Artivism στην πράξη από την εικαστικό Ευαγγελία Βατσάκη

«Artivism» είναι ο όρος που θέλει την τέχνη ως μορφή ακτι­βι­σμού να οδηγεί στον κοι­νω­νικό μετα­σχη­μα­τι­σμό και να λει­τουρ­γεί ως αφε­τη­ρία άρσης των κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των, αφύ­πνι­σης και επα­νόρ­θω­σης των αδικιών στην κοι­νό­τητα των ανθρώ­πων. «Artivism» είναι η οδός δια­μόρ­φω­σης συν­θη­κών εμφά­νι­σης ευκαι­ριών εξέ­λι­ξης ακόμα και στις πιο μειο­νε­κτι­κές ή απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές και τη δημιουρ­γία χώρου ώστε οι εγκλω­βι­σμέ­νες φωνές να βρουν τρόπο να ακου­στούν. Κι αν όλα αυτά φαντά­ζουν «θεωρίες» και μάλιστα ανε­φάρ­μο­στες στη νησιω­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, η εικα­στι­κός Ευαγ­γε­λία Βατσάκη τα έκανε πράξη στη Ρόδο με ένα ποδή­λατο, ένα ατομικό αντί­σκηνο και μερικά κιβώτια ακουα­ρέ­λες.

Η Ευαγ­γε­λία υλο­ποί­ησε 44 εργα­στή­ρια ζωγρα­φι­κής σε ισά­ριθμα χωριά της Ρόδου. «Τα χωριά είναι 42, τα άλλα δύο· το Μαν­δρικό και η Ελεούσα, είναι οικι­σμοί», σπεύδει η ίδια να διορ­θώ­σει. Αν και τα εργα­στή­ρια, υπό το γενικό τίτλο “Project NOA”, είχαν σχε­δια­στεί για να απευ­θύ­νο­νται σε παιδιά, χρειά­στηκε σε δύο περι­πτώ­σεις αλλαγή πλάνου: «Στον Μεσα­να­γρό και στον Άγιο Ισίδωρο δεν υπάρ­χουν παιδιά. Τα εργα­στή­ρια έγιναν με ηλι­κιω­μέ­νους, αν και δεν ήταν όλοι ηλι­κιω­μέ­νοι». Η εικα­στι­κός μιλά με ευκολία για το κάθε ένα από τα χωριά της Ρόδου. Τα είδε από κοντά, έζησε τους ανθρώ­πους της και όλο αυτό το πέτυχε ξεκι­νώ­ντας κάθε πρωί μια και­νούρ­για δια­δρομή με το ποδή­λατό της.

Το πρώτο βαθύ­τερο επί­τευγμα του εγχει­ρή­μα­τος προ­κύ­πτει αβίαστα. Μια περιοχή δεν μπορεί να χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως απο­μα­κρυ­σμένη όταν σε αυτήν μπορείς να φτάσεις με το ποδή­λατο, να υλο­ποι­ή­σεις ένα εργα­στή­ριο ζωγρα­φι­κής και να φύγεις την ίδια μέρα. Δεν μπορεί να χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως «μειο­νε­κτικό» ένα χωριό, επειδή απέχει λίγα χιλιό­με­τρα από τον πλούτο της ανά­πτυ­ξης. Το ό,τι σ’ ένα τόπο δεν υπάρ­χουν παιδιά, δεν σημαί­νει πως χάθηκε η φλόγα της δημιουρ­γίας.

«Είναι πιο αργο­κί­νη­τοι οι ηλι­κιω­μέ­νοι», περι­γρά­φει η Ευαγ­γε­λία Βατσάκη στη «δημο­κρα­τική».

«Το σώμα τους ορίζει το ρυθμό της κίνησής τους. Κι αν τους φαντα­ζό­μα­στε άκαμ­πτους, όταν κάθισαν κι άρχισαν να ζωγρα­φί­ζουν, δεν ακο­λου­θού­σαν κανέναν από τους κανόνες. Θα έλεγα ότι η ακαμψία του σώματός τους έχει αντι­κα­τα­στα­θεί από μια απέ­ρα­ντη ελευ­θε­ρία πνεύ­μα­τος. Κι εγώ κοντά τους έσπασα το προ­κα­θο­ρι­σμένο της σπουδής μου».

Η τέχνη έχει δύναμη. Είναι μια άμεση παρά­καμψη προς τον κόσμο των ανθρώ­πι­νων συναι­σθη­μά­των. Ο Πλά­τω­νας τη συγκα­τα­λέ­γει στα δομικά στοι­χεία της αρετής που έρχεται ως αλο­γό­μυγα να ξυπνή­σει την πόλη, που λόγω μεγέ­θους έχει αρχίσει να μοιάζει με νωθρό, μεγάλο άλογο ράτσας. Από τον Πλάτωνα εκπο­ρεύ­ε­ται και η προ­τροπή: «Οι νέοι πρέπει να διδά­σκο­νται παί­ζο­ντας».

Με τον ίδιο τρόπο λει­τούρ­γησε το “Project NOA”. «Τα παιδιά στην αρχή ήταν ντρο­παλά και μετά ανοί­χθη­καν. Γρήγορα φοβού­νται και γρήγορα ανοί­γο­νται», περιέ­γραψε η Ευαγ­γε­λία. Η ίδια είναι πρόσωπο που στάθηκε επι­κε­φα­λής στις εκθέ­σεις Nature Of Art όπως έγιναν στο πάρκο Ροδίνι επί τρία χρόνια συνε­χό­μενα, μέχρις ότου ο κορω­νο­ϊός έθεσε τέρμα στις ανοι­χτές εκδη­λώ­σεις. Στην περί­πτωση του Ροδι­νιού, οι καλ­λι­τέ­χνες κλή­θη­καν να έρθουν για να δείξουν τη δουλειά τους. Στην περί­πτωση του Project NOA η καλ­λι­τέ­χνις πήγε στα παιδιά για να δώσει ένταση στη δημιουρ­γική φωνή τους και πέτυχε ακόμα μια συνθήκη: Να ανα­πτύ­ξει μαζί τους δεσμούς εμπι­στο­σύ­νης, να ξυπνή­σει τις αρχές της αμοι­βαιό­τη­τας, να ξανα­στή­σει το σκηνικό στα χωριά δεί­χνο­ντας στα παιδιά την αξία και την ομορφιά που κρύ­βε­ται παντού· ακόμα και σ’ ένα μικρό, τσα­κι­σμένο πού­πουλο. Βοήθησε τα παιδιά να κατα­νο­ή­σουν την αξία των πάντων, να αντι­λη­φθούν ότι ένας δρόμος μπορεί να είναι στρω­μέ­νος (π.χ σε μια προ­νο­μιακή περιοχή), όμως μπορεί και να χαρα­χθεί από την αρχή (π.χ. σε μια θεω­ρού­μενη ‘μειονεκτική’ περιοχή) παίρ­νο­ντας μορφή μέσα από τα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά του τόπου.

Είναι πολλά τα όσα μπορούν να γρα­φτούν γι’ αυτό το Project και ακόμα περισ­σό­τερα εάν τεθούν υπό τη σκοπιά ενός παιδιού που μένει σ’ ένα μικρό χωριό χωρίς ευκαι­ρίες ή σ’ ένα βαθύ­τερο επίπεδο αν το ίδιο το χωριό λογι­στεί ως πρόσωπο, με φωνή και όνειρα. Το σίγουρο είναι ότι το “Project NOA” όπως σχε­δί­ασε και υλο­ποί­ησε η Ευαγ­γε­λία Βατσάκη, με τη συνερ­γα­σία του ΔΟΠΑΡ, του κατα­στή­μα­τος ποδη­λά­των «δια­δρο­μές» και δεκάδων άλλων προ­σώ­πων και φορέων που λει­τούρ­γη­σαν λυτρω­τικά για τις μικρές κοι­νω­νίες των χωριών της Ρόδου και ίσως προ­κά­λε­σαν μια μικρή εξέλιξη – απο­τέ­λε­σμα της μετα­μόρ­φω­σης παιδιών, ενη­λί­κων, ηλι­κιω­μέ­νων και εικα­στι­κού.

Ένα κομμάτι της όλης δου­λειάς παρου­σιά­σθηκε ως εικα­στική έκθεση στο πάντα φιλό­ξενο Κατά­λυμα της Γαλλίας στη Ρόδο, επί της οδού Ιπποτών της Μεσαιω­νι­κής Πόλης και είχε αξιο­ση­μεί­ωτη συμ­με­τοχή κοινού.