N. Mπόνης: «Η πανδημία εξακολουθεί να ρίχνει βαριά την σκιά της πάνω από την κανονική λειτουργία της αγοράς»

Κύριε Μπόνη, μετά την κρίση που δημιούρ­γησε η παν­δη­μία του κορω­νοϊού η αγορά επι­στρέ­φει στους ρυθμούς της. Θα ήθελα το σχόλιό σας. Πώς κατα­γρά­φε­ται η κίνηση και με το άνοιγμα του του­ρι­σμού και με τις εκπτώ­σεις που ξεκί­νη­σαν;

Καταρ­χήν επι­τρέψτε μου μια διόρ­θωση. Η αγορά δεν πρό­κει­ται να επι­στρέ­ψει στους συνη­θι­σμέ­νους ρυθμούς της, παρά μόνο όταν αρθούν οι περιο­ρι­σμοί των ορίων κατα­να­λω­τών στα κατα­στή­ματα, των πελατών στα εστια­τό­ρια, των τυπικών ή άτυπων προ­ϋ­πο­θέ­σεων για την μετα­κί­νηση του κόσμου κλπ. Η παν­δη­μία λοιπόν, εξα­κο­λου­θεί να ρίχνει βαριά την σκιά της πάνω από την κανο­νική λει­τουρ­γία της αγοράς και η ανά­καμψη της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας έχει ακόμα δρόμο να δια­νύ­σει. Ο μεγα­λύ­τε­ρος προ­βλη­μα­τι­σμός μου έγκει­ται στην -χωρίς πει­στικό λόγο- απρο­θυ­μία μεγάλου αριθμού συμπο­λι­τών μας να εμβο­λια­στούν. Πρέπει όλοι να κατα­λά­βουμε ότι αν δεν βοη­θή­σουμε ο καθένας ξεχω­ρι­στά να εξα­λει­φθεί αυτή η συνε­χι­ζό­μενη υγειο­νο­μική κρίση, «κανο­νι­κούς» ρυθμούς αγοράς και άρα εξα­σφα­λι­σμέ­νες συν­θή­κες λει­τουρ­γίας, επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και εργα­σίας δεν πρό­κει­ται σύντομα να δούμε.

Δεδο­μέ­νων αυτών, οι εκπτώ­σεις αλλά και το άνοιγμα του του­ρι­σμού λει­τουρ­γούν μέσα σε ένα δεδο­μένα περιο­ρι­στικό πλαίσιο. Η προ­σέ­λευση, η ανάγκη να επι­σκε­φτεί κάποιος την αγορά και να ψωνίσει απαιτεί αισιό­δοξο ψυχισμό, ο οποίος στην παρούσα φάση εξα­κο­λου­θεί να συμπιέ­ζε­ται από την επι­φύ­λαξη, τον φόβο και την αβε­βαιό­τητα για το μέλλον. Αυτοί δεν είναι καλοί παρά­γο­ντες για την δια­μόρ­φωση θετικής κατα­να­λω­τι­κής διά­θε­σης και ανα­με­νό­μενα θα επη­ρε­ά­σουν τόσο την έκβαση των εκπτώ­σεων όσο και την του­ρι­στική κίνηση γενι­κό­τερα.

H παν­δη­μική κρίση απο­τέ­λεσε μια ορι­ζό­ντια πρό­κληση για όλους. Το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και η Ευρω­παϊκή Ένωση θα βοη­θή­σουν το εμπόριο και με ποιο τρόπο;

Είναι γεγονός πως ακόμη δεν έχουν απο­τυ­πω­θεί οι πραγ­μα­τι­κές επι­πτώ­σεις της υγειο­νο­μι­κής κρίσης στην οικο­νο­μία και στις επι­χει­ρή­σεις και δη στον κλάδο του Εμπο­ρίου. Είναι όμως βέβαιο ότι, το Ταμείο Ανά­καμ­ψης θα δώσει λύσεις και ελπί­ζουμε πως θα καλύψει ένα μέρος των τερά­στιων αναγκών που αντι­με­τω­πί­ζουν οι εμπο­ρι­κές επι­χει­ρή­σεις. Ωστόσο, θα πρέπει να ολο­κλη­ρω­θεί ένας στο­χευ­μέ­νος και απο­τε­λε­σμα­τι­κός σχε­δια­σμός προ­κει­μέ­νου οι πόροι για τον ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό και την ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών των πολύ μικρών και μικρών επι­χει­ρή­σεων να διο­χε­τευ­θούν σε εκεί­νους που έχουν νιώσει στο πετσί τους και με τον σκλη­ρό­τερο τρόπο τις συνέ­πειες της παν­δη­μίας.

Βασική βέβαια συνι­στώσα της επι­τυ­χίας του Ταμείου Ανά­καμ­ψης θα είναι η αντα­πό­κριση ή όχι του εγχώ­ριου χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος, το οποίο θα πρέπει χωρίς χρο­νο­τρι­βές και ισότιμα να μετα­φέ­ρει όσο το δυνατόν περισ­σό­τε­ρους πόρους στις ασθμαί­νου­σες εμπο­ρι­κές επι­χει­ρή­σεις. Συνο­ψί­ζο­ντας, από μόνα τους τα δια­θέ­σιμα κον­δύ­λια του Ταμείου Ανά­καμ­ψης δεν αρκούν για την ανά­καμψη του εγχώ­ριου επι­χει­ρείν. Χρειά­ζε­ται αντι­κει­με­νική ανα­γνώ­ριση των προ­βλη­μά­των, θέληση και συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κό­με­νων φορέων (Πολι­τείας, Τρα­πε­ζών, φορέων της οικο­νο­μίας και της κοι­νω­νίας), ώστε αφενός να δοθεί χείρα βοη­θείας στους εμπό­ρους που βρί­σκο­νται σε δεινή θέση και αφε­τέ­ρου τα κον­δύ­λια να μετου­σιω­θούν σε υπη­ρε­σίες και υπο­δο­μές, οι οποίες θα δια­σφα­λί­σουν την επι­βί­ωση των επι­χει­ρή­σεων σε ένα απαι­τη­τικό διεθνές περι­βάλ­λον.

Ποια άλλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία μπορούν να βοη­θή­σουν το λια­νε­μπό­ριο και πώς είδατε την αξιο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος ΝΗΣΙδΑ;

Αδιαμ­φι­σβή­τητα, το ξέσπα­σμα της παν­δη­μίας επι­δεί­νωσε το τερά­στιο πρό­βλημα ρευ­στό­τη­τας των επι­χει­ρή­σεων λια­νι­κού εμπο­ρίου. Πρω­το­βου­λίες της Ελλη­νι­κής Ανα­πτυ­ξια­κής Τρά­πε­ζας, όπως το ΤΕΠΙΧ 2 και το Ταμείο Εγγυο­δο­σίας είχαν μικρό αντί­κτυπο στις επι­χει­ρή­σεις του κλάδου, εξαι­τίας της τερά­στιας ζήτησης και των περιο­ρι­σμέ­νων προς διάθεση πόρων τους. Η ΕΣΕΕ δια­πι­στώ­νο­ντας τη συγκε­κρι­μένη αδυ­να­μία, κατέ­θεσε πρόταση θέσπι­σης ενός προ­γράμ­μα­τος ενί­σχυ­σης ειδικά για το λιανικό εμπόριο, στα πρότυπα του αντί­στοι­χου προ­γράμ­μα­τος για την εστίαση, τους παι­δό­το­πους και τα γυμνα­στή­ρια. Πιστεύω, πως η συγκε­κρι­μένη πρω­το­βου­λία θα ικα­νο­ποι­ή­σει σε πολύ μεγάλο βαθμό τα αιτή­ματα του εμπο­ρι­κού κόσμου για άμεση και έμπρα­κτη παροχή αρωγής από την Πολι­τεία. Και αυτό γιατί το συνο­λικά προ­βλε­πό­μενο κεφά­λαιο κίνησης ύψους 350 εκ. ευρώ θα δια­νε­μη­θεί σε επι­χει­ρή­σεις συγκε­κρι­μέ­νων ΚΑΔ λια­νι­κής που έχουν υποστεί δρα­μα­τική συρ­ρί­κνωση των πωλή­σεών τους.

Σε ό,τι αφορά τα δικά μας, η επι­τυ­χία του προ­γράμ­μα­τος “ΝΗΣΙδΑ” της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου επι­βε­βαιώ­νε­ται από την αθρόα συμ­με­τοχή των ενδια­φε­ρο­μέ­νων και την πλήρη απορ­ρό­φηση των δια­θέ­σι­μων πόρων. Ιδιαί­τερα δε, ο κλάδος του λια­νι­κού εμπο­ρίου στον οποίο δια­τέ­θη­καν οι περισ­σό­τε­ροι πόροι του προ­γράμ­μα­τος ανα­δει­κνύ­ε­ται στον πλέον δυνα­μικό, όχι μόνο σε επίπεδο περι­φέ­ρειας, αλλά στο σύνολο της Επι­κρά­τειας. Με αφορμή λοιπόν τη συγκε­κρι­μένη δια­πί­στωση και την αποδοχή του προ­γράμ­μα­τος σε τοπικό επίπεδο, θεωρώ ότι θα απο­τε­λέ­σει τον κατάλ­ληλο οδηγό για ένα πρό­γραμμα επι­δό­τη­σης/επι­χο­ρή­γη­σης μέσω ΕΣΠΑ σε εθνικό επίπεδο. Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη και τον στα­διακό τερ­μα­τι­σμό των μέτρων στή­ρι­ξης, ευελ­πι­στούμε σε μία σύντομη και απο­τε­λε­σμα­τική συνερ­γα­σία με το Υπουρ­γείο Ανά­πτυ­ξης για την υλο­ποί­ηση αυτών των στόχων.

Πώς προ­βλέ­πε­ται να είναι ο φετινός χει­μώ­νας για επι­χει­ρή­σεις και απα­σχο­λού­με­νους; Είστε αισιό­δο­ξος;

Δυστυ­χώς, οι τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις και η ανα­πά­ντεχη έξαρση των κρου­σμά­των καθι­στούν μετέωρη την οποια­δή­ποτε πρό­βλεψη ακόμη και για το τρέχον καλο­καίρι, πόσω δε μάλλον για τους προ­σε­χείς φθι­νο­πω­ρι­νούς και χει­με­ρι­νούς μήνες. Πέραν τούτου όμως και από τη στιγμή που δια­πι­στώ­νουμε στα­διακή άρση των μέτρων στή­ρι­ξης των πλητ­τό­με­νων επι­χει­ρή­σεων, γίνεται αντι­λη­πτό πως το προ­σε­χές διά­στημα μόνο εύκολο δεν θα είναι για επι­χει­ρή­σεις και τους απα­σχο­λου­μέ­νους σε αυτές. Ο τζίρος των επι­χει­ρή­σεων είναι πολύ δύσκολο έως ακα­τόρ­θωτο να επα­νέλ­θει στα προ COVID επίπεδα, καθώς η ζήτηση είναι αναι­μική και δεν πρό­κει­ται να βελ­τιω­θεί έως ότου επι­τευ­χθεί η πλήρης εξά­λειψη της παν­δη­μι­κής απειλής.

Από την άλλη πλευρά, οι υπο­χρε­ώ­σεις των επι­χει­ρη­μα­τιών βαίνουν συνεχώς διο­γκού­με­νες, καθώς σε εκείνες που είχαν παγώσει εξαι­τίας της εφαρ­μο­γής των περιο­ρι­στι­κών μέτρων, έρχο­νται να προ­στε­θούν νέες, με τις οφειλές σε Εφορία και Ασφα­λι­στικά ταμεία να πιέζουν ασφυ­κτικά. Αντί­στοιχα, η εξό­φληση των επι­τα­γών και η απο­κα­τά­σταση/δια­τή­ρηση αρμο­νι­κών σχέσεων με τους προ­μη­θευ­τές σε συνάρ­τηση με τα στοι­βαγ­μένα στις απο­θή­κες ή στα ράφια των επι­χει­ρή­σεων εμπο­ρεύ­ματα, συνι­στούν καίρια προ­βλή­ματα που χρήζουν άμεσης επί­λυ­σης. Αν σε όλα τα παρα­πάνω, προ­στε­θεί και το μείζον ζήτημα της ελλι­πούς έως και ανύ­παρ­κτης χρη­μα­το­δό­τη­σης από το εγχώριο τρα­πε­ζικό σύστημα, κατα­λα­βαί­νει κανείς πως μέχρι τα τέλη του έτους ο εμπο­ρι­κός κόσμος ανα­μέ­νε­ται να αντι­με­τω­πί­σει νέες δύσκο­λες κατα­στά­σεις. Ελπίζω, πως η συν­δρομή του Ταμείου Ανά­καμ­ψης σε συν­δυα­σμό με την αποδοχή της πρό­τα­σής μας για ένα στο­χευ­μένο πρό­γραμμα του λια­νε­μπο­ρίου θα συμ­βά­λουν στην κατά το δυνατόν ελά­φρυνση των βαρών των εμπόρων και των μικρο­με­σαίων επι­χει­ρη­μα­τιών.

Πώς μπορούν οι επι­χει­ρή­σεις να ωφε­λη­θούν από τον νέο Ανα­πτυ­ξιακό Νόμο;

Ο υφι­στά­με­νος Ανα­πτυ­ξια­κός νόμος 4399/2016 και το καθε­στώς ενί­σχυ­σης των πολύ μικρών και μικρών επι­χει­ρή­σεων δεν περι­λαμ­βά­νει το λιανικό εμπόριο μεταξύ των επεν­δυ­τι­κών σχεδίων που μπορούν να τύχουν κρα­τι­κής αρωγής, ενώ και το ελά­χι­στα προ­βλε­πό­μενο επεν­δυ­τικό όριο/προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός κρί­νε­ται ως ιδιαί­τερα υψηλό (100.000 ευρώ). Με άλλα λόγια, το κατε­ξο­χήν εργα­λείο ενί­σχυ­σης των πλητ­τό­με­νων από την υγειο­νο­μική κρίση πολύ μικρών και μικρών επι­χει­ρή­σεων αδυ­να­τεί να αντα­πο­κρι­θεί στις ανάγκες των εμπόρων, τα οικο­νο­μικά μεγέθη των οποίων είναι μικρό­τε­ρης εμβέ­λειας από τις απαι­τή­σεις του νόμου.

Παρ’ όλα αυτά, οι πρό­σφα­τες εξαγ­γε­λίες της ηγεσίας του υπουρ­γείου Ανά­πτυ­ξης και Επεν­δύ­σεων, ανα­φο­ρικά με τον νέο Ανα­πτυ­ξιακό Νόμο που εκτι­μά­ται πως θα τεθεί σε εφαρ­μογή από τις αρχές του 2022 και θα προ­βλέ­πει ριζική ανα­διάρ­θρωση του υφι­στά­με­νου πλαι­σίου, κινού­νται προς τη σωστή κατεύ­θυνση. Πιστεύω πως οι επι­κεί­με­νες δομικές αλλαγές θα αντα­πο­κρι­θούν περισ­σό­τερο απο­τε­λε­σμα­τικά στις επεί­γου­σες ανάγκες του εμπο­ρι­κού κόσμου. Σημείο ανα­φο­ράς των επι­χει­ρού­με­νων βελ­τιώ­σεων συνιστά η θεμα­τική και όχι η κλαδική στό­χευση του υπό δια­μόρ­φωση νόμου, με συνέ­πεια να διευ­ρύ­νε­ται το πεδίο ένταξης των πάσης φύσεως επι­χει­ρή­σεων και να αίρεται ο υπο­κει­με­νι­κός χαρα­κτή­ρας των κρι­τη­ρίων επι­λε­ξι­μό­τη­τας. Η πλέον σημα­ντική παρά­με­τρος του νέου καθε­στώ­τος εντο­πί­ζε­ται στην ευε­λι­ξία του να προ­σαρ­μό­ζε­ται στις ανάγκες του νέου επι­χει­ρη­μα­τι­κού περι­βάλ­λο­ντος και στα δεδο­μένα της εκά­στοτε πραγ­μα­τι­κό­τη­τας που καλού­νται να αντι­με­τω­πί­σουν οι επι­χει­ρη­μα­τίες, όπως αυτή που βιώ­νουμε σήμερα. Σε κάθε περί­πτωση, θα ανα­μέ­νουμε το νομο­θε­τικό κείμενο που θα δοθεί προς δια­βού­λευση στους φορείς, επί του οποίου θα τοπο­θε­τη­θούμε και θα κατα­θέ­σουμε τεκ­μη­ριω­μέ­νες θέσεις και προ­τά­σεις/βελ­τιω­τι­κές παρεμ­βά­σεις.