Νήσος Ρω: Μια σημαία, λίγοι φαντάροι και μια βαριά ιστορία

 H Νήσος Ρω, εκεί που έγινε το σο­βα­ρό επει­σό­διο με το τουρ­κι­κό ελι­κό­πτε­ρο είναι νη­σί­δα που βρί­σκε­ται στα δυ­τι­κά του Κα­στε­λό­ρι­ζου, ανή­κει στο νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης και βρί­σκε­ται μια ανάσα από τις τουρ­κι­κές ακτές.

Οχυρό από την αρ­χαιό­τη­τα

Το νησί κατά τους αρ­χαί­ους χρό­νους χρη­σί­μευε ως κρί­κος στην αλυ­σί­δα στρα­τιω­τι­κών πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ων του Ρο­δια­κού κρά­τους. Μικρό οχυρό απο­τε­λού­με­νο από κε­ντρι­κό ορ­θο­γώ­νιο πύργο, αρ­χι­κά διώ­ρο­φο, βρί­σκε­ται κτι­σμέ­νο στην κο­ρυ­φή μι­κρού λόφου.

Σώ­ζε­ται σε ύψος 4μ. πε­ρί­που, κτι­σμέ­νο με το ισό­δο­μο σύ­στη­μα. Στην εσω­τε­ρι­κή πλευ­ρά των τει­χών υπάρ­χει ενί­σχυ­ση από μι­κρό­τε­ρους απο­στρογ­γυ­λευ­μέ­νους λί­θους ενώ επι­σκευ­ές και συ­ντή­ρη­ση πρέ­πει να έγι­ναν κατά τη βυ­ζα­ντι­νή και ιπ­πο­τι­κή εποχή.

Ο δι­πλός εξω­τε­ρι­κός πε­ρί­βο­λος μαζί με τους ισχυ­ρούς τοί­χους μαρ­τυ­ρεί ότι το οχυρό δεν ήταν απλή φρυ­κτω­ρία αλλά ση­μα­ντι­κή στρα­τη­γι­κή θέση. Στο εσω­τε­ρι­κό βρί­σκου­με την δε­ξα­με­νή επεν­δυ­μέ­νη με υδραυ­λι­κό κο­νί­α­μα (κου­ρα­σά­νι). Χρο­νο­λο­γεί­ται από τον 4ο αι. π.Χ. Στα νε­ώ­τε­ρα χρό­νια ο θρύ­λος ανα­φέ­ρει ότι χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε από τον Λά­μπρο Κα­τσώ­νη ως ορ­μη­τή­ριο. Εκεί βρί­σκε­ται το μνη­μείο της Δέ­σποι­νας Αχλα­διώ­τη, της ξα­κου­στής Κυράς της Ρω.

Η Κυρά της Ρω

Η Κυρά της Ρω που το πραγ­μα­τι­κό της όνομα ήταν Δέ­σποι­να Αχλα­διώ­τη, υπήρ­ξε μέλος της Αντί­στα­σης κατά την πε­ρί­ο­δο της κα­το­χής και επί 40 χρό­νια ύψωνε την ελ­λη­νι­κή ση­μαία στην ακρι­τι­κή νη­σί­δα της Ρω κάθε πρωί και τη κα­τέ­βα­ζε με τη Δύση του ήλιου. Στη Ρω είχε εγκα­τα­στα­θεί με τον άντρα της και την τυφλή μη­τέ­ρα της από το 1924. Βρα­βεύ­τη­κε από την Ακα­δη­μία Αθη­νών (1975), το Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό, τη Βουλή των Ελ­λή­νων, το Δήμο Ρόδου, την Εθνι­κή Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος και άλ­λους φο­ρείς. Το Υπουρ­γείο Εθνι­κής Άμυ­νας έστει­λε ναυ­τι­κό άγημα και αντι­προ­σω­πεία του ΓΕΝ στο Κα­στε­λό­ρι­ζο όπου, στις 23 Νο­εμ­βρί­ου 1975, της απέ­νει­με το με­τάλ­λιο για την πο­λε­μι­κή πε­ρί­ο­δο 1941-1944 για τις «προ­σφερ­θεί­σες εθνι­κές υπη­ρε­σί­ες της», όπως ανέ­φε­ρε η από­φα­ση του Υπουρ­γού Άμυ­νας.

Απε­βί­ω­σε σε ηλι­κία 92 ετών, σε νο­σο­κο­μείο της Ρόδου, στις 13 Μαΐου του 1982. Η κη­δεία της έγινε δη­μο­σία δα­πά­νη στο Κα­στελ­λό­ρι­ζο, πα­ρου­σία του τότε υφυ­πουρ­γού Άμυ­νας Αντώ­νη Δρο­σο­γιάν­νη, και η σορός της με­τα­φέρ­θη­κε στην Ρω και ετάφη κάτω από τον ιστό όπου ύψωνε τη ση­μαία.

Η ιστο­ρία

Το 1927, εγκα­τα­στά­θη­καν στη Ρω μό­νι­μα ο Κώ­στας και η Δέ­σποι­να Αχλα­διώ­του για να ασχο­λη­θούν με την κτη­νο­τρο­φία, εντε­λώς μόνοι τους μέχρι το 1940. Τη χρο­νιά εκεί­νη όμως αρ­ρώ­στη­σε βαριά ο Κώ­στας Αχλα­διώ­της.

Η φωτιά που άναψε η γυ­ναί­κα του για να ει­δο­ποι­ή­σει με σι­νιά­λα κα­πνού τους κα­τοί­κους του Κα­στελ­λό­ρι­ζου και τους πα­ρα­πλέ­ο­ντες ψα­ρά­δες δεν έγινε εγκαί­ρως αντι­λη­πτή. Ο σύ­ζυ­γός της άφησε την τε­λευ­ταία του πνοή μέσα σε μια ψα­ρό­βαρ­κα που τον είχε πα­ρα­λά­βει κα­θυ­στε­ρη­μέ­να για να τον με­τα­φέ­ρει στο για­τρό του Κα­στε­λό­ρι­ζου.

Η κυρά της Ρω φρό­ντι­σε μόνη της για την ταφή του συ­ντρό­φου της. Έπει­τα, γύ­ρι­σε πάλι στη Ρω, αυτή τη φορά με τη γριά μη­τέ­ρα της, όπου πέ­ρα­σε τα χρό­νια της κα­το­χής. Εκεί θα προ­σέ­φε­ρε υπη­ρε­σί­ες σε στρα­τιώ­τες του Ιερού Λόχου. Με «δυ­να­τή φωνή και γοργή περ­πα­τη­σιά», όπως την πε­ρι­γρά­φει ο βιο­γρά­φος της Κυ­ριά­κος Χον­δρός, δεν εγκα­τέ­λει­ψε ποτέ το νησί, ακόμα κι όταν το Κα­στε­λό­ρι­ζο, που βομ­βαρ­δί­στη­κε από τους Άγ­γλους στη συν­θη­κο­λό­γη­ση της Ιτα­λί­ας, το 1943, ερή­μω­σε σχε­δόν από τους κα­τοί­κους του, εκ των οποί­ων οι πε­ρισ­σό­τε­ροι εξα­να­γκά­στη­καν να πά­ρουν το δρόμο της προ­σφυ­γιάς.

Μετά το τέλος του Β’ Πα­γκό­σμιου Πό­λε­μου, τα Δω­δε­κά­νη­σα και μαζί μ’ αυτά και το Κα­στε­λό­ρι­ζο και όλες οι πα­ρα­κεί­με­νες νη­σί­δες και βρα­χο­νη­σί­δες, σύμ­φω­να με τη Συν­θή­κη των Πα­ρι­σί­ων της 10ης Φε­βρουα­ρί­ου 1947, πε­ρι­ήλ­θαν στην Ελ­λά­δα. Η μοίρα της Ρω ήταν λοι­πόν ανα­πό­σπα­στα συν­δε­δε­μέ­νη μ’ αυτήν του Κα­στε­λό­ρι­ζου.

Στις 13 Σε­πτεμ­βρί­ου 1943, για πρώτη φορά Ελ­λη­νι­κό αντι­τορ­πι­λι­κό, το «Παύ­λος Κου­ντου­ριώ­της», κα­τέ­πλευ­σε στο Κα­στε­λό­ρι­ζο, όπου βομ­βαρ­δί­στη­κε μέχρι τις 19 Νο­εμ­βρί­ου 1943 από Γερ­μα­νι­κά στού­κας. Οι κά­τοι­κοι ανα­γκά­στη­καν πάλι να φύ­γουν με συμ­μα­χι­κά πλοία είτε προς Κύπρο είτε προς τις μι­κρα­σια­τι­κές ακτές. Ωστό­σο, η Κυρά της Ρω πα­ρέ­μει­νε στο νησί να υψώ­νει κάθε πρωί την Ελ­λη­νι­κή ση­μαία, προ­σφέ­ρο­ντας τη βο­ή­θεια της σε Ιε­ρο­λο­χί­τες που βρή­καν κα­τα­φύ­γιο εκεί. Με τη λήξη του πο­λέ­μου, ορι­σμέ­νοι κά­τοι­κοι επέ­στρε­ψαν στο Κα­στε­λό­ρι­ζο κατά ομά­δες.

Οι πε­ρι­πέ­τειες για την Κυρά της Ρω δεν τε­λεί­ω­σαν με την απε­λευ­θέ­ρω­ση. Τον Αύ­γου­στο του 1975, ο Τούρ­κος δη­μο­σιο­γρά­φος Ομάρ Κασάρ και δύο ακόμα άτομα, πα­ρα­κο­λου­θώ­ντας τη Ρω και εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι την ολι­γο­ή­με­ρη απου­σία της Δέ­σποι­νας Αχλα­διώ­του για λό­γους υγεί­ας, απο­βι­βά­στη­καν εκεί και το­πο­θέ­τη­σαν πάνω σ’ ένα κο­ντά­ρι 4 μέ­τρων τη ση­μαία τους. Η Κυρά της Ρω την κα­τέ­βα­σε αμέ­σως, όταν γύ­ρι­σε. Στη 1 Σε­πτεμ­βρί­ου 1975, κα­τά­πλευ­σε στο Κα­στε­λό­ρι­ζο το αν­θυ­πο­βρυ­χια­κό σκά­φος «Γ. Πε­ζό­που­λος» για συ­μπα­ρά­στα­ση στην κυρά της Ρω. Όμως δεύ­τε­ρη τουρ­κι­κή ση­μαία το­πο­θε­τή­θη­κε αυτή τη φορά στη νήσο Στρογ­γυ­λή απέ­να­ντι στα νότια του Κα­στε­λό­ρι­ζου.