Από το γεωτρύπανο της Ρόδου στη νέα ενεργειακή σκακιέρα της Μεσογείου

• Έξι δεκα­ε­τίες μετά τη SAFOR στην Κατ­τα­βιά, οι αμε­ρι­κα­νι­κές εται­ρίες κολοσ­σοί ExxonMobil και Chevron, επα­να­φέ­ρουν τους υδρο­γο­νάν­θρα­κες στο προ­σκή­νιο

Οι τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις στον τομέα των υδρο­γο­ναν­θρά­κων σημα­το­δο­τούν μια νέα φάση για τη χώρα μας. Η ExxonMobil και η Chevron, δύο από τους ισχυ­ρό­τε­ρους αμε­ρι­κα­νι­κούς ενερ­γεια­κούς κολοσ­σούς, ενι­σχύ­ουν τη στρα­τη­γική τους παρου­σία στις ελλη­νι­κές παρα­χω­ρή­σεις δυτικά, νοτιο­δυ­τικά της Κρήτης και στο Ιόνιο, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για την πρώτη ουσια­στική φάση εξε­ρευ­νη­τι­κών γεω­τρή­σεων μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.

Οι κινή­σεις αυτές δεν είναι απλώς οικο­νο­μι­κές επεν­δύ­σεις, απο­τε­λούν στρα­τη­γική τοπο­θέ­τηση των ΗΠΑ στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα πλαίσιο ασφά­λειας και στα­θε­ρό­τη­τας γύρω από την ενερ­γειακή αξιο­ποί­ηση των θαλάσ­σιων λεκανών της περιο­χής. Μέσα σε αυτό το περι­βάλ­λον, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ, η Αίγυ­πτος και η Λιβύη μπορούν να απο­τε­λέ­σουν τον πυρήνα μιας νέας πολυ­με­ρούς συνερ­γα­σίας για την από κοινού αξιο­ποί­ηση των πλου­το­πα­ρα­γω­γι­κών πόρων του βυθού.

Η λεκάνη του Ηρο­δό­του, που εκτεί­νε­ται νότια της Κρήτης και βορειο­δυ­τικά της Λιβύης, όπως και η ορο­σειρά του Ανα­ξί­μαν­δρου ανοικτά του Καστελ­λό­ρι­ζου, θεω­ρού­νται περιο­χές με σημα­ντικό γεω­λο­γικό ενδια­φέ­ρον. Αν και γεω­πο­λι­τικά ευαί­σθη­τες, θα μπο­ρού­σαν μελ­λο­ντικά, υπό στα­θε­ρές διε­θνείς εγγυ­ή­σεις και τεχνική υπο­στή­ριξη να απο­τε­λέ­σουν τον φυσικό επόμενο στόχο της ερευ­νη­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Οι γεω­τρή­σεις πετρε­λαίου στην Κατ­τα­βιά

Η ιστορία, ωστόσο, δείχνει ότι η ενερ­γειακή περι­πέ­τεια της Ελλάδας δεν ξεκινά σήμερα. Περισ­σό­τερο από μισό αιώνα πριν, τη δεκα­ε­τία του ’60, στη Ρόδο στήθηκε για πρώτη φορά γεω­τρύ­πανο, στην περιοχή της Κατ­τα­βιάς, όπου η γαλλική εται­ρεία SAFOR πραγ­μα­το­ποί­ησε δύο χερ­σαίες γεω­τρή­σεις (1963–1965) σε συνερ­γα­σία με το Υπουρ­γείο Βιο­μη­χα­νίας, το ΙΓΜΕ και το Γαλλικό Ινστι­τούτο Πετρε­λαίων (IFP), επί υπουρ­γίας Γιάννη Ζίγδη. Οι γεω­τρή­σεις θεω­ρή­θη­καν άγονες, καθώς δεν εντο­πί­στη­καν εκμε­ταλ­λεύ­σιμα απο­θέ­ματα, ωστόσο δεν έφτασαν ποτέ το βάθος που προ­έ­βλε­παν οι αρχικές συμ­φω­νίες. Μέχρι σήμερα, στο σημείο υπάρ­χουν τα απο­μει­νά­ρια εκείνης της προ­σπά­θειας (η κεντρική οπή, τα ίχνη της μετα­φο­ράς ρευστής ύλης και το έδαφος που παρα­μέ­νει χέρσο), ένα σιωπηλό απο­τύ­πωμα μιας εποχής που πίστεψε στο «μαύρο χρυσό».

Ο καθη­γη­τής Γεω­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών Ευθύ­μιος Λέκκας είχε επι­ση­μά­νει ότι στη Νότια Ρόδο ενδέ­χε­ται να υπάρ­χουν θύλακες φυσικού αερίου σε μικρές ποσό­τη­τες, καθώς το υπέ­δα­φος της περιο­χής δια­θέ­τει ιζη­μα­το­γενή πετρώ­ματα και οργα­νική ύλη που ευνοούν τη δημιουρ­γία υδρο­γο­ναν­θρά­κων. Το εύρημα αυτό συν­δέ­ε­ται και με τις παλαιο­ντο­λο­γι­κές ενδεί­ξεις της περιο­χής, δηλαδή απο­λι­θώ­ματα μαστό­δο­ντων, ιππο­πό­τα­μων και νάνων ελε­φά­ντων, που απο­κα­λύ­πτουν ένα γεω­λο­γικό παρελ­θόν πλούσιο σε βιο­λο­γικά στοι­χεία.

Η πρώτη επίσημη πολι­τική αναφορά για την ύπαρξη πετρε­λαίου νοτίως της Ρόδου έγινε το 2000, όταν ο πρώην υπουρ­γός Ευάγ­γε­λος Κου­λου­μπής παρα­δέ­χθηκε δημο­σίως ότι μελέτες της γαλ­λι­κής εται­ρείας Beicip, για λογα­ρια­σμό της ΔΕΠ, εντό­πι­ζαν πιθανά κοι­τά­σματα νοτίως της Ρόδου και στο Καστελ­λό­ριζο. Τη δεκα­ε­τία του 2010, το ενδια­φέ­ρον για την περιοχή ανα­ζω­πυ­ρώ­θηκε. Τον Ιούλιο του 2012, το Υπουρ­γείο Ενέρ­γειας, με τον υφυ­πουργό Γιάννη Μανιάτη, προ­κή­ρυξε δια­γω­νι­σμό με τη δια­δι­κα­σία «Open Door», ανοί­γο­ντας όλα τα χερσαία οικό­πεδα της χώρας σε διε­θνείς επεν­δυ­τές. «Επα­να­ξιο­λο­γούμε περιο­χές που είχαν ερευ­νη­θεί με ξεπε­ρα­σμένα τεχνο­λο­γικά μέσα», δήλωνε τότε ο Μανιά­της, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η πρόοδος της τεχνο­λο­γίας και το αυξη­μένο ενδια­φέ­ρον των εται­ρειών μετά τις ανα­κα­λύ­ψεις στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, καθι­στού­σαν σκόπιμη την επα­να­δρα­στη­ριο­ποί­ηση. Η πρω­το­βου­λία εκείνη στόχευε στη δια­φά­νεια και την προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων, ανοί­γο­ντας για πρώτη φορά το Εθνικό Αρχείο Υδρο­γο­ναν­θρά­κων στο κοινό, μια ενέρ­γεια που κατέρ­ριψε δεκα­ε­τίες μυστι­κο­πά­θειας.

Από τα ίχνη της SAFOR στις γεω­τρή­σεις των αμε­ρι­κα­νι­κών κολοσ­σών

Σήμερα, σχεδόν 62 χρόνια μετά το πρώτο γεω­τρύ­πανο στη Ρόδο, η ενερ­γειακή ιστορία της περιο­χής φαί­νε­ται να ξανα­γρά­φε­ται. Η παρου­σία της ExxonMobil και της Chevron στην ελλη­νική ΑΟΖ δεν είναι απλώς μια οικο­νο­μική εξέλιξη, απο­τε­λεί επι­στροφή στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο με νέους όρους ισχύος και ασφά­λειας. Αν οι τεχνι­κές επι­βε­βαιώ­σεις και οι γεω­πο­λι­τι­κές συν­θή­κες το επι­τρέ­ψουν, η ευρύ­τερη περιοχή από την Κρήτη έως το Καστελ­λό­ριζο στην οποία η Ρόδος κατέχει φυσική και ιστο­ρική θέση μπορεί να απο­τε­λέ­σει το νέο ενερ­γειακό τόξο της Ευρώπης, συν­δέ­ο­ντας τα κοι­τά­σματα του Νοτίου Αιγαίου με τις υπο­δο­μές της Αιγύ­πτου και τα δίκτυα του Ισραήλ και της Κύπρου. Η ιστορία φαί­νε­ται να ολο­κλη­ρώ­νει έναν κύκλο. Από τα πει­ρα­μα­τικά γεω­τρύ­πανα της δεκα­ε­τίας του ’60, στα γεω­τρύ­πανα των αμε­ρι­κα­νι­κών εται­ρειών του 21ου αιώνα με τη Ρόδο να στέκει και πάλι στο επί­κε­ντρο, ως σημείο ανα­φο­ράς ανάμεσα στο παρελ­θόν και το μέλλον της ελλη­νι­κής ενερ­γεια­κής ταυ­τό­τη­τας.