Ο Καραγκιόζης «ταξιδεύει» στην άκρη του Αιγαίου

Στο ανα­το­λι­κό­τε­ρο άκρο της Ελ­λά­δας και της Ευ­ρώ­πης, εκεί όπου κά­ποιοι …«φυ­λά­νε ακόμα Θερ­μο­πύ­λες», δια­τη­ρώ­ντας αναλ­λοί­ω­τες μνή­μες, ήθη, έθιμα και πα­ρα­δό­σεις αιώ­νων, στο ακρι­τι­κό Κα­στε­λό­ρι­ζο, θα τα­ξι­δέ­ψει φέτος ο αγα­πη­μέ­νος μι­κρών και με­γά­λων, ο Κα­ρα­γκιό­ζης. Κι αυτό χάρη στον στον κα­τα­ξιω­μέ­νο κα­ρα­γκιο­ζο­παί­χτη, τον Από­στο­λο Δομ­τζί­δη, εκ­παι­δευ­τι­κό από την Ξάνθη, που αντα­πο­κρί­θη­κε στο κά­λε­σμα του Ιδρύ­μα­τος Ιστο­ρι­κών Με­λε­τών (ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ.) να πα­ρου­σιά­σει στα παι­διά του Κα­στε­λό­ρι­ζου και τους εκα­το­ντά­δες επι­σκέ­πτες του πα­νέ­μορ­φου ακρι­τι­κού νη­σιού, τη δου­λειά του Θιά­σου Σκιών «Τα πα­ρα­μύ­θια του Κα­ρα­γκιό­ζη».

Τα τέσ­σε­ρα τε­λευ­ταία χρό­νια διορ­γα­νώ­νε­ται στο Κα­στε­λό­ρι­ζο από το ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ. ένα ιδιαί­τε­ρο και πο­λυ­διά­στα­το φε­στι­βάλ. Πρό­κει­ται για το Διε­θνές Φε­στι­βάλ Ιστο­ρι­κού Ντο­κι­μα­ντέρ Κα­στε­λό­ρι­ζου «Πέρα από τα Σύ­νο­ρα», το οποίο σε πολύ μικρό χρο­νι­κό διά­στη­μα κα­τά­φε­ρε να με­τα­μορ­φώ­σει πο­λι­τι­στι­κά το νησί.

Χάρη στο ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ., την καθ’ όλα δρα­στή­ρια γραμ­μα­τέα του, επί­κου­ρη κα­θη­γή­τρια στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης Ει­ρή­νη Σα­ρί­ο­γλου, την επι­στη­μο­νι­κή ομάδα του ιδρύ­μα­τος και τους δε­κά­δες εθε­λο­ντές, το νησί φι­λο­ξε­νεί εδώ και μια τε­τρα­ε­τία τη συ­γκε­κρι­μέ­νη διορ­γά­νω­ση, που έχουν «αγκα­λιά­σει» ντό­πιοι και επι­σκέ­πτες.

Όλα ξε­κί­νη­σαν το 2016 από την ανα­ζή­τη­ση μιας δρά­σης, στο πλαί­σιο της οποί­ας θα προ­βάλ­λο­νταν μια από τις πρό­σφα­τες τότε ιστο­ρι­κές πα­ρα­γω­γές του ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ. που αφο­ρού­σε το ακρι­τι­κό νησί, με τίτλο: «Στην άκρη του Αι­γαί­ου – ΚΑ­ΣΤΕΛ­ΛΟ­ΡΙ­ΖΟ». Πολύ γρή­γο­ρα όμως αυτή η δράση εξε­λί­χθη­κε σε μια με­γά­λη γιορ­τή του πο­λι­τι­σμού που απευ­θύ­νε­ται σε μι­κρούς και με­γά­λους, ντό­πιους και επι­σκέ­πτες, επι­στή­μο­νες και απλούς τα­ξι­διώ­τες, πε­ρι­η­γη­τές και ιστο­ρι­κούς, Έλ­λη­νες και ξέ­νους. Όλοι βρί­σκουν κάτι που να τους εν­δια­φέ­ρει…

Το όραμα των διορ­γα­νω­τών του Φε­στι­βάλ συ­νο­ψί­ζε­ται στη φράση «να φέ­ρου­με τον κόσμο στο Κα­στε­λό­ρι­ζο και να με­τα­φέ­ρου­με το Κα­στε­λό­ρι­ζο στον κόσμο». Σε αυτά τα τέσ­σε­ρα χρό­νια, η Ει­ρή­νη Σα­ρί­ο­γλου και η ομάδα της κα­τά­φε­ραν πραγ­μα­τι­κά να μι­λούν στην Ελ­λά­δα και το εξω­τε­ρι­κό γι αυτόν το μο­να­δι­κό θεσμό, που φι­λο­δο­ξεί να ανα­γεν­νή­σει πο­λι­τι­στι­κά το νησί, προσ­δί­δο­ντάς του κάτι από την αίγλη των πε­ρα­σμέ­νων αιώ­νων. Τότε, που το Κα­στε­λό­ρι­ζο, σαν άλλη Σμύρ­νη, ήταν ένας τόπος ζη­λευ­τός.

Τα παι­διά είναι το μέλ­λον του Κα­στε­λό­ρι­ζου

Σε αυτό το φε­στι­βάλ θα τα­ξι­δέ­ψει φέτος ο Κα­ρα­γκιό­ζης χάρη στον Από­στο­λο Δομ­τζί­δη και τον Θίασο Σκιών «Τα πα­ρα­μύ­θια του Κα­ρα­γκιό­ζη», δί­νο­ντας για πρώτη φορά τη δυ­να­τό­τη­τα στα παι­διά του ακρι­τι­κού νη­σιού να πα­ρα­κο­λου­θή­σουν τις πε­ρι­πέ­τειες του αγα­πη­μέ­νου και δια­χρο­νι­κού ήρωα του ελ­λη­νι­κού θε­ά­τρου σκιών.

Κι αν προ­κα­λεί εντύ­πω­ση τι μπο­ρεί να γυ­ρεύ­ει ο Κα­ρα­γκιό­ζης σε ένα Διε­θνές Φε­στι­βάλ Ιστο­ρι­κού Ντο­κι­μα­ντέρ, η Ει­ρή­νη Σα­ρί­ο­γλου δίνει μια αφο­πλι­στι­κή απά­ντη­ση, μι­λώ­ντας στο Αθη­ναϊ­κό-Μα­κε­δο­νι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων: «Βα­σι­κή μας φι­λο­δο­ξία είναι τα εντά­ξου­με τα παι­διά του Κα­στε­λό­ρι­ζου σε αυτή την κοινή μας προ­σπά­θεια. Πι­στεύ­ου­με στα παι­διά, στις δυ­να­τό­τη­τες που έχουν. Θέ­λου­με να επεν­δύ­σου­με στα παι­διά, να τα φέ­ρου­με πιο κοντά στην τέχνη, στον πο­λι­τι­σμό, την ιστο­ρία. Θέ­λου­με να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σου­με τα παι­διά, να τα πα­ρα­κι­νή­σου­με, να τους δώ­σου­με κί­νη­τρα, ερε­θί­σμα­τα κι εμπει­ρί­ες ώστε να απο­κτή­σουν πε­ρισ­σό­τε­ρες γνώ­σεις και πα­ρα­στά­σεις στη ζωή τους. Μόνο έτσι τα παι­διά, που είναι το μέλ­λον αυτού του νη­σιού, θα βοη­θή­σουν το νησί τους, θα το κά­νουν κα­λύ­τε­ρο. Για όλους αυ­τούς τους λό­γους κάθε χρόνο, εδώ τρία χρό­νια, μέσα στο πλαί­σιο του Φε­στι­βάλ διορ­γα­νώ­νου­με πολ­λές δρά­σεις για τα παι­διά, διότι τα θε­ω­ρού­με -και είναι- το πιο δρα­στή­ριο και ση­μα­ντι­κό κομ­μά­τι αυτού του πο­λι­τι­στι­κού θε­σμού».

Φέτος, λοι­πόν, «Το Πέρα από τα Σύ­νο­ρα» έχει συ­μπε­ρι­λά­βει πολ­λές πα­ράλ­λη­λες δρα­στη­ριό­τη­τες για παι­διά, όπως: μα­θή­μα­τα κο­λύμ­βη­σης από τον βρα­βευ­μέ­νο εκ­παι­δευ­τή Roberto Calich, αφή­γη­ση μύθων του Αι­σώ­που και λαϊ­κών πα­ρα­μυ­θιών από τον χα­ρι­σμα­τι­κό αφη­γη­τή Δη­μή­τρη Αβού­ρη, πα­ρα­στά­σεις Κα­ρα­γκιό­ζη από το Θέ­α­τρο Σκιών Ξάν­θης και τα μα­θή­μα­τα για την Ομή­ρου Οδύσ­σεια από τη θε­α­τρο­λό­γο Σου­σά­να Καρ­δού­λια.

Από τις 26/8 ως και τις 31/8 τα παι­διά του Κα­στε­λό­ρι­ζου θα έχουν επί­σης την ευ­και­ρία να μά­θουν πώς ακρι­βώς γί­νε­ται μια έκρη­ξη, πώς να φτιά­ξουν μόνα τους σα­πού­νι και πώς να ανα­κυ­κλώ­σουν χαρτί μέσα από πρό­γραμ­μα του Ιδρύ­μα­τος Ευ­γε­νί­δου. Θα πα­ρα­τη­ρή­σουν τον ένα­στρο νυ­χτε­ρι­νό ου­ρα­νό και θα μά­θουν να ανα­γνω­ρί­ζουν τα πλα­νη­τι­κά και αστρι­κά σώ­μα­τα του γα­λα­ξία μας, με τη βο­ή­θεια των ει­δι­κών του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών. Ακόμη, σε συ­νερ­γα­σία με το Εθνι­κό Ιστο­ρι­κό Μου­σείο θα μά­θουν πε­ρισ­σό­τε­ρα για την ιστο­ρία του νη­σιού, αλλά και πώς να κά­νουν την ει­κο­νο­γρά­φη­ση ενός πα­ρα­μυ­θιού.

Ο κα­ρα­γκιο­ζο­παί­χτης και εκ­παι­δευ­τι­κός Από­στο­λος Δομ­τζί­δης, μι­λώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, δεν κρύ­βει τη χαρά και την ικα­νο­ποί­η­σή του που ο αγα­πη­μέ­νος ήρωας των παι­διών θα τα­ξι­δέ­ψει μέχρι το ακρι­τι­κό νησί ώστε κι εκεί τα παι­διά να γί­νουν κοι­νω­νοί αυτής της με­γά­λης πα­ρά­δο­σής του θε­ά­τρου σκιών. «Ο θί­α­σος σκιών που δη­μιουρ­γή­σα­με», το­νί­ζει, «γεν­νή­θη­κε από την αγάπη μας για το θέ­α­τρο του Κα­ρα­γκιό­ζη. Αυτό βλέ­πα­με όταν ήμα­σταν μι­κροί -στην τη­λε­ό­ρα­ση κυ­ρί­ως- και αυτό με συ­νε­πή­ρε με­γά­λο, όταν μπήκα για πρώτη φορά πίσω από το πανί. Είναι ένας μα­γι­κός κό­σμος ο κό­σμος των σκιών και αυτή τη μα­γεία θέ­λου­με να με­τα­δώ­σου­με σε μι­κρούς και με­γά­λους».

Ένα φε­στι­βάλ χωρίς τί­πο­τα πε­ριτ­τό

Από τις 25 Αυ­γού­στου έως την 1η Σε­πτεμ­βρί­ου, το ανα­το­λι­κό­τε­ρο άκρο της Ελ­λά­δας και της Ευ­ρώ­πης, θα φι­λο­ξε­νή­σει αυτό το Διε­θνές Φε­στι­βάλ Ιστο­ρι­κού Ντο­κι­μα­ντέρ «Πέρα από τα Σύ­νο­ρα» (Beyond the Borders). Εκεί, κάτω από τον ένα­στρο ου­ρα­νό, με θέα το υπέ­ρο­χο φυ­σι­κό λι­μά­νι του νη­σιού, στο μέσον της πλα­κό­στρω­της πλα­τεί­ας και δίπλα σε ένα από τα μο­να­δι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής ομορ­φιάς σπί­τια, Έλ­λη­νες και ξένοι προ­σκε­κλη­μέ­νοι, μαζί με τους ντό­πιους, θα πα­ρα­κο­λου­θή­σουν για μια ακόμη χρο­νιά ένα δια­φο­ρε­τι­κό φε­στι­βάλ. Χωρίς προ­βο­λείς και κόκ­κι­να χαλιά. Χωρίς μα­κρο­σκε­λείς λό­γους. Χωρίς επί­ση­μο έν­δυ­μα και φω­το­γρα­φι­κά φλας.

Άλ­λω­στε, η απλό­τη­τα του χώρου σε συ­νε­παίρ­νει… Οι πρά­ξεις των αν­θρώ­πων με­τα­μορ­φώ­νο­νται σε αρ­χο­ντιά. Η θα­λασ­σι­νή αύρα σε «τα­ξι­δεύ­ει» καθώς το ένα μάτι σου κοι­τά­ει τις ται­νί­ες που προ­βάλ­λο­νται και το άλλο κο­ντο­στέ­κε­ται στην άκρη του λι­μα­νιού πάνω στο κά­στρο. Η συ­νά­ντη­ση αυτή δια­φο­ρε­τι­κών αν­θρώ­πων που αγα­πούν την τέχνη γί­νε­ται μέσα σε ένα φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον απα­ρά­μιλ­λης ομορ­φιάς, εκεί, στην άκρη του Αι­γαί­ου και της Ελ­λά­δας. Τα λόγια τους είναι τόσα όσα θα έπρε­πε για να πε­ρι­γρά­ψουν τα νο­ή­μα­τα. Τί­πο­τα σε αυτή συ­νύ­παρ­ξη φύσης, τέ­χνης, πο­λι­τι­σμού και αν­θρώ­πι­νης δη­μιουρ­γί­ας δεν μοιά­ζει να είναι …πα­ρα­πά­νω από όσο θα έπρε­πε.

Οι ται­νί­ες που δια­γω­νί­ζο­νται και οι πα­ράλ­λη­λες εκ­δη­λώ­σεις

Μέσα σε αυτό το ιδιαί­τε­ρο φυ­σι­κό, κοι­νω­νι­κό και ιστο­ρι­κό πε­ρι­βάλ­λον θα δια­γω­νι­στούν 25 ξένα και ελ­λη­νι­κά ντο­κι­μα­ντέρ υψη­λής καλ­λι­τε­χνι­κής αξίας προ­ερ­χό­με­να από δέκα δια­φο­ρε­τι­κές χώρες. Τα έργα θα δια­γω­νι­στούν για το βρα­βείο Κα­λύ­τε­ρου Ιστο­ρι­κού Ντο­κι­μα­ντέρ και Κα­λύ­τε­ρου Κοι­νω­νι­κού Ντο­κι­μα­ντέρ, καθώς και για το Ει­δι­κό Βρα­βείο Με­σο­γεια­κής Φι­λί­ας με την υπο­στή­ρι­ξη του ΕΚΟΜΕ. Το τι­μώ­με­νο ακα­δη­μαϊ­κό ίδρυ­μα είναι φέτος το University of York, ενώ τι­μώ­με­νο Μέσο Μα­ζι­κής Ενη­μέ­ρω­σης είναι το BBC4.

Το «Πέρα από τα Σύ­νο­ρα» πλαι­σιώ­νε­ται και φέτος από ποι­κί­λες πο­λι­τι­στι­κές εκ­δη­λώ­σεις. Όσοι βρε­θούν εκεί­νες τις ημέ­ρες στο νησί θα έχουν την ευ­και­ρία να επι­σκε­φθούν την έκ­θε­ση φω­το­γρα­φί­ας για τους ANZAC (ευ­γε­νι­κή πα­ρα­χώ­ρη­ση της Πρε­σβεί­ας της Αυ­στρα­λί­ας), να πα­ρα­κο­λου­θή­σουν τη θε­α­τρι­κή πα­ρά­στα­ση «Νό­στος, Η επι­στρο­φή του Οδυσ­σέα» του Θο­δω­ρή Γκόνη, αλλά και να απο­λαύ­σουν μο­να­δι­κές μου­σι­κές συ­ναυ­λί­ες από τον Μπά­μπη Τσέρ­το και το Μου­σι­κό Σχο­λείο Παλ­λή­νης. Ακόμη, θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ένα διε­θνές πάνελ με θέμα την Πο­λι­τι­κή Ανυ­πα­κοή, στο οποίο θα συμ­με­τέ­χουν δια­κε­κρι­μέ­νοι ακα­δη­μαϊ­κοί και δη­μο­σιο­γρά­φοι. Τη φω­το­γρα­φι­κή κά­λυ­ψη του Φε­στι­βάλ έχει ανα­λά­βει φέτος ο Χρί­στος Σι­μά­τος, από­φοι­τος της Ανω­τά­της Σχο­λής Καλών Τε­χνών.

Τα ετή­σια βρα­βεία έχει θε­σμο­θε­τή­σει η Βουλή των Ελ­λή­νων, ενώ συν­διορ­γα­νω­τές του Φε­στι­βάλ είναι η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου και ο Σύν­δε­σμος Ανα­βί­ω­σης Με­γί­στης του Σί­δνεϊ. Το Φε­στι­βάλ τελεί υπό την αι­γί­δα της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Από­δη­μου Ελ­λη­νι­σμού και του Δήμου Με­γί­στης. Τέλος, ο Δήμος Κα­βά­λας απο­στέλ­λει κάθε χρόνο στα παι­διά του Κα­στε­λό­ρι­ζου, αλλά και σε όσα παι­διά συμ­με­τέ­χουν στις δρά­σεις του Φε­στι­βάλ, ανα­μνη­στι­κά δώρα και σχο­λι­κά υλικά.