σει και θα είναι το πιο ωραίο του καλο­και­ριού. Φακός και μπα­τα­ρίες, τσεκ – για εκείνο το προ­αί­σθημα που έχω ότι θα ξεχα­στούμε με μια παρέα στον Άγιο Μηνά έως τα μεσά­νυ­χτα. Εντάξει, δεν είναι προ­αί­σθημα, είναι σχέδιο προ­με­λε­τη­μένο.

Καθί­σαμε ένα βράδυ και μετρή­σαμε τις παρα­λίες με έναν θαλασ­σό­λυκο που ξέρει το νησί σπιθαμή προς σπιθαμή: πάνω από 100. Από τη μια είναι νησί αρκετά μεγάλο, για να βρεις ακόμα και στην κορύ­φωση της σεζόν παρα­λίες όπως το Αράκι και να απο­μο­νω­θείς, από την άλλη μικρό όσο πρέπει, για να σε θυμού­νται το βράδυ οι γνωστοί άγνω­στοι, όσοι συνά­ντη­σες και σου είπαν μια «καλη­μέρα» στα χωριά και μοι­ρά­στη­καν ίσως και μια ιστορία. Στο Απέρι θα ’ναι μάλλον για τους φημι­σμέ­νους μάστο­ρες που έχτισαν τα αρχο­ντικά, στις Πυλές για την παρά­δοση του χωριού να «βγάζει» ντου­ζί­νες από δασκά­λους, στις Μενετές για το Λαο­γρα­φικό Μουσείο που ήταν παλιά οστε­ο­φυ­λά­κιο. Στην Αρκάσα για το ταλέντο στους δια­γω­νι­σμούς μαντι­νά­δας.

Δεν προ­λα­βαί­νεις να πιάσεις κου­βέ­ντα και, χωρίς να ξέρουν πώς σε λένε, σε βάζουν μέσα στα σπίτια τους, που μοιά­ζουν με μουσεία. Κι από επι­σκέ­πτης γίνεσαι το ανίψι που μαθαί­νει για τον τόπο μέσα από τη ζωντανή ιστορία, τα κεντή­ματα που στο­λί­ζουν τους σου­φά­δες και τις ιστο­ρίες των εικο­νι­ζο­μέ­νων στις ασπρό­μαυ­ρες φωτο­γρα­φίες. Και μαθαί­νεις για εκείνη τη γιαγιά κάποιου που ήρθε νύφη από την Κάσο και έκανε τα ντολ­μα­δά­κια τα κασιώ­τικα, καρ­πα­θιώ­τικα. Σου διη­γού­νται την ιστορία για εκείνον τον προγόνο που οι Ιταλοί τού κατέ­στρε­ψαν τα μελίσ­σια για να κάνουν πολυ­βο­λείο και κου­βα­λούν τη συναι­σθη­μα­τική φόρτιση σαν να έγινε χθες.

Η νέα γενιά της Ολύμπου τιμά την παρα­δο­σιακή φορεσιά. (Φωτο­γρα­φία: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΑΦΟΣ)

Τα ραντε­βού είναι περιττά. Το βράδυ θα βρε­θούμε κάπου στα Πηγάδια. Κάποιος θα ρίξει την ιδέα για Σαρία και το επόμενο πρωί θα κάνουμε το έξτρα μίλι για το ακα­τοί­κητο νησάκι βόρεια της Καρ­πά­θου. Φτά­νο­ντας θα πω «δεν μου αξίζει ακόμα η βουτιά», θα γυρίσω την πλάτη στη θάλασσα και θα ανη­φο­ρίσω με το σακίδιό μου στα Παλάτια. Χαμένη στις αρχαίες οχυ­ρώ­σεις, θα φαντά­ζο­μαι τους Σαρα­κη­νούς πει­ρα­τές να μπαι­νο­βγαί­νουν στα θολωτά ερείπια. Δύο μαυ­ρο­πε­τρί­τες θα με οδη­γή­σουν στο φαράγγι του Έντη και μετά στο ξωκλήσι του Αγίου Ζαχαρία. Κι εκεί, κοι­τά­ζο­ντας από ψηλά το πέλαγος, θα πω «Σαρία, σε κατέ­κτησα», κι ας ξέρω ότι άλλοι είναι οι πραγ­μα­τι­κοί «κατα­κτη­τές» αυτού του τόπου: 2.500 κατσί­κες ζουν στο νησί και κάποιες από αυτές φυλάνε καρα­ούλι στην παραλία μήπως τολ­μή­σεις να φας κάτι χωρίς να το δοκι­μά­σουν πρώτες. Στην επι­στροφή, η βουτιά. Κολυ­μπάω στην αρι­στερή πλευρά του κόλπου και χώνομαι σε μια τρύπα που οδηγεί σε ένα σπη­λαιώ­δες πέρασμα. Βάζω τη μάσκα και κοιτάζω κάτω τα πολύ­χρωμα πετρώ­ματα, κι είναι σαν να τα βλέπω μέσα από καλει­δο­σκό­πιο. Ξαφνικά νιώθω ότι ήρθε η ώρα για τη μεγάλη βουτιά, για υπο­βρύ­χιους λαβυ­ρίν­θους, ναυάγια και, αν είμαι τυχερή, για συνα­ντή­σεις με χελώνες και φώκιες. Αν όχι εδώ, πού; Να πάρω τον Ντίνο στο κατα­δυ­τικό κέντρο βγαί­νο­ντας, να κλείσω ημε­ρο­μη­νία για την πρώτη μου κατά­δυση.

Ευτυχία είναι η δια­δρομή με ένα «νοι­κιά­ρικο» αμάξι σε ένα σύννεφο σκόνης που δια­λύ­ε­ται όταν φτάνεις στα τιρ­κουάζ νερά του Δια­κό­φτη. Είναι οι μικρές παρά­ξε­νες ανα­κα­λύ­ψεις – ο αρχαίος βωμός που εκτελεί χρέη κολυ­μπή­θρας στην Αγία Σοφία στην Αρκάσα, τα βράχια-γλυπτά φτιαγ­μένα από κοχύλια στου Μιχα­λιού τον Κήπο. Είναι η στιγμή που θα σου φορέ­σουν το παρα­δο­σιακό μαντίλι στην Όλυμπο και θα σου πουν: «Τώρα σε κάναμε δικιά μας». Κι όλα αυτά θα επι­στρέ­φουν σαν όνειρα ενός μεση­με­ριού και θα μειώ­νουν την από­σταση Κάρπαθος-Λονδίνο μέχρι να πάρεις το επόμενο αερο­πλάνο.

ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ

• Η παραλία-φίρμα είναι τα Άπελλα. Τα «κανο­νικά» καλο­καί­ρια επε­φύ­λασσε, ως πολυ­σύ­χνα­στη, ταλαι­πω­ρία στο παρ­κά­ρι­σμα και στην εύρεση ξαπλώ­στρας, και χρεια­ζό­ταν να πάτε πολύ νωρίς το πρωί ή αργά το από­γευμα.

• Για ποιο­τικά σου­βε­νίρ, επι­σκε­φθείτε το εργα­στήρι κερα­μι­κών της Πόπης Παυ­λί­δου στην Όλυμπο. Περάστε κι από το στι­βα­νά­δικο του Γιάννη Πρεάρη, του τελευ­ταίου στιβανά στο νησί.

• Το πιο μυστα­γω­γικό πανη­γύρι είναι αφιε­ρω­μένο στον Άη Γιάννη και γίνεται δίπλα στο σπη­λαιώ­δες εκκλη­σάκι του, στην αρχαία νεκρό­πολη της Βρου­κού­ντας (28-30 Αυγού­στου). Παρέες φτάνουν στην απρό­σιτη τοπο­θε­σία αργά το από­γευμα με καΐκι από το Διαφάνι ή περ­πα­τώ­ντας από την Αυλώνα. Οι γυναί­κες ακο­λου­θούν με γαϊ­δου­ρά­κια που είναι φορ­τω­μένα με κου­βέρ­τες – όλοι θα δια­νυ­κτε­ρεύ­σουν εκεί, αλλά κανείς δεν θα κοι­μη­θεί. Το ακρω­τήρι θα είναι φωτι­σμένο με κεράκια, ο ήλιος θα ανα­τέλ­λει υπό τον ήχο λύρας και τσα­μπού­νας. Τη δεύτερη και την τρίτη ημέρα το πανη­γύρι μετα­φέ­ρε­ται στην Αυλώνα.

• Η Κάρ­πα­θος είναι περι­πα­τη­τι­κός προ­ο­ρι­σμός. Από τις πιο ενδια­φέ­ρου­σες δια­δρο­μές είναι αυτή που ξεκι­νάει από την Αυλώνα και κατα­λή­γει στο Τρί­στομο, στα ερείπια της Καζάρ­μας, του στρα­τώνα των Ιταλών (3 ώρες και 20 λεπτά). Κατε­βά­στε στο κινητό την εφαρ­μογή «Karpathian Paths».

Το φαράγγι της Φλα­σκιάς από τα πιο δημο­φιλή στους αναρ­ρι­χη­τές. (Φωτο­γρα­φία: ΝΙΚΟΛΑΣ ΜΑΣΤΟΡΑΣ)

• Θέλετε να δοκι­μά­σετε τις δυνά­μεις σας στην αναρ­ρί­χηση; Τόσο στην ακτο­γραμμή όσο και στην ενδο­χώρα υπάρ­χουν πάνω από 240 δια­δρο­μές που κατα­σκευά­στη­καν ακο­λου­θώ­ντας αυστηρά μέτρα ασφα­λείας. Για εξει­δι­κευ­μέ­νες πλη­ρο­φο­ρίες συμ­βου­λευ­τείτε τον οδηγό «Κarpathos: Rock Climbing Guidebook» (ενη­με­ρω­θείτε για τα σημεία πώλησης στοclimbkarpathos.comή επι­κοι­νω­νή­στε με το γκρουπ Climbing Karpathos στο Facebook).
  • Οι πιο φημι­σμέ­νες μακα­ρού­νες σερ­βί­ρο­νται από την Ευδοξία, στην παραλία της Άδειας, στον όμορφο κήπο της ταβέρ­νας της. Η καλύ­τερη ώρα είναι το από­γευμα, ώστε να κλεί­σετε το δείπνο σας το ηλιο­βα­σί­λεμα με ένα κρασί στην παραλία. Άλλο ωραίο ταί­ρια­σμα παρα­λίας με φαγητό είναι αυτό της Δαμα­τρίας, με το εστια­τό­ριο του ξενο­δο­χείου Poseidon Blue, για «πει­ραγ­μένα» καρ­πα­θιώ­τικα πιάτα. Ή στον Άγιο Θώρο (όπου κάνεις και πηλο­θε­ρα­πεία) με το ομώνυμο παρα­δο­σιακό ταβερ­νάκι.

Πρώτη δημο­σί­ευση: “Greece Is Νησιά”.

Μπο­ρείτε να παραγ­γεί­λετε το τεύχος εδώ: https://subscription.kathimerini.gr/greece-is