Ιχνη νεολιθικού οικισμού στην Κάρπαθο

Νέα δεδο­μένα για την προϊ­στο­ρία του Αιγαίου φέρνει η ανα­σκαφή νεο­λι­θι­κού οικι­σμού στη θέση Βουνό στη νότια Κάρπαθο

Αρχι­τε­κτο­νικά κατά­λοιπα, λίθινα εργα­λεία, πλήθος από μυλό­πε­τρες και εντυ­πω­σιακή κερα­μική έφερε στο φως η αρχαιο­λο­γική σκαπάνη του καθη­γητή στο Δημο­κρί­τειο Πανε­πι­στή­μιο Θράκης, Μανόλη Μελά, ο οποίος είχε συνερ­γά­τες την αρχαιο­λόγο Αννα Κλις και μετα­πτυ­χια­κούς φοι­τη­τές από την Ελλάδα, το Μεξικό, την Αργε­ντινή και τη Γαλλία.

Ο οικι­σμός χρο­νο­λο­γεί­ται στην Τελική Νεο­λι­θική Εποχή (4500-3200 π.Χ.) και έχει ίχνη συνε­χούς κατοί­κη­σης μέχρι την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (γύρω στο 1800 π.Χ.).

«Με την εισα­γωγή της μινω­ι­κής αγρο­τι­κής τεχνο­λο­γίας, όπως λ.χ. το άροτρο, οι κάτοι­κοι του νεο­λι­θι­κού οικι­σμού στο Βουνό εγκα­τα­λεί­πουν τις πρω­τό­γο­νες εγκα­τα­στά­σεις τους και κατε­βαί­νουν στην πεδιάδα. Ετσι οι κυνηγοί και οι ψαράδες, οι πρώην τρο­φο­συλ­λέ­κτες δηλαδή, γίνο­νται πλέον γεωργοί και η ”υψηλή” θεωρία περί μινω­ι­κού αποι­κι­σμού κλο­νί­ζε­ται ανε­πα­νόρ­θωτα», ανα­φέ­ρει ο επι­κε­φα­λής της ανα­σκα­φής.

Ο οικι­σμός βρί­σκε­ται σε ένα βρα­χώ­δες και υπε­ρυ­ψω­μένο ακρω­τήρι, σχετικά απρο­σπέ­λα­στο. Η αρχαιο­λο­γική θέση ήταν γνωστή από τη δεκα­ε­τία του 1970, οπότε και έγινε επι­φα­νειακή έρευνα.

Μικρό τσε­κούρι κατα­σκευα­σμένο από βότσαλο από τη θάλασσα που βρέθηκε στην ανα­σκαφή και ανα­πα­ρά­σταση του εσω­τε­ρι­κού ενός αψι­δω­τού κτιρίου

Το περα­σμένο καλο­καίρι ωστόσο έγινε συστη­μα­τική ανα­σκαφή από πολυ­μελή ομάδα αρχαιο­λό­γων. Τα αρχι­τε­κτο­νικά απο­μει­νά­ρια χωρί­ζο­νται σε πέντε κατη­γο­ρίες: κάθετοι μεγα­λι­θι­κοί τοίχοι ανδήρων, λίθινα επι­κλινή άνδηρα εκφο­ρι­κής δομής, αψι­δω­τές ή και ορθο­γώ­νιες κατοι­κίες, χρη­στι­κές κατα­σκευές και κυκλώ­πειο τείχος που στη­ρί­ζει βραχώδη υποδομή.

Η ανεύ­ρεση ενός ικανού αριθμού από μυλό­πε­τρες, ίσως υπο­δη­λώ­νει την εκτε­τα­μένη καλ­λιέρ­γεια σιτηρών, που λόγω της έλλει­ψης του άροτρου, πρέπει να γινόταν με την τεχνική του «σκα­λί­σμα­τος». Βρέ­θη­καν επίσης οστά αιγο­προ­βά­των, που πιστο­ποιούν την ύπαρξη έστω και περιο­ρι­σμέ­νου αριθμού μικρών οικό­σι­των ζώων, ενώ σίγουρη θεω­ρεί­ται η παρου­σία του σκύλου, δεδο­μέ­νης της εμφά­νι­σής του στο Αιγαίο ήδη από τη Μεσο­λι­θική περίοδο.

Ενδια­φέ­ρουσα και χαρα­κτη­ρι­στική για την εποχή της είναι η κερα­μική που βρέθηκε. Εντο­πί­στη­καν επίσης λίθινα εργα­λεία και αντι­κεί­μενα καθη­με­ρι­νής χρήσης, όπως μυλό­πε­τρες άλεσης, γουδιά, γου­δο­χέ­ρια, βαριές, τσε­κού­ρια και λεπίδες από οψι­διανό από τη Μήλο.

Η μελέτη του αρχαιο­λο­γι­κού υλικού έδειξε ότι η ολο­κλη­ρω­τική κατάρ­ρευση των κτι­σμά­των οφει­λό­ταν σε σεισμό, ενώ ακο­λού­θησε άμεσα η εκ νέου ανοι­κο­δό­μηση, όπως απο­κά­λυψε μια νέα οικο­δο­μική φάση.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ-ΕΘΝΟΣ