Στόχος Ε. Ε. η μείωση της πλαστικής σακούλας

Η συζή­τηση στη χώρα μας άνοιξε για πρώτη φορά την προη­γού­μενη δεκα­ε­τία, αρκετά πριν από το ξεκί­νημα της οικο­νο­μι­κής κρίσης. Ο διά­λο­γος που γινόταν σε ευρω­παϊκό επίπεδο για την ανάγκη μείωσης της πλα­στι­κής σακού­λας, με κύριο μέσο τη χρέωσή της στον κατα­να­λωτή, προ­κά­λεσε πραγ­μα­τικό πανικό στη χώρα μας. Για αρκετές ημέρες, τα τηλε­ο­πτικά συνερ­γεία έστησαν καρτέρι στις εξόδους των σούπερ μάρκετ και μετέ­δι­δαν δηλώ­σεις πολιτών, που ήταν έξαλλοι με το νέο ευρω­παϊκό «χαράτσι», αφαι­ρώ­ντας από την τότε ηγεσία του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος οποια­δή­ποτε διάθεση να ανοί­ξουν ακόμα ένα ζήτημα. Eτσι, η συζή­τηση δεν πέρασε ποτέ στην ουσία.

Μόνο που σήμερα, μια δεκα­ε­τία αργό­τερα, το θέμα επα­νέρ­χε­ται (σε μια δια­φο­ρε­τική Ελλάδα) με τρόπο επι­τα­κτικό: την προη­γού­μενη εβδο­μάδα το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο ενέ­κρινε Οδηγία για τη μείωση της χρήσης της «ελα­φριάς» πλα­στι­κής σακού­λας (τύπου σούπερ μάρκετ), με συγκε­κρι­μέ­νους στόχους και χρο­νο­διά­γραμμα. Τα κράτη-μέλη καλού­νται να μειώ­σουν την κατα­νά­λωση στις 90 σακού­λες ανά άτομο ετησίως μέχρι το τέλος του 2019 και στις 40 μέχρι το 2025 (ενδει­κτικά, σήμερα στη χώρα μας κατα­να­λώ­νο­νται 242 σακού­λες/άτομο ετησίως). Ή να δια­σφα­λί­σουν ότι μέχρι το τέλος του 2018 οι πλα­στι­κές σακού­λες θα χρε­ώ­νο­νται.

«Κάθε χρόνο στην Ε.Ε. κατα­να­λώ­νο­νται 100 δισ. ελα­φριές πλα­στι­κές σακού­λες. Ενα μεγάλο τμήμα κατα­λή­γει στη φύση», ανέφερε στους δημο­σιο­γρά­φους η κ. Margrete Auken, ευρω­βου­λευ­τής των Πρα­σί­νων από τη Δανία και ειση­γή­τρια της νομο­θε­τι­κής πρό­τα­σης στην Ευρω­βουλή. «Το 70% των σκου­πι­διών στη θάλασσα είναι πλα­στικά και το 70% αυτών είναι πλα­στι­κές σακού­λες. Λόγω μεγέ­θους, ο όγκος που κατα­λαμ­βά­νουν σε σχέση με άλλα από­βλητα είναι μικρός, ωστόσο η ζημιά που προ­κα­λούν είναι πολύ σημα­ντική».

Απα­ντώ­ντας σε ερώτηση της «Κ» σχετικά με το κόστος και τα οφέλη της μείωσης, η κ. Auken δήλωσε αισιό­δοξη για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της πρό­τα­σης. «Δεν απα­γο­ρεύ­ουμε την πλα­στική σακούλα, δεν τιμω­ρούμε τη βιο­μη­χα­νία πλα­στι­κού. Oμως, πρέπει να προ­ω­θή­σουμε μια πιο υπεύ­θυνη κατα­να­λω­τική συμπε­ρι­φορά. Η χρέωση της πλα­στι­κής σακού­λας είναι μια “win-win” κατά­σταση, όλοι κερ­δί­ζουν: το περι­βάλ­λον, η κοι­νω­νία, οι έμποροι λια­νι­κής, τα κράτη. Το όφελος από την επί­τευξη των στόχων της νέας Οδηγίας υπο­λο­γί­ζε­ται στα 740 εκατ. ευρώ».

Κάθε νόμισμα, βέβαια, έχει δύο όψεις. Της ψήφισης της πρό­τα­σης προη­γή­θηκε μια μακρά δια­δι­κα­σία δια­πραγ­μά­τευ­σης με την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή και το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο. Προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λι­στεί η συναί­νεση της Μεγάλης Βρε­τα­νίας, από τους στόχους της Οδηγίας εξαι­ρέ­θη­καν οι απο­κα­λού­με­νες οξο-βιοαποδομήσιμες (oxo-biodegradable) σακού­λες, οι οποίες σύμφωνα με την κ. Auken θρυμ­μα­τί­ζο­νται μεν, αλλά δεν δια­λύ­ο­νται, μετα­φέ­ρο­ντας επι­κίν­δυ­νες ουσίες στην τροφική αλυσίδα. Υπό την πίεση της Βρε­τα­νίας, απο­φα­σί­στηκε αντ’ αυτού να μελε­τη­θούν οι επι­πτώ­σεις από τη χρήση της συγκε­κρι­μέ­νης τεχνο­λο­γίας, προ­κει­μέ­νου το 2018 να επα­νε­ξε­τα­στεί η χρήση τους. Η Βρε­τα­νία, από την πλευρά της, θεωρεί ότι η πρόταση της Ευρω­βου­λής ευνοεί συγκε­κρι­μένα συμ­φέ­ρο­ντα άλλης χώρας (συγκε­κρι­μένα της Ιταλίας, στην οποία παρά­γο­νται κομπο­στο­ποι­ή­σι­μες σακού­λες). Κομβικό ρόλο στην προ­ώ­θηση της Οδηγίας έπαιξε η ιταλική προ­ε­δρία (σε αντί­θεση με την ελλη­νική προ­ε­δρία, που έλαμψε διά της απρα­ξίας της σε όλα τα περι­βαλ­λο­ντικά θέματα).

Στην Ευρώπη

Ποιο δρόμο θα ακο­λου­θή­σει η χώρα μας; Θα φανεί μετά την ενσω­μά­τωση της νέας Οδηγίας στην εθνική νομο­θε­σία. Παρα­δείγ­ματα, πάντως, υπάρ­χουν πολλά σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, πολλά εκ των οποίων επι­τυ­χη­μένα:

• Στην Ιρλαν­δία εφαρ­μό­στηκε το πιο απο­τε­λε­σμα­τικό μοντέλο. Το 2002 απο­φα­σί­στηκε η χρέωση της ελα­φριάς πλα­στι­κής σακού­λας με 0,15 ευρώ, το οποίο αυξή­θηκε σε 0,22 ευρώ το 2007. Το ποσό κατα­λή­γει σε ένα περι­βαλ­λο­ντικό ταμείο υπέρ της ανα­κύ­κλω­σης. Ως απο­τέ­λε­σμα, η χρήση πλα­στι­κής σακού­λας μειώ­θηκε σε λίγα χρόνια κατά 95%.

• Το Βέλγιο προ­χώ­ρησε σε (εθε­λο­ντική) συμ­φω­νία με τις αλυ­σί­δες λια­νι­κής, για τη χρέωση της πλα­στι­κής σακού­λας και την απόδοση των εσόδων στο Fost Plus, ένα σχήμα ανα­κύ­κλω­σης. Επίσης, θέσπισε από το 2007 «πράσινο» φόρο 3 ευρώ/κιλό στην αγορά πλα­στι­κών σακου­λών από τα κατα­στή­ματα.

• Στη Δανία, τόσο οι πλα­στι­κές σακού­λες όσο και οι χαρ­το­σα­κού­λες χρε­ώ­νο­νται από το 1993, περίπου 0,50 κορώνα. Στη Μάλτα χρε­ώ­νο­νται 0,16 ευρώ/σακούλα και στη Ρου­μα­νία 0,25 ευρώ/σακούλα.

• Στην Τσεχία, στα κατα­στή­ματα λια­νι­κής οι σακού­λες δίνο­νται δωρεάν, όμως ο όγκος τους συνυ­πο­λο­γί­ζε­ται στα από­βλητα συσκευα­σίας και συνεπώς οι έμποροι πρέπει να κατα­βάλ­λουν 230 ευρώ/τόνο στο κράτος.

• Η Γαλλία υιο­θέ­τησε το 2005 καθο­λική απα­γό­ρευση της μη βιο­δια­σπώ­με­νης πλα­στι­κής σακού­λας, η οποία όμως δεν εφαρ­μό­στηκε, καθώς ερχόταν σε αντί­θεση με άλλες κοι­νο­τι­κές Οδηγίες. Το 2010 υιο­θε­τή­θηκε φόρος 10 ευρώ/κιλό στις πλα­στι­κές σακού­λες.

• Η Ιταλία απα­γό­ρευσε από το 2011 τις μη βιο­δια­σπώ­με­νες πλα­στι­κές σακού­λες στη λιανική, αφού έδωσε προ­θε­σμία ενός έτους στα κατα­στή­ματα για να δια­θέ­σουν το στοκ τους. Ωστόσο και εκεί η Επι­τροπή παρε­νέβη και βρί­σκε­ται σε εξέλιξη συζή­τηση σχετικά με το εύρος της απα­γό­ρευ­σης.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι από την απα­γό­ρευση εξαι­ρέ­θη­καν και οι πολύ λεπτές πλα­στι­κές σακού­λες, που χρη­σι­μο­ποιού­νται στα σούπερ μάρκετ για να τυλί­ξουν τρόφιμα.

Μεγάλες απο­κλί­σεις στις χώρες-μέλη

Η έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής που συνο­δεύει την Οδηγία εκτι­μώ­ντας τις επι­πτώ­σεις της δίνει μια αρκετά ανα­λυ­τική εικόνα για τη χρήση της ελα­φριάς πλα­στι­κής σακού­λας στην ήπειρο. Το 2010 κυκλο­φό­ρη­σαν στην ευρω­παϊκή αγορά 98,6 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ελα­φριές πλα­στι­κές σακού­λες (1,6 εκατ. τόνοι). Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι στην πλειο­νό­τητά τους πρό­κει­ται για σακού­λες μιας χρήσης (89%) και δευ­τε­ρευό­ντως πολ­λα­πλών χρήσεων. Ετσι ο μέσος όρος της Ε.E. δια­μορ­φώ­νε­ται σε 198 πλα­στι­κές σακού­λες ανά κάτοικο ετησίως, με μεγάλες απο­κλί­σεις ανάμεσα στις χώρες-μέλη: από τη Δανία και τη Φιν­λαν­δία, με μόλις 4 σακού­λες μιας χρήσης ανά κάτοικο ετησίως, μέχρι τις Πορ­το­γα­λία, Ουγ­γα­ρία, Εσθονία, Λετ­το­νία, Λιθουα­νία, Πολωνία, Σλο­βα­κία και Σλο­βε­νία, με 466 σακού­λες ανά κάτοικο ετησίως. Η Ελλάδα βρί­σκε­ται κάπου στη μέση με 242 σακού­λες μιας χρήσης ανά κάτοικο ετησίως, ενώ η Κύπρος (όπου επίσης δεν έχει ληφθεί κανένα μέτρο) στις 125 ετησίως.

Οσον αφορά τη βιο­μη­χα­νία, ένα σημα­ντικό μέρος των αναγκών των κατα­στη­μά­των λια­νι­κής καλύ­πτε­ται από το εξω­τε­ρικό (συνήθως από την Κίνα). Σε ευρω­παϊκά εδάφη λει­τουρ­γούν περίπου 250 – 300 παρα­γω­γοί ελα­φριάς πλα­στι­κής σακού­λες, με 15.000 – 20.000 εργα­ζο­μέ­νους. Ενα σημα­ντικό μέρος των ευρω­παϊ­κών εται­ρειών είναι οικο­γε­νεια­κές επι­χει­ρή­σεις μικρο­με­σαίου μεγέ­θους.

Καθη­με­ρινή