Τι γιορτάζουμε την Κυριακή των Βαΐων

Η εί­σο­δος του Ιησού Χρι­στού στα Ιε­ρο­σό­λυ­μα “επί πώλου όνου”. Σύμ­φω­να με το χρι­στια­νι­κό εορ­το­λό­γιο κα­θιε­ρώ­θη­κε να ονο­μά­ζε­ται Κυ­ρια­κή των Βαΐων (ή Κυ­ρια­κή του Λα­ζά­ρου ή Κυ­ρια­κή Βαϊ­ο­φό­ρος) η προη­γού­με­νη Κυ­ρια­κή της εορ­τής της Ανά­στα­σης.

Γε­νι­κά

Από την Κυ­ρια­κή των Βαΐων αρ­χί­ζει ου­σια­στι­κά η λε­γό­με­νη Με­γά­λη Εβδο­μά­δα ή Εβδο­μά­δα των Παθών. Κατά την ημέρα αυτή εορ­τά­ζε­ται η ανά­μνη­ση της θριαμ­βι­κής ει­σό­δου του Ιησού Χρι­στού στα Ιε­ρο­σό­λυ­μα όπου, κατά τους συγ­γρα­φείς των Ιερών Ευαγ­γε­λί­ων, οι Ιου­δαί­οι τον υπο­δέ­χθη­καν κρα­τώ­ντας βάια ή βάγια (κλά­δους φοι­νί­κων) και απλώ­νο­ντας στο έδα­φος τα φο­ρέ­μα­τά τους ζη­τω­κραύ­γα­ζαν «Ωσαν­νά, ευ­λο­γη­μέ­νος ο ερ­χό­με­νος εν ονό­μα­τι Κυ­ρί­ου».

Εορ­τα­σμός

Κατά τους πρώ­τους αιώ­νες του Χρι­στια­νι­σμού η εορτή της ανά­μνη­σης αυτής τε­λού­ταν μαζί με την ανά­στα­ση του Λα­ζά­ρου που αρ­γό­τε­ρα η δεύ­τε­ρη με­τα­τέ­θη­κε κατά μία ημέρα πριν το λε­γό­με­νο Σάβ­βα­το του Λα­ζά­ρου.

Σή­με­ρα η Κυ­ρια­κή αυτή τόσο στην Ανα­το­λι­κή όσο και στη Δυ­τι­κή Εκ­κλη­σία θε­ω­ρεί­ται ως αρχή των Αγίων Παθών. Παρά το χαρ­μό­συ­νο χα­ρα­κτή­ρα της, αρ­χι­κά η κα­τά­λυ­ση ψα­ριών, λα­διού και κρα­σιού την ημέρα αυτή θε­ω­ρή­θη­καν ασυμ­βί­βα­στα προς την ιε­ρό­τη­τα της Με­γά­λης Εβδο­μά­δας και της ακο­λου­θού­με­νης νη­στεί­ας,(Με­γά­λη Τεσ­σα­ρα­κο­στή), προ­σαρ­μό­ζο­ντας αυτή ανά­λο­γα.

Η πα­ρα­πά­νω ανά­μνη­ση τι­μά­ται ιδιαί­τε­ρα με εξέ­χου­σα υμνο­λο­γία και με­γα­λο­πρε­πή λει­τουρ­γία στο τέλος της οποί­ας δια­νέ­μο­νται βάγια που έχουν προη­γου­μέ­νως ευ­λο­γη­θεί κατά την ακο­λου­θία του όρ­θρου.

Έθιμα ανα­πα­ρά­στα­σης

Ση­μειώ­νε­ται ότι στις πρώ­τες εκ­κλη­σί­ες εορ­τα­ζό­ταν η μνήμη αυτή με ανα­πα­ρά­στα­ση του γε­γο­νό­τος. Συ­γκε­κρι­μέ­να στους Αγί­ους Τό­πους κατά τον 4ο αιώνα ο επί­σκο­πος ξε­κι­νώ­ντας με πομπή από το Όρος των Ελαιών ει­σερ­χό­ταν στα Ιε­ρο­σό­λυ­μα επί «πώλου όνου» πε­ρι­στοι­χι­ζό­με­νος από τον κλήρο ενώ οι πι­στοί προ­πο­ρευό­ταν κρα­τώ­ντας κλά­δους φοι­νί­κων.

Στους δε βυ­ζα­ντι­νούς χρό­νους τε­λού­νταν ο λε­γό­με­νος «πε­ρί­πα­τος του Αυ­το­κρά­το­ρα» όπου η πομπή ξε­κι­νού­σε από τα ανά­κτο­ρα στην οποία συμ­με­τεί­χε ο αυ­το­κρά­το­ρας κρα­τώ­ντας την ει­κό­να του Χρι­στού πλαι­σιω­μέ­νος από το ιε­ρα­τείο όπου και κα­τέ­λη­γε στην Αγιά Σοφιά. Της αυ­το­κρα­το­ρι­κής αυτής πο­μπής προη­γού­νταν ο λα­μπα­δά­ριος ο οποί­ος έψελ­νε «Εξέλ­θα­τε έθνη και θε­ώ­σα­σθε σή­με­ρον τον βα­σι­λέα των ου­ρα­νών…».

Σύμ­φω­να με τη μαρ­τυ­ρία του Βαλ­σα­μώ­να στο τέλος της εορ­τής αυτής ο μεν Αυ­το­κρά­το­ρας διέ­νει­με ιδιό­χει­ρα βάγια και σταυ­ρούς, ο δε Πα­τριάρ­χης κεριά για την Με­γά­λη Εβδο­μά­δα.

Το βυ­ζα­ντι­νό αυτό έθιμο πα­ρέ­λα­βαν και τη­ρού­σαν με ευ­λά­βεια και οι Τσά­ροι της Ρω­σί­ας τους οποί­ους ακο­λου­θού­σε ο κλή­ρος ξε­κι­νώ­ντας από το Κρεμ­λί­νο και κα­τα­λή­γο­ντας στο μη­τρο­πο­λι­τι­κό ναό.

Στην Ελ­λά­δα αντ΄ αυτών δια­τη­ρεί­ται μόνο η δια­νο­μή των βα­γιών από τους ιε­ρουρ­γούς των εκ­κλη­σιών.

Κατά το Με­σαί­ω­να στη Δυ­τι­κή Εκ­κλη­σία υπήρ­ξε ένα πε­ρί­ερ­γο έθιμο όπου μέσα στην εκ­κλη­σία πε­ρια­γό­ταν όνος επί του οποί­ου φε­ρό­ταν ομοί­ω­μα του Χρι­στού.

Τε­λε­τουρ­γία

Κατά την λει­τουρ­γι­κή τε­λε­τουρ­γία, την Κυ­ρια­κή των Βαΐων τε­λεί­ται η Θεία Λει­τουρ­γία του Χρυ­σο­στό­μου

Νη­στεία

Ανα­φο­ρι­κά με τη νη­στεία της ημέ­ρας αυτής υπάρ­χει μια δια­φο­ρο­ποί­η­ση στο ζή­τη­μα του αν κα­τα­λύ­ε­ται ψάρι ή όχι. Η γνώμη του Θε­ό­δω­ρου του Στου­δί­τη είναι ότι την Κυ­ρια­κή των Βαΐων «τρώ­γε­ται ψάρι», επει­δή θε­ω­ρεί­ται Δε­σπο­τι­κή εορτή. Για τον Άγιο Νι­κό­δη­μο τον Αγιο­ρεί­τη μόνο μία ημέρα της Με­γά­λης Σα­ρα­κο­στής τρώ­γε­ται ψάρι δη­λα­δή, την ημέρα του Ευαγ­γε­λι­σμού.

Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή η θέση των Aπο­στο­λι­κών Δια­τα­γών όταν λένε:, «Μετά από αυτές (δη­λα­δή τις εορ­τές των Χρι­στου­γέν­νων και των Θε­ο­φα­νεί­ων), να τη­ρεί­ται τη νη­στεία της Τεσ­σα­ρα­κο­στής, η οποία πε­ρι­λαμ­βά­νει ανά­μνη­ση της ζωής του Κυ­ρί­ου και της νο­μο­θε­σί­ας. Να κρα­τιέ­ται αυτή η νη­στεία πριν από το Πάσχα, αρ­χί­ζο­ντας από τη Δευ­τέ­ρα και συ­μπλη­ρού­με­νη την Πα­ρα­σκευή. Μετά από αυτές αφού στα­μα­τή­σε­τε τη νη­στεία, να αρ­χί­ζε­τε την αγία εβδο­μά­δα του Πάσχα, νη­στεύ­ο­ντες κα­τ΄αυ­τήν όλοι με φόβο…»

Είναι εν­δει­κτι­κοί οι όροι ΄΄α­φού στα­μα­τή­σε­τε τη νη­στεί­α­΄΄ και ΄΄να αρ­χί­ζε­τε­΄΄, οι οποί­ες δεί­χνουν ότι μια νη­στεία τε­λειώ­νει και μία άλλη αρ­χί­ζει. Αυτή που τε­λειώ­νει είναι η νη­στεία της Με­γά­λης Σα­ρα­κο­στής και αυτή που αρ­χί­ζει είναι η νη­στεία της Με­γά­λης Εβδο­μά­δας. άρα η εορτή αυτή βρί­σκε­ται ανε­ξάρ­τη­τα ανά­με­σα σε δύο νη­στεί­ες.

Η θέση της λοι­πόν δίνει το δι­καί­ω­μα να ομι­λούν περί κα­τα­λύ­σε­ως κα­τ΄αυ­τήν την ημέρα ψα­ριού ή ακόμα και αυγού

Από τη Βι­κι­παί­δεια, την ελεύ­θε­ρη εγκυ­κλο­παί­δεια