Αθήνα-Αγκυρα σε «κενό αέρος» λόγω των οκτώ

Η υπόθεση των 8 τούρκων αξιω­μα­τι­κών ενδέ­χε­ται να επι­φέ­ρει βαρύ­τατο πλήγμα στις ήδη τραυ­μα­τι­σμέ­νες ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις. Η εμπι­στο­σύνη μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας είναι πλέον ελά­χι­στη, με το όποιο θετικό πρόσημο από την επί­σκεψη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν να έχει σχεδόν εξα­νε­μι­στεί. Σε ιδιω­τι­κές τους συνο­μι­λίες, κορυ­φαίοι κυβερ­νη­τι­κοί και διπλω­μα­τι­κοί παρά­γο­ντες εκφρά­ζουν επίσης ανοιχτά την ανη­συ­χία τους για την ασφά­λεια των 8 σε περί­πτωση που αφεθούν ελεύ­θε­ροι. Ηδη το γεγονός ότι ο πρώτος εξ αυτών έχει φύγει από το Αστυ­νο­μικό Τμήμα του Ολυ­μπια­κού Χωριού, όπου εκρα­τείτο, έχει προ­κα­λέ­σει συνα­γερμό όχι μόνο στις επί­ση­μες Αρχές, αλλά και στα άτομα που έχουν ανα­λά­βει την υπε­ρά­σπιση και την προ­στα­σία του.

Την ίδια στιγμή, το περι­βάλ­λον στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, σε συν­δυα­σμό με τη «δαμό­κλειο σπάθη» του Προ­σφυ­γι­κού, δημιουρ­γεί ένα δρα­μα­τικά περί­πλοκο παζλ, οδη­γώ­ντας ακόμη και μετριο­πα­θείς φωνές προς την άποψη ότι πρέπει να σταλεί ένα μήνυμα στην Αγκυρα να βάλει «φρένο» στην ακραία ρητο­ρική και στις προ­κλή­σεις. Οσα συμ­βαί­νουν με τη συνεχή έκδοση ναυ­τι­κών αγγε­λιών (NAVTEX), με τις οποίες η Αγκυρα δεσμεύει μεγάλες περιο­χές για ασκή­σεις, η «επι­θε­τική τακτική» της τόσο με το γερ­μα­νικό ερευ­νη­τικό σκάφος «R/V Meteor» όσο και προη­γου­μέ­νως με το σκάφος «Odin Finder» και η άγνωστη εξέλιξη των τουρ­κι­κών προ­κλή­σεων στην κυπριακή Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (ΑΟΖ) λόγω των γεω­τρή­σεων συν­θέ­τουν ένα εκρη­κτικό σκηνικό.

Οι επό­με­νες εβδο­μά­δες θα κρίνουν πολλά στην υπόθεση των 8 τούρκων αξιω­μα­τι­κών. Η έξοδος του ενός από αυτούς, ο οποίος ήταν ο συγκυ­βερ­νή­της του ελι­κο­πτέ­ρου που προ­σγειώ­θηκε στην Αλε­ξαν­δρού­πολη στις 16 Ιουλίου 2016 (μία ημέρα μετά την από­πειρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος στην Τουρκία), από το Αστυ­νο­μικό Τμήμα του Ολυ­μπια­κού Χωριού, έπειτα από την απόφαση της 3ης Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας Επι­τρο­πής για τη χορή­γηση ασύλου, ανα­μέ­νε­ται, σύμφωνα με τις πλη­ρο­φο­ρίες, να ακο­λου­θη­θεί από απο­φά­σεις για άλλους 2 ή και 3 εξ αυτών μέχρι τα μέσα Φεβρουα­ρίου. Η εξέλιξη αυτή θα περι­πλέ­ξει την κατά­σταση. Η κυβέρ­νηση υπέβαλε διά του Γιάννη Μουζάλα αίτηση ακύ­ρω­σης (προ­βλέ­πε­ται ρητώς στο άρθρο 64 του Νόμου 4375/2016) αλλά και αίτημα προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής για ανα­στολή εκτέ­λε­σης της από­φα­σης, επι­κα­λού­μενη κίνδυνο για την εθνική ασφά­λεια και τη δημόσια τάξη και για τη δια­τά­ραξη των διεθνών σχέσεων της χώρας. Ωστόσο, όταν γρά­φο­νταν αυτές οι γραμμές, δεν ήταν γνωστή η απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Αθηνών, όπου και είχε δια­βι­βα­στεί η αίτηση ακύ­ρω­σης, καθώς η ακρόαση των μερών θα πραγ­μα­το­ποιού­νταν την Παρα­σκευή 5 Ιανουα­ρίου.

Η απόφαση για τη χορή­γηση ασύλου προ­κά­λεσε σφοδρή αντι­πα­ρά­θεση μεταξύ κυβέρ­νη­σης και αντι­πο­λί­τευ­σης, με ορι­σμέ­νους εκ των εμπλε­κο­μέ­νων να μη γνω­ρί­ζουν βασικά στοι­χεία της υπό­θε­σης. Σε αυτό το πλαίσιο, ορι­σμέ­νοι έσπευ­σαν να συν­δέ­σουν την αίτηση ακύ­ρω­σης της χορή­γη­σης ασύλου με την έκδοση στην Τουρκία, αγνο­ώ­ντας προ­φα­νώς τη σχετική απόφαση του Αρείου Πάγου, από τις 26 Ιανουα­ρίου 2017, που απα­γο­ρεύει την έκδοση. Ακόμη και η επα­να­προ­ώ­θηση, στην οποία άλλοι ανα­φέρ­θη­καν, δεν θα μπο­ρούσε να γίνει, καθώς προ­σκρούει ευθέως στις προ­βλέ­ψεις τόσο της Σύμ­βα­σης της Γενεύης όσο και της Ευρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που (ΕΣΔΑ) περί non-refoulement. Στο επί­κε­ντρο της κρι­τι­κής τής αντι­πο­λί­τευ­σης βρέθηκε η «μυστική συμ­φω­νία» που κάποιοι εκτι­μούν ότι υπάρχει μεταξύ του Αλέξη Τσίπρα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν να επι­στρα­φούν οι 8 στην Τουρκία, αλλά ουδείς παρου­σί­ασε απο­δεί­ξεις που να στοι­χειο­θε­τούν κάτι τέτοιο. Ενα «πέπλο ασά­φειας» που συνε­χί­ζει να υπάρχει από – την όχι απο­λύ­τως κατη­γο­ρη­μα­τική – διά­ψευση δηλώ­σεων τούρκων αξιω­μα­τού­χων, ότι ο κ. Τσίπρας «είχε υπο­σχε­θεί» την έκδοση των 8, ευνοεί να συντη­ρού­νται αυτές οι φήμες. Σε συνέ­ντευξη Τύπου την περα­σμένη Πέμπτη, πάντως, ο υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης Σταύρος Κοντο­νής άφησε επίσης ανοιχτό το ενδε­χό­μενο να δικα­στούν στην Ελλάδα οι 8 για τα αδι­κή­ματα που θεω­ρεί­ται ότι διέ­πρα­ξαν στην Τουρκία. Για να συμβεί κάτι τέτοιο, το οποίο θα συνιστά μείζονα εξέλιξη, θα πρέπει να το ζητήσει η Αγκυρα και η δίκη θα διε­ξα­χθεί με βάση το Αρθρο 8 του Ποι­νι­κού Κώδικα.

Οι αντι­κρουό­με­νες απόψεις κατα­δει­κνύ­ουν πόσο ευαί­σθητο αλλά και επι­κίν­δυνο είναι το ζήτημα αυτό. Σύμφωνα με αρμό­διες πηγές, το γεγονός ότι ο τούρκος στρα­τιω­τι­κός κυκλο­φο­ρεί ελεύ­θε­ρος τον καθιστά ευάλωτο ακόμη και σε απαγωγή από τις τουρ­κι­κές μυστι­κές υπη­ρε­σίες! Πλη­ρο­φο­ρίες του «Βήματος», τόσο από ελλη­νι­κές όσο και ευρω­παϊ­κές διπλω­μα­τι­κές πηγές, ανα­φέ­ρουν ότι η δράση της ΜΙΤ είναι ευρεία σε πολλές χώρες εντός της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης, στο πλαίσιο της εξάρ­θρω­σης δικτύων γκιου­λε­νι­στών. Η εν λόγω διά­σταση έχει μάλιστα λάβει μεγάλη δημο­σιό­τητα στη Γερ­μα­νία.

Ασυλο και εθνική ασφά­λεια

Πριν από λίγες ημέρες, το Ελλη­νικό Συμ­βού­λιο για τους Πρό­σφυ­γες, η Νομική Υπη­ρε­σία του οποίου υπο­στή­ριξε τον τούρκο αξιω­μα­τικό ενώπιον της Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας Επι­τρο­πής Προ­σφυ­γών, εξέδωσε ανα­λυ­τική ανα­κοί­νωση διευ­κρι­νί­ζο­ντας κρίσιμα σημεία της από­φα­σης χορή­γη­σης ασύλου. Οπως σημειώ­νε­ται, α) το κατη­γο­ρη­τή­ριο ήταν αόριστο και ασαφές, β) δεν υπάρ­χουν τα ανα­γκαία εχέγγυα για ανε­ξάρ­τητη και αμε­ρό­λη­πτη δικα­στική κρίση στην Τουρκία, όπου ελλο­χεύει επίσης σοβαρός κίν­δυ­νος για βασα­νι­στή­ρια και απάν­θρωπη ή εξευ­τε­λι­στική μετα­χεί­ριση και γ) οι κανόνες του Διε­θνούς Δικαίου που προ­στα­τεύ­ουν την αξία του ανθρώ­που και τα εξ αυτής θεμε­λιώδη δικαιώ­ματα υπερ­τε­ρούν έναντι δια­τά­ξεων που περιο­ρί­ζουν ή απο­κλεί­ουν το προ­σφυ­γικό καθε­στώς. Αλλωστε, αυτό είχε ανα­γνω­ρι­στεί από την Υπη­ρε­σία Ασύλου κατά την εξέταση του αιτή­μα­τος σε α’ βαθμό.

Αναμ­φί­βολα, όμως, ανα­κύ­πτουν ζητή­ματα εθνικής ασφά­λειας που δεν είναι διόλου αμε­λη­τέα. Η σπουδή στην εκτέ­λεση της από­φα­σης της Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας Επι­τρο­πής Προ­σφυ­γών υπήρξε δε χαρα­κτη­ρι­στική καθώς, σύμφωνα με αρμό­διες πηγές, ήταν να επι­δο­θεί στις 2 Ιανουα­ρίου, αλλά επι­σπεύ­στηκε για τις 29 Δεκεμ­βρίου. Η κυβέρ­νηση ευλόγως ανη­συ­χεί καθώς τα περι­θώ­ρια διοι­κη­τι­κής κρά­τη­σης εξα­ντλού­νται στους 18 μήνες, αν και υπάρχει διά­σταση απόψεων μέχρι πότε αυτή είναι δυνατή (απο­κλεί­ε­ται πάντως να επε­κτα­θεί πέραν του Μαΐου). Για να παρα­τα­θεί η κράτησή τους, θα πρέπει να έχουν κατα­δι­κα­στεί για ποινικό αδίκημα – στοι­χείο που δεν συντρέ­χει. Αλλο ζήτημα που ανα­κύ­πτει είναι πόσο γρήγορα ο τούρκος αξιω­μα­τι­κός θα λάβει το ταξι­διω­τικό έγγραφο με το οποίο θα μπορεί, ως ασυ­λού­χος, να μεταβεί σε άλλη χώρα της ΕΕ. Με το έγγραφο αυτό μπορεί να ταξι­δεύ­σει μέχρι και για 90 ημέρες εντός ΕΕ. Οταν τελειώ­σει αυτό το διά­στημα όμως πρέπει να επι­στρέ­ψει, αλλιώς θα επι­στρα­φεί από τη χώρα στην οποία θα βρί­σκε­ται στην Ελλάδα, βάσει των προ­βλέ­ψεων του Συστή­μα­τος του Δου­βλί­νου.

Δεν υπάρχει αμφι­βο­λία ότι η Αθήνα δεν θέλει η υπόθεση των 8 να προ­κα­λέ­σει αρνη­τι­κές συνέ­πειες στη δια­χεί­ριση του Προ­σφυ­γι­κού. Δεν υπάρχει εμπι­στο­σύνη ότι δεν θα αυξη­θούν οι ροές προς τα ελλη­νικά νησιά, ενώ παράλ­ληλα επι­διώ­κε­ται η συναί­νεση της Αγκυρας ώστε να μπο­ρέ­σουν να μετα­φερ­θούν στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα όσοι θα πρέπει να κρα­τού­νται μέχρι να ορι­στι­κο­ποι­η­θεί αν μπορούν να επι­στρα­φούν στη γείτονα. Πρέπει επίσης να σημειω­θεί ότι, μετά την απόφαση του Αρείου Πάγου τον Ιανουά­ριο του 2017, ο τούρκος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου είχε απει­λή­σει με «πάγωμα» του διμε­ρούς Πρω­το­κόλ­λου Επα­νεισ­δο­χής.

Αυτό όντως έγινε, αφού, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, ο αριθμός όσων επε­στρά­φη­σαν με αυτό μειώ­θηκε δρα­μα­τικά το διά­στημα Ιανουα­ρίου – Δεκεμ­βρίου 2017. Αντί­θετα, από τον Μάρτιο του 2016, όταν είχε συνε­δριά­σει στη Σμύρνη το 4ο Ανώτατο Συμ­βού­λιο Συνερ­γα­σίας (ΑΣΣ) Ελλάδας – Τουρ­κίας, ως και τον Ιανουά­ριο του 2017 είχαν επι­στρα­φεί με το διμερές Πρω­τό­κολλο περίπου 1.000 – 1.200 άτομα.

Ο κ. Τσίπρας δήλωσε πριν από μερικές ημέρες, σε ραδιο­φω­νική συνέ­ντευξή του, ότι το επόμενο ΑΣΣ θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί εντός του πρώτου εξα­μή­νου του 2018 (σ.σ. η σκέψη είναι να διε­ξα­χθεί στη Θεσ­σα­λο­νίκη και με την παρου­σία του πρω­θυ­πουρ­γού Μπιναλί Γιλ­ντι­ρίμ, όχι του κ. Ερντο­γάν). Ηδη όμως έχουν αρχίσει να ακού­γο­νται φωνές που σημειώ­νουν ότι ίσως να είναι ορθό­τερο να μη διε­ξα­χθεί ένα ΑΣΣ σε ένα περι­βάλ­λον τόσο βαριών και προ­σβλη­τι­κών δηλώ­σεων, ιδιαί­τερα από τον αμε­τρο­επή αντι­πρό­ε­δρο της τουρ­κι­κής κυβέρ­νη­σης Χακάν Τσα­βού­σο­γλου.

Στόχος η ματαί­ωση των γεω­τρή­σεων

Η Τουρκία συνε­χί­ζει απτόητη την τακτική των προ­κλή­σεων με την έκδοση συνε­χό­με­νων NAVTEX στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Οσα συνέ­βη­σαν με το γερ­μα­νικό ερευ­νη­τικό σκάφος «R/V Meteor», που αρχικώς παρε­νο­χλή­θηκε από τουρ­κικό πολε­μικό σκάφος βόρεια της Λήμνου και για το οποίο στη συνέ­χεια η Τουρκία εξέδωσε δύο NAVTEX (0020/18 και 0021/18) για διε­ξα­γωγή ερευνών «εκτός ξένων χωρικών υδάτων», είναι ενδει­κτικά της τουρ­κι­κής τακτι­κής. Οι τουρ­κι­κές αγγε­λίες απο­τε­λούν ουσια­στικά δια­σταλ­τική ερμη­νεία του Πρα­κτι­κού της Βέρνης του 1976 (για αποχή από πρω­το­βου­λίες ή πράξεις σχετικά με την υφα­λο­κρη­πίδα του Αιγαίου που θα μπο­ρού­σαν να παρε­νο­χλή­σουν τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις), καθώς η Τουρκία επε­κτεί­νει την ισχύ του μέχρι τα Κύθηρα. Η ελλη­νική απά­ντηση είναι ελαφρώς δια­φο­ρο­ποι­η­μένη σε σχέση με παλαιό­τερα. Μέχρι πρό­σφατα η Αθήνα εξέδιδε αντι-NAVTEX προς ακύρωση των τουρ­κι­κών. Η νέα τακτική είναι η αναφορά και ουσια­στικά η κατά­θεση δια­βή­μα­τος στην αρμόδια Αρχή για την έγκριση των NAVTEX για όλη τη Μεσό­γειο που έχει έδρα στην Υδρο­γρα­φική Υπη­ρε­σία της Ισπα­νίας.

Στην Κύπρο, η Αγκυρα έχει ξεκι­νή­σει ξεκά­θαρη τακτική προ­κλή­σεων, με σκοπό να ματαιώ­σει ή «να παγώσει» τη γεώ­τρηση των ENI – Total στο Οικό­πεδο 6 (συγκε­κρι­μένα στον στόχο «Καλυψώ») της κυπρια­κής ΑΟΖ. Η τακτική αυτή ανα­πτύσ­σε­ται σε διάφορα επίπεδα, από το πιο ήπιο ως το πιο σκληρό. Η έκδοση NAVTEX, με την οποία ουσια­στικά η Τουρκία «περι­κυ­κλώ­νει» όλο το νησί (0010/18), αλλά και εκείνη της 29ης Δεκεμ­βρίου (1443/17), που προ­βλέ­πει και την κάθοδο του ερευ­νη­τι­κού σκάφους «Barbaros», είναι τα πρώτα στάδια ανά­πτυ­ξης της τουρ­κι­κής τακτι­κής. Η σκλη­ρό­τερη εκδοχή των τουρ­κι­κών κινή­σεων δομεί­ται γύρω από την κάθοδο στην κυπριακή ΑΟΖ του πλωτού γεω­τρυ­πά­νου «Deep Sea Metro II». Το χει­ρό­τερο σενάριο σε αυτήν την περί­πτωση θα ήταν να κινηθεί το γεω­τρύ­πανο εντός του Οικο­πέ­δου 6, σε μια τακτική δημιουρ­γίας «γκρίζων ζωνών» από την Αγκυρα και στην κυπριακή ΑΟΖ (η Τουρκία θεωρεί μέρος του Οικο­πέ­δου 6 ως κομμάτι της δικής της υφα­λο­κρη­πί­δας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο). Οι ψύχραι­μες φωνές εκτι­μούν ότι η Αγκυρα δεν θα θελήσει να έλθει σε ευθεία αντι­πα­ρά­θεση με ενερ­γεια­κούς κολοσ­σούς προ­ερ­χό­με­νους από μεγάλες δυτικές χώρες και ότι, αν το πράξει αυτό, ίσως πλήξει ανε­πα­νόρ­θωτα τις όποιες μελ­λο­ντι­κές προ­ο­πτι­κές επα­νεκ­κί­νη­σης των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για το Κυπριακό. Επι­πλέον, μια τέτοια εξέλιξη θα λει­τουρ­γούσε πολύ επι­βα­ρυ­ντικά και για τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις.

ΤΟ ΒΗΜΑ