Το προφίλ του επικίνδυνου οδηγού στους ελληνικούς δρόμους – Ελένη Καρύδη: Από τον πατέρα «οδηγάρα» στον γιο

«Νε­κρός 23χρο­νος σε τρο­χαίο στην Κα­τε­ρί­νη». «Νε­κρός ο 30χρο­νος οδη­γός και δύο τραυ­μα­τί­ες από τρο­χαίο στη Με­σο­γεί­ων». «Θα­να­τη­φό­ρο τρο­χαίο στα Τρί­κα­λα με θύ­μα­τα δύο νέους». Οι τί­τλοι αυτοί γρά­φτη­καν μόλις τις πρώ­τες ημέ­ρες του Απρι­λί­ου. Ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ροι πλημ­μύ­ρι­σαν το δια­δί­κτυο τον Μάρ­τιο. Την ίδια ώρα που η Ελ­λά­δα πεν­θού­σε τα θύ­μα­τα του τρα­γι­κού δυ­στυ­χή­μα­τος των Τε­μπών, οι­κο­γέ­νειες σε δια­φο­ρε­τι­κές άκρες της χώρας θρη­νού­σαν τα δικά τους παι­διά που σκο­τώ­θη­καν σε τρο­χαία.

«Έχου­με 57 νε­κρούς κάθε ενά­μι­ση μήνα σε τρο­χαία στην Ελ­λά­δα. Εκεί, όμως, δεν έχου­με την ίδια ευαι­σθη­το­ποί­η­ση, διότι εί­μα­στε εμείς οι ίδιοι οι οδη­γοί που εθε­λο­τυ­φλού­με και συ­νε­χί­ζου­με να οδη­γού­με με την κακή αυτή συ­μπε­ρι­φο­ρά», δη­λώ­νει ο Γιώρ­γος Γιαν­νής, κα­θη­γη­τής στο Εθνι­κό Με­τσό­βιο Πο­λυ­τε­χνείο και επι­κε­φα­λής της επι­στη­μο­νι­κής επι­τρο­πής που συ­νέ­τα­ξε το Εθνι­κό Στρα­τη­γι­κό Σχέ­διο Οδι­κής Ασφά­λειας.

Η Ελ­λά­δα κα­τά­φε­ρε τη δε­κα­ε­τία της κρί­σης, 2010-2020, να μειώ­σει θε­α­μα­τι­κά τον αριθ­μό των τρο­χαί­ων ατυ­χη­μά­των. Όπως ανα­φέ­ρει ο κ. Γιαν­νής, η μεί­ω­ση έφτα­σε το 54% και ήταν η κα­λύ­τε­ρη επί­δο­ση όλης της Ευ­ρώ­πης. Ωστό­σο, η χώρα μας κα­τα­τάσ­σε­ται ακόμα στα κράτη-μέλη με τους πε­ρισ­σό­τε­ρους νε­κρούς στην ΕΕ. Συ­γκε­κρι­μέ­να, το 2021, η Ελ­λά­δα κα­τέ­λα­βε την έκτη χει­ρό­τε­ρη θέση με 57 νε­κρούς ανά εκα­τομ­μύ­ριο κα­τοί­κων.

Ανά­γκη επί­δει­ξης και αντα­γω­νι­σμός

Όπως εξη­γεί ο ίδιος, πίσω από αυτά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά υπάρ­χει η πρό­θε­ση ενός άνδρα να εντυ­πω­σιά­σει τον εαυτό του και εν­δε­χο­μέ­νως και τους άλ­λους. «Είναι ένα γε­γο­νός που ισχύ­ει και στην Ελ­λά­δα και στην Ευ­ρώ­πη, και ισχύ­ει δια­χρο­νι­κά. Αν και το πο­σο­στό αυτό μειώ­νε­ται και η κουλ­τού­ρα βελ­τιώ­νε­ται συ­νε­χώς, αυτό δεν συμ­βαί­νει με τους ρυθ­μούς που θα θέ­λα­με», σχο­λιά­ζει ο κα­θη­γη­τής, προ­σθέ­το­ντας πως οι συ­μπε­ρι­φο­ρές αυτές γί­νο­νται στα­δια­κά κα­τα­κρι­τέ­ες από τον πε­ρί­γυ­ρο και έτσι όλο και λι­γό­τε­ροι άν­δρες επι­δί­δο­νται σε επι­δεί­ξεις και συ­μπε­ρι­φο­ρές υψη­λού κιν­δύ­νου. «Αυτά είναι κοι­νω­νι­κά πρό­τυ­πα. Ει­δι­κά για τους νέους άν­δρες είναι σύμ­βο­λο ισχύ­ος το όχημα, το καλό και το γρή­γο­ρο όχημα, αλλά και το με­γά­λο ρίσκο που μπο­ρεί να ανα­λά­βει. Οι γυ­ναί­κες πα­ρα­δο­σια­κά -δεν λέω αν είναι καλό ή κακό- δεν δεί­χνουν την ισχύ τους με συμ­βο­λι­σμό την τα­χύ­τη­τα και τα αυ­το­κί­νη­τα», εξη­γεί.

Η Κα­τε­ρί­να Τού­λιου, πει­ρα­μα­τι­κή ψυ­χο­λό­γος και συ­νερ­γά­τι­δα στο Ιν­στι­τού­το Με­τα­φο­ρών και Βιώ­σι­μης Κι­νη­τι­κό­τη­τας (Ι.ΜΕΤ.) του Εθνι­κού Κέ­ντρου Έρευ­νας και Τε­χνο­λο­γι­κής Ανά­πτυ­ξης πα­ρα­τη­ρεί πως οι συ­μπε­ρι­φο­ρές αυτές πα­ρα­τη­ρού­νται πιο συχνά στις με­σο­γεια­κές χώρες όπου υπάρ­χει ακόμα το πρό­τυ­πο της το­ξι­κής αρ­ρε­νω­πό­τη­τας, καθώς συν­δέ­ο­νται άμεσα με την αυ­το­πε­ποί­θη­ση του άνδρα που πη­γά­ζει και από το στε­ρε­ό­τυ­πο ότι οι άν­δρες είναι κα­λύ­τε­ροι οδη­γοι. «Όσο η πα­ρου­σία των γυ­ναι­κών γί­νε­ται με­γα­λύ­τε­ρη, όσο αυ­ξά­νε­ται ο αριθ­μός των γυ­ναι­κών οδη­γών, τόσο αλ­λά­ζουν τα πρό­τυ­πα. Και οι γυ­ναί­κες θα απο­κτή­σουν με­γα­λύ­τε­ρη αυ­το­πε­ποί­θη­ση και μπο­ρεί να γί­νουν και αυτές επι­θε­τι­κοί οδη­γοί», το­νί­ζει.

«Ο δρό­μος δεν είναι τί­πο­τα πα­ρα­πά­νω από την έκ­φρα­ση της κοι­νω­νί­ας μας», ανα­φέ­ρει με τη σειρά του ο Νι­κό­λα­ος Ηλιού, κα­θη­γη­τής στο Τμήμα Πο­λι­τι­κών Μη­χα­νι­κών του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Θεσ­σα­λί­ας. «Υπάρ­χει σαφώς πιο έντο­νη το­ξι­κό­τη­τα στην οδή­γη­ση των αν­δρών, η οποία είναι πιο επι­θε­τι­κή», προ­σθέ­τει επι­ση­μαί­νο­ντας πως η συ­μπε­ρι­φο­ρά αυτή ενέ­χει τον αντα­γω­νι­σμό με­τα­ξύ των άλλων αν­δρών οδη­γών αλλά και την ανά­γκη επί­δει­ξης, που πολ­λές φορές εκ­φρά­ζε­ται ακόμα και στο είδος του αυ­το­κι­νή­του που θα επι­λέ­ξει ένας άν­δρας. «Άν­δρες οδη­γούς θα δείτε να οδη­γούν αυ­το­κί­νη­τα πει­ραγ­μέ­να, μικρά αυ­το­κί­νη­τα με τε­ρά­στιες εξα­τμί­σεις και πει­ραγ­μέ­νους κι­νη­τή­ρες», λέει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Από τον πα­τέ­ρα «οδη­γά­ρα» στον γιο

«Εγώ κάνω κό­ντρες με τους άλ­λους. Έτσι μου αρέ­σει και έτσι θα αρέσω και στο κο­ρί­τσι μου, κυρία». Η φράση αυτή ανή­κει σε έναν 17χρονο μα­θη­τή στη Ρόδο και είναι μία από τις πολ­λές που ακού­ει η Ελένη Κα­ρυ­δη και την κά­νουν να ανα­τρι­χιά­ζει. Πρό­ε­δρος της Εται­ρεί­ας Υπο­στή­ρι­ξης Θυ­μά­των Τρο­χαί­ων – Πα­ρα­τη­ρη­τή­ριο Οδι­κής Ασφά­λειας στη Ρόδο και συ­ντα­ξιού­χος εκ­παι­δευ­τι­κός, η κ. Κα­ρύ­δη μπαί­νει κα­θη­με­ρι­νά στις τά­ξεις των σχο­λεί­ων για να δι­δά­ξει και να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σει τους μα­θη­τές σε θέ­μα­τα οδι­κής ασφά­λειας. Ξε­κί­νη­σε το σπου­δαίο αυτό έργο μετά τον θά­να­το του παι­διού της, του 19χρο­νου Δη­μή­τρη που σκο­τώ­θη­κε όταν ένας 26χρο­νος οδη­γός έπεσε με υπερ­βο­λι­κή τα­χύ­τη­τα και υπό την επή­ρεια αλ­κο­όλ πάνω του.

Όπως ανα­φέ­ρει η κ. Κα­ρύ­δη, τα πρό­τυ­πα παί­ζουν ακόμα με­γά­λο ρόλο. Οι άν­δρες θα επη­ρε­α­στούν ακόμα από διά­ση­μους που επι­δει­κνύ­ουν γρή­γο­ρα αυ­το­κί­νη­τα και θε­ο­ποιούν την τα­χύ­τη­τα με δη­λώ­σεις, όπως «πήγα Αθήνα-Θεσ­σα­λο­νί­κη οδη­γώ­ντας με 280»! Πι­θα­νό­τα­τα, όμως, το πιο ση­μα­ντι­κό πρό­τυ­πο είναι οι ίδιοι οι γο­νείς. «“Αφού οδη­γεί έτσι ο μπα­μπάς και δεν έπαθε τί­πο­τα, δεν θα πάθω ούτε εγώ”. Αυτό είναι κάτι που μας ανα­φέ­ρουν στα ερω­τη­μα­το­λό­για», ση­μειώ­νει η κ. Κα­ρύ­δη, η οποία κα­τη­γο­ρεί αρ­κε­τούς γο­νείς για ανεύ­θυ­νη συ­μπε­ρι­φο­ρά.

«Ο μπα­μπάς του παίρ­νει το μη­χα­νά­κι με την αι­τιο­λο­γία να μην ανέ­βει στη μη­χα­νή του φίλου του και πάθει κάτι, χωρίς όμως πρώτα να τον έχει εκ­παι­δεύ­σει για την αξία του κρά­νους ή για το πώς να οδη­γεί. Η πλειο­ψη­φία των νέων με μη­χα­νά­κια δεν έχουν καν δί­πλω­μα. Δεν μπο­ρεί να έχει δί­πλω­μα ένας 14χρο­νος μα­θη­τής. Του πήραν όμως μη­χα­νή», το­νί­ζει, προ­σθέ­το­ντας πως και εκεί δια­φο­ρο­ποιεί­ται συ­νή­θως η στάση του γονέα ανά­λο­γα με το φύλο. «Οι γυ­ναί­κες οδη­γοί κά­νουν επί­σης πολλά και σο­βα­ρά λάθη, αλλά είναι πιο συ­ντη­ρη­τι­κές. Η μη­τέ­ρα θα πει “πρό­σε­χε”, χωρίς να το κάνει και η ίδια συ­γκε­κρι­μέ­νο, ο πα­τέ­ρας όμως που αυ­το­προσ­διο­ρί­ζε­ται ως “οδη­γά­ρα” θέλει να κάνει και τον γιο οδη­γά­ρα. Δεν μπο­ρεί οι γιος να μην οδη­γεί όπως ο μπα­μπάς».

Μια ξε­χω­ρι­στή κα­τη­γο­ρία οι μο­το­σι­κλε­τι­στές

Ξε­χω­ρι­στή κα­τη­γο­ρία πηγής ατυ­χη­μά­των στην Ελ­λά­δα απο­τε­λούν και οι μο­το­σι­κλε­τι­στές. Το προ­φίλ των μο­το­σι­κλε­τι­στών στη χώρα μας δια­φέ­ρει κατά πολύ με αυτό στην Ευ­ρώ­πη, δη­μιουρ­γώ­ντας μια εθνι­κή ιδιαι­τε­ρό­τη­τα.

«Ο νέος μο­το­σι­κλε­τι­στής έχει 40 φορές με­γα­λύ­τε­ρη πι­θα­νό­τη­τα να εμπλα­κεί σε ατύ­χη­μα από ότι ένας με­σή­λι­κας οδη­γός ΙΧ», ανα­φέ­ρει ο κα­θη­γη­τής στο Με­τσό­βιο Πο­λυ­τε­χνείο, Γιώρ­γος Γιαν­νής. Τα στα­τι­στι­κά είναι αμεί­λι­κτα. Ο κα­θη­γη­τής επι­ση­μαί­νει πως σε όλα τα κράτη της ΕΕ, η χρήση κρά­νους φτά­νει το 99% ενώ στην Ελ­λα­δα το 79% για τον οδηγό, και το 46% για τον επι­βά­τη. Νέοι και άν­δρες είναι επί­σης με­γά­λη κα­τη­γο­ρία αυτών που δεν δέ­χο­νται να φο­ρέ­σουν κρά­νος. Οι νε­κροί μο­το­συ­κλε­τι­στές απο­τε­λούν το 17-18% των νε­κρών από τρο­χαίο στην Ευ­ρώ­πη. Το πο­σο­στό αυτό είναι δι­πλά­σιο στην Ελ­λά­δα και φτά­νει το 36%.

Καλός οδη­γός μετά τα 10.000 χι­λιό­με­τρα

Τέλος, ο κ. Γιαν­νής ανα­φέ­ρε­ται στην επι­κιν­δυ­νό­τη­τα που ενέ­χει η απει­ρία των νέων οδη­γών. Επι­κα­λού­με­νος τη βι­βλιο­γρα­φία, κα­τα­γρά­φει πως ένας οδη­γός γί­νε­ται καλός μετά τα 10.000 χι­λιό­με­τρα, συ­μπλη­ρώ­νο­ντας πως στα πρώτα χι­λιά­δες χι­λιό­με­τρα ο οδη­γός έχει με­γά­λες πι­θα­νό­τη­τες να κάνει λάθος. Αυτό το γνω­ρί­ζουν οι επι­στή­μο­νες και διά­φο­ρες χώρες, όπως οι σκαν­δι­να­βι­κές, η Γαλ­λία και η Γερ­μα­νία. Έτσι προ­σπα­θούν να πε­ριο­ρί­σουν την πι­θα­νή αυτή πηγή τρο­χαί­ων επι­βάλ­λο­ντας διά­φο­ρα μέτρα, όπως η ανα­γκα­στι­κή ύπαρ­ξη συ­νο­δη­γού στα πρώτα 5.000 χι­λιό­με­τρα, η απα­γό­ρευ­ση οδή­γη­σης σε με­γά­λη από­στα­ση από την πε­ριο­χή δια­μο­νής ή σε επι­κίν­δυ­νες ώρες μέσα στην ημέρα, όπως το βράδυ του Σαβ­βά­του.

Θε­ω­ρία του ασφα­λούς συ­στή­μα­τος

Σύμ­φω­να με τον κ. Γιάν­νη, στην Ελ­λά­δα το με­γα­λύ­τε­ρο πρό­βλη­μα πίσω από τα τρο­χαία είναι η συ­μπε­ρι­φο­ρά και όχι οι υπο­δο­μές.

Στο βι­βλίο της, «Ο Ήρωας μου», η κ. Κα­ρύ­δη, επι­κα­λού­με­νη τον David Shinar ανα­φέ­ρει πως ο άν­θρω­πος οδη­γεί όπως ζει. «Εάν η προ­σω­πι­κή του ζωή χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από ανοχή, προ­νοη­τι­κό­τη­τα, σύ­νε­ση και σε­βα­σμό απέ­να­ντι στους άλ­λους, τότε θα οδη­γεί και με τον ίδιο τρόπο. Εάν η προ­σω­πι­κή του ζωή στε­ρεί­ται αυτών των επι­θυ­μη­τών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών, τότε και ο τρό­πος που οδη­γεί θα έχει υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά οδι­κών συ­γκρού­σε­ων».

Οι πα­ρα­πά­νω δια­πι­στώ­σεις, ωστό­σο, δεν αφαι­ρούν επου­δε­νί τις ευ­θύ­νες από τον κρα­τι­κό μη­χα­νι­σμό. «Υπάρ­χει η θε­ω­ρία του ασφα­λούς συ­στή­μα­τος. Για τα ατυ­χή­μα­τα δεν φταί­ει μόνο η κακή συ­μπε­ρι­φο­ρά του οδη­γού αλλά και η κακή συ­μπε­ρι­φο­ρά των αρχών που δεν έδω­σαν σωστή εκ­παί­δευ­ση, σω­στούς δρό­μους και σωστή αστυ­νό­μευ­ση για να απο­φευ­χθούν τα ατυ­χη­μα­τα. Κάθε αρχή έχει με­γά­λη ευ­θύ­νη στο να αλ­λά­ξει τη λαν­θα­σμέ­νη συ­μπε­ρι­φο­ρά με κάθε τρόπο».

Πηγή kathimerini.gr