ΕΚΠΑ: Αντίστροφη μέτρηση για 293 παραλίες, θύματα της κλιματικής αλλαγής

Οπό­λε­μος ανά­με­σα στον Δήμο Κισ­σά­μου και στην εται­ρεία που έχει 600 στρέμ­μα­τα εντός της προ­στα­τευό­με­νης πε­ριο­χής στην πα­ρα­λία Ελα­φο­νή­σι στην Κρήτη, τα επό­με­να χρό­νια μπο­ρεί να μην έχει πλέον αντι­κεί­με­νο διεκ­δί­κη­σης. Η διά­ση­μη νη­σί­δα με τη ροζ άμμο φτιαγ­μέ­νη από τρίμ­μα­τα κο­χυ­λιών που συν­δέ­ει την πα­ρα­λία με το απέ­να­ντι νη­σά­κι, κά­νο­ντας το τοπίο τόσο ξε­χω­ρι­στό, τα επό­με­να χρό­νια πι­θα­νό­τα­τα θα εξα­φα­νι­στεί καθώς η θά­λασ­σα θα κα­λύ­ψει τη συ­γκε­κρι­μέ­νη νη­σί­δα. Η κα­τα­στρο­φή δεν θα συμ­βεί μόνο στο Ελα­φο­νή­σι αλλά και σε όλες τις άλλες πα­ρό­μοιες πα­ρα­λί­ες που υπάρ­χουν στην Ελ­λά­δα, 293 συ­νο­λι­κά, σύμ­φω­να με όσα απο­κα­λύ­πτει στην «Κ» η κ. Νίκη Ευ­ελ­πί­δου, κα­θη­γή­τρια Γε­ω­γρα­φί­ας και Κλι­μα­το­λο­γί­ας στο Εθνι­κό και Κα­πο­δι­στρια­κό Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών (ΕΚΠΑ).

Οι συ­γκε­κρι­μέ­νες πα­ρα­λί­ες που ονο­μά­ζο­νται τύπου τό­μπο­λο υπάρ­χουν σε πολ­λές πε­ριο­χές στην Ελ­λά­δα και πολ­λές από αυτές είναι διά­ση­μες ακρι­βώς λόγω της ομορ­φιάς και της δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τάς τους. Το Πρα­σο­νή­σι στη Ρόδο, ο Αγιος Νι­κό­λα­ος στην Ανά­βυσ­σο, το Νη­σά­κι της Πα­να­γιάς στη Νάξο (δίπλα στη Λα­γκού­να του αε­ρο­δρο­μί­ου, διά­ση­μη πα­ρα­λία για σερφ), η νη­σί­δα Οι­κο­νό­μου στην Πάρο, η Κο­λώ­να στην Κύθνο, ο Μπά­λος στην Κρήτη, το Παυ­λο­πέ­τρι στην Πε­λο­πόν­νη­σο, στη Σάμο το Κοκ­κά­ρι και το Πο­τά­μι, στα Κύ­θη­ρα μέσα στην πόλη, στη Θάσο στις Αλυ­κές, στα Λι­με­νά­ρια και στις Μα­ριές, είναι μόνο με­ρι­κές αγα­πη­μέ­νες πα­ρα­λί­ες που σε λίγα χρό­νια δεν θα υπάρ­χουν.

Η πα­ρα­λία δη­μιουρ­γεί­ται από το ίζημα που κα­τε­βαί­νει με τα πο­τά­μια στη θά­λασ­σα. Μετά τα ρεύ­μα­τα της θά­λασ­σας κι­νούν την άμμο με τέ­τοιο τρόπο ώστε να ενα­πο­τί­θε­ται σε αυτό το ση­μείο και να δη­μιουρ­γεί­ται η νη­σί­δα που ενώ­νει την ακτή με το απέ­να­ντι νησί. Ομως η δια­δι­κα­σία της συ­γκέ­ντρω­σης ιζή­μα­τος σε αυτό το ση­μείο έχει επι­βρα­δυν­θεί πολύ στις πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ριο­χές αν δεν έχει εκλεί­ψει και εντε­λώς. «Οταν πα­ρεμ­βαί­νου­με στα ρέ­μα­τα (π.χ. με φράγ­μα­τα), εμπο­δί­ζου­με πα­ράλ­λη­λα το ίζημα να φτά­σει στις πα­ρα­λί­ες», εξη­γεί η επι­στή­μο­νας αφή­νο­ντας λι­γό­τε­ρο έδα­φος το οποίο η θά­λασ­σα σκε­πά­ζει ευ­κο­λό­τε­ρα. Τα τμή­μα­τα της πα­ρα­λί­ας τύπου τό­μπο­λο είναι στο ίδιο επί­πε­δο με τη θά­λασ­σα και έτσι επη­ρε­ά­ζο­νται άμεσα από την αύ­ξη­ση του επι­πέ­δου της. «Η αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας του πλα­νή­τη ση­μαί­νει αύ­ξη­ση και της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας. Κατά συ­νέ­πεια το επί­πε­δο της θά­λασ­σας ανε­βαί­νει και από το λιώ­σι­μο των πάγων αλλά και γιατί το ίδιο το θα­λασ­σι­νό νερό έχει με­γα­λύ­τε­ρη θερ­μο­κρα­σία και άρα πε­ρισ­σό­τε­ρο όγκο. Πε­ρισ­σό­τε­ρος όγκος ση­μαί­νει πιο βαθύς πυθ­μέ­νας και πιο βαθύς πυθ­μέ­νας ση­μαί­νει με­γα­λύ­τε­ρα κύ­μα­τα. Εντο­να κύ­μα­τα προ­κα­λούν με­γα­λύ­τε­ρη διά­βρω­ση. Ολα είναι μια αλυ­σί­δα», πε­ρι­γρά­φει η κ. Ευ­ελ­πί­δου.

«Προ­σπα­θού­με να λύ­σου­με ένα πρό­βλη­μα και δη­μιουρ­γού­με ένα άλλο γιατί οι ισορ­ρο­πί­ες είναι πάρα πολύ δύ­σκο­λες. Οταν καί­γε­ται ένα δάσος λο­γι­κά φτιά­χνου­με ένα φράγ­μα για να μην έχου­με πλημ­μύ­ρα. Ομως έτσι δεν φτά­νει ίζημα στις ακτές. Πρέ­πει το σύ­στη­μα να το αντι­με­τω­πί­ζου­με συ­νο­λι­κά, δια­φο­ρε­τι­κά θα δώ­σου­με μια λύση στο βουνό και θα δη­μιουρ­γή­σου­με μια κα­τα­στρο­φή στην πα­ρά­κτια ζώνη», επι­ση­μαί­νει.

Πολύ συχνά επί­σης, θέ­λο­ντας να έχου­με μια αμ­μώ­δη χρυσή πα­ρα­λία που να προ­σο­μοιά­ζει στις πα­ρα­λί­ες της Χα­βά­ης, πα­ρεμ­βαί­νου­με στον με­σο­γεια­κό χα­ρα­κτή­ρα των δικών μας πα­ρα­λιών και αφαι­ρού­με τις πέ­τρες. «Μα είναι αυτές οι πέ­τρες που θα τρι­φτούν με­τα­ξύ τους και με τα χρό­νια θα γί­νουν άμμος. Αφαι­ρώ­ντας τις πέ­τρες, αφαι­ρού­με την πρώτη ύλη για να συ­νε­χί­σει να υπάρ­χει άμμος στις πα­ρα­λί­ες», λέει η γε­ω­γρά­φος.

Οι αλ­λα­γές σε αυτές τις πα­ρα­λί­ες χρόνο με τον χρόνο είναι πλέον ορα­τές διά γυ­μνού οφθαλ­μού, ενώ στην επί­δρα­ση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής προ­στί­θε­ται και η ακραία αν­θρω­πο­γε­νής πα­ρέμ­βα­ση: Ξα­πλώ­στρες, τρα­πε­ζά­κια, αυ­το­κί­νη­τα δίπλα στο κύμα βοη­θούν την όμορ­φη πα­ρα­λία να γίνει ακόμα πιο επί­πε­δη και άρα πε­ρισ­σό­τε­ρο ευά­λω­τη στην πίεση από θα­λάσ­σης.

Επι­τά­χυν­ση διά­βρω­σης

«Η θά­λασ­σα προ­σπα­θεί να κα­τα­κλύ­σει την ξηρά και η ξηρά να πάρει τον χώρο της θά­λασ­σας, αυτή είναι μια προ­αιώ­νια δια­μά­χη ανά­με­σα στα στοι­χεία της φύσης. Ομως εμείς με τις ενέρ­γειές μας επι­τα­χύ­νου­με τη διά­βρω­ση (σ.σ. μεί­ω­ση της ξηράς υπέρ της θά­λασ­σας) συχνά από άγνοια», πε­ρι­γρά­φει η κ. Ευ­ελ­πί­δου.

Η στάθ­μη της θά­λασ­σας ανε­βαί­νει εδώ και 18.000 χρό­νια. Από­δει­ξη όλα τα αρ­χαία μνη­μεία που βρί­σκου­με στον βυθό. «Στην Πα­ροι­κιά της Πάρου, στην πα­ρα­λια­κή ζώνη υπήρ­χαν πολλά μα­γα­ζά­κια, όπως είναι σή­με­ρα το Μο­να­στη­ρά­κι. Αυτά σή­με­ρα βρί­σκο­νται μέσα στη θά­λασ­σα», προ­σθέ­τει. Ομως τα τε­λευ­ταία 80 χρό­νια η δια­δι­κα­σία έχει επι­τα­χυν­θεί λόγω των αν­θρω­πο­γε­νών πιέ­σε­ων. Σύμ­φω­να με τις επι­στη­μο­νι­κές εκτι­μή­σεις, το 31% των αμ­μω­δών πα­ρα­λιών θα έχει εξα­φα­νι­στεί έως το 2050. Το πο­σο­στό αυτό το 2100 θα φτά­σει το 52% ή και το 63% ανά­λο­γα το σε­νά­ριο που αφορά την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή και την άνοδο της θερ­μο­κρα­σί­ας που θα πραγ­μα­τω­θεί. Ηδη πά­ντως θε­ω­ρεί­ται ότι έχου­με ξε­πε­ρά­σει τα δε­δο­μέ­να του πρώ­του σε­να­ρί­ου το οποίο ήταν και το πλέον αι­σιό­δο­ξο και αφο­ρού­σε αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας έως 2,5 βαθ­μούς Κελ­σί­ου. Είναι ση­μα­ντι­κό επί­σης το γε­γο­νός ότι στην Ελ­λά­δα η με­γα­λύ­τε­ρη πλη­θυ­σμια­κή πυ­κνό­τη­τα είναι στις πα­ρά­κτιες ζώνες. «Καθώς ανέ­βαι­νε η στάθ­μη της θά­λασ­σας, ο αρ­χαί­ος άν­θρω­πος έβλε­πε να κα­τα­κλύ­ζε­ται η γη του και οπι­σθο­χω­ρού­σε προς τα εν­δό­τε­ρα για να επι­βιώ­σει. Ο σύγ­χρο­νος άν­θρω­πος θα πρέ­πει επί­σης να λάβει μέτρα και να κάνει ανά­λο­γες κι­νή­σεις για να επι­βιώ­σει», επι­ση­μαί­νει η κ. Ευ­ελ­πί­δου, εξη­γώ­ντας ότι η εξα­φά­νι­ση με­γά­λου αριθ­μού πα­ρα­λιών δεν είναι ένα σε­νά­ριο επι­στη­μο­νι­κής φα­ντα­σί­ας που αφορά το απώ­τε­ρο μέλ­λον, αλλά κάτι που θα συμ­βεί τα επό­με­να χρό­νια και σε πολ­λές πε­ριο­χές ήδη συμ­βαί­νει.

Πώς κα­τα­στρέ­φου­με τη φυ­σι­κή άμυνα των ακτών

Εκτός από τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, οι αν­θρω­πο­γε­νείς πα­ρεμ­βά­σεις, ει­δι­κά στην Ελ­λά­δα όπου οι πα­ρα­λί­ες έχουν άμεσο οι­κο­νο­μι­κό εν­δια­φέ­ρον, επι­βα­ρύ­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρο την κα­τά­στα­ση. «Δεν είναι μόνο η Ολ­λαν­δία που βρί­σκε­ται κάτω από το ύψος της θά­λασ­σας. Ολες οι πε­ριο­χές στην Ελ­λά­δα που έχουν τη μορ­φο­λο­γία μιας λι­μνο­θά­λασ­σας η οποία βρί­σκε­ται πίσω από μια αμ­μου­διά, είναι κάτω από τη στάθ­μη της θά­λασ­σας», συ­μπλη­ρώ­νει η κ. Ευ­ελ­πί­δου.

Τι είναι αυτό που στα­μα­τά­ει τη θά­λασ­σα από το να επε­κτα­θεί στην ξηρά; Είναι η βλά­στη­ση που υπάρ­χει πάνω στην άμμο, οι αμ­μο­θί­νες,  οι οποί­ες συ­γκρα­τούν το έδα­φος, αυτές που κα­τα­στρέ­φου­με για να στή­σου­με ξα­πλώ­στρες ή να παρ­κά­ρου­με το αυ­το­κί­νη­τό μας χωρίς δεύ­τε­ρη σκέψη.

«Οι αμ­μο­θί­νες είναι πολύ ση­μα­ντι­κές, αν τις κα­τα­στρέ­ψου­με την επό­με­νη μέρα, όχι σε ένα χρόνο, την επό­με­νη μέρα η θά­λασ­σα θα μπει μέσα», προει­δο­ποιεί η κ. Ευ­ελ­πί­δου.

Οι ακτό­λι­θοι

Στα τα­ξί­δια της ανά την Ελ­λά­δα για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση της ερευ­νη­τι­κής δου­λειάς, έχει βρε­θεί πολ­λές φορές μπρο­στά σε πα­ρα­δο­ξό­τη­τες. «Μια φορά ένας δή­μαρ­χος με πλη­σί­α­σε και μου είπε ότι ο ίδιος πη­γαί­νει το βράδυ και κρυφά αφαι­ρεί τη βρα­χώ­δη πλάκα που βρί­σκε­ται πα­ράλ­λη­λα σε όλη την πα­ρά­λια ζώνη για να εξα­σφα­λί­σει απρό­σκο­πτη πρό­σβα­ση στους πο­λί­τες. Αυτές οι πλά­κες που ονο­μά­ζο­νται ακτό­λι­θοι βρί­σκο­νται σε πολ­λές πε­ριο­χές στην Ελ­λά­δα – στην Ατ­τι­κή, στις Κυ­κλά­δες, στις Σπο­ρά­δες, στον Ευ­βοϊ­κό. Είναι η πα­λαιά απο­λι­θω­μέ­νη πα­ρα­λία (πλάκα), ένα μνη­μείο της φύσης το οποίο απα­γο­ρεύ­ε­ται να αφαι­ρού­με. Αυτές οι πλά­κες παί­ζουν πολύ ση­μα­ντι­κό ρόλο στην προ­στα­σία των πα­ρα­λιών από τη διά­βρω­ση. Αν τις αφαι­ρέ­σου­με θα χά­σου­με τις πα­ρα­λί­ες μέσα στα επό­με­να 2-5 χρό­νια», δι­η­γεί­ται. Η Ελ­λά­δα έχει 15.000 χι­λιό­με­τρα ακτο­γραμ­μής και η με­τα­βο­λή της πα­ρά­κτιας ζώνης ση­μαί­νει πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό, οι­κο­νο­μι­κό αλλά και κοι­νω­νι­κό κό­στος. Ωστό­σο η ίδια το­νί­ζει ότι πολ­λές φορές γί­νο­νται πα­ρεμ­βά­σεις, όχι από αδια­φο­ρία αλλά από άγνοια.

«Σε σχε­τι­κή έρευ­να που κά­να­με  σε 2.000 αν­θρώ­πους σε όλη την Ελ­λά­δα, οι οποί­οι ήταν από­φοι­τοι λυ­κεί­ου, πα­νε­πι­στη­μί­ου ή και κά­το­χοι μά­στερ, οι πε­ρισ­σό­τε­ροι δή­λω­σαν ότι δεν γνω­ρί­ζουν τι ση­μαί­νει θα­λάσ­σια διά­βρω­ση, ενώ εμ­φα­νί­στη­καν σί­γου­ροι πως ό,τι και να κά­νου­με “η πα­ρα­λία θα είναι πάντα εκεί”. Στην Ελ­λά­δα εί­μα­στε», κα­τέ­λη­ξε η κ. Ευ­ελ­πί­δου.

Πηγή kathimerini.gr

Τάνια Γε­ωρ­γιο­πού­λου