Λέρος: Αυτό είναι το στρατηγικό σχέδιο για την αρχιτεκτονική και πολεοδομική ανάδειξή της

Συντά­χθηκε από το Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο και παρου­σιά­στηκε στο υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού

Το Στρα­τη­γικό Σχέδιο για την ανά­δειξη της αρχι­τε­κτο­νι­κής και πολε­ο­δο­μι­κής φυσιο­γνω­μίας των οικι­σμών Λακκί και Λέπιδα της Λέρου  παρου­σιά­στηκε σε ειδική συνά­ντηση εργα­σίας στο υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού, παρου­σία της υπουρ­γού Λίνας Μενδώνη, του ΓΓΠ Γιώργου Διδα­σκά­λου, του δημάρ­χου και του αντι­δη­μάρ­χου Λέρου Μιχάλη Κόλια και Δημήτρη Καστή, καθώς και των αρμο­δίων υπη­ρε­σια­κών στε­λε­χών του ΥΠΠΟΑ.

Το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού ανέθεσε τη σύνταξη του Στρα­τη­γι­κού Σχεδίου στο Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο, το οποίο συνερ­γά­στηκε και με το Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας, στο πλαίσιο της ευρύ­τε­ρης πολι­τι­κής του για την ανά­δειξη του ιστο­ρι­κού του­ρι­σμού και της ιδιαί­τε­ρης φυσιο­γνω­μίας περιο­χών της πατρί­δας μας, που απο­τέ­λε­σαν πεδία μαχών των δύο Παγκο­σμίων Πολέμων, στη βάση μιας βιώ­σι­μης δια­χεί­ρι­σης και προ­ο­πτι­κής. Η Λέρος, η οποία επι­πλέον δια­θέ­τει μια εντελώς μονα­δική για τα ελλη­νικά δεδο­μένα αρχι­τε­κτο­νική φυσιο­γνω­μία, απο­τε­λεί ιδανικό τόπο για την πιλο­τική εφαρ­μογή αυτής της πολι­τι­κής.

Στην τοπο­θέ­τησή της κατά την διάρ­κεια της παρου­σί­α­σης του Στρα­τη­γι­κού Σχεδίου η Λίνα Μενδώνη ανέφερε ότι «η Λέρος στο σύνολό της και ειδι­κό­τερα οι οικι­σμοί στο Λακκί και στα Λέπιδα, απο­τε­λούν μια πρό­κληση για ένα βιώσιμο ανα­πτυ­ξιακό μοντέλο μικρής κλί­μα­κας, που μπορεί να συν­δυά­ζει τη ανά­δειξη της πολι­τι­σμι­κής και ιστο­ρι­κής παρά­δο­σης και φυσιο­γνω­μίας του νησιού με και­νο­τό­μες δράσεις, που να μπορούν να εξα­σφα­λί­ζουν την οικο­νο­μική ανά­πτυξη των νησιω­τών με βάση τις αρχές της βιω­σι­μό­τη­τας, ενθαρ­ρύ­νο­ντας τον ποιο­τικό και τον ειδικό του­ρι­σμό. Η πολι­τι­σμική κλη­ρο­νο­μιά του νησιού πρέπει να δια­τη­ρη­θεί ζωντανή ως μέρος του ευρύ­τε­ρου ανα­πτυ­ξια­κού σχε­δια­σμού, με στόχο την προ­σέλ­κυση του ενδια­φέ­ρο­ντος του επι­σκέ­πτη και την ανα­γέν­νηση της τοπικής παρα­γω­γι­κής δια­δι­κα­σίας. Το συγκε­κρι­μένο Στρα­τη­γικό Σχέδιο απο­τε­λεί ένα πολύ χρήσιμο εργα­λείο ιδιαί­τερα για την τοπική κοι­νω­νία. Η απο­τύ­πωση της υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης ανοίγει τον δρόμο αφ΄ενός στον Δήμο Λέρου να προ­γραμ­μα­τί­σει τα επόμενα βήματά του για ανα­γκαία έργα υπο­δο­μών, ανα­πλά­σεις και παρεμ­βά­σεις, αφ΄ε­τέ­ρου στην Πολι­τεία να προ­χω­ρή­σει στην ιεράρ­χηση προ­τε­ραιο­τή­των, ώστε να ανα­ζη­τη­θούν τα κατάλ­ληλα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία και να προ­γραμ­μα­τι­στούν οι επό­με­νες ενέρ­γειες».

Σε συνέ­χεια της περιο­δείας και των αυτο­ψιών που διε­νερ­γή­θη­καν στη Λέρο από υπη­ρε­σιακό κλι­μά­κιο του ΥΠΠΟΑ υπό την Λίνα Μενδώνη, τον Σεπτέμ­βριο 2020, δρο­μο­λο­γή­θηκε και ολο­κλη­ρώ­θηκε ο χαρα­κτη­ρι­σμός ως ιστο­ρι­κού τόπου των οικι­σμών Λέπιδα και Λακκί, ως εξαι­ρε­τικά παρα­δείγ­ματα της ιτα­λι­κής ορο­θο­λο­γι­κής και φασι­στι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής. Αμέσως συγκρο­τή­θηκε Ειδική Επι­στη­μο­νική Επι­τροπή με σκοπό την ανά­δειξη της αρχι­τε­κτο­νι­κής και πολε­ο­δο­μι­κής φυσιο­γνω­μίας των οικι­σμών και τη σύνταξη ενός Στρα­τη­γι­κού Σχεδίου για την κατα­γραφή των κτηρίων και το ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς. Η υλο­ποί­ηση του έργου ανα­τέ­θηκε στο Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο, στο πλαίσιο ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος υπό τη διεύ­θυνση του καθ. Πανα­γιώτη Τουρ­νι­κιώτη και συνερ­γά­τες την καθ. Ελένη Μαΐ­στρου, τον καθ. του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας Βασίλη Κολώνα και την Αρμόδια Γενική Διευ­θύ­ντρια του ΥΠΠΟΑ Αμαλία Ανδρου­λι­δάκη.

Για την εκπό­νηση του Στρα­τη­γι­κού Σχεδίου μελε­τή­θη­καν η γεω­γρα­φική, πολι­τι­σμική και οικο­νο­μική παρά­δοση του νησιού, και η ιδιαί­τερη σύνδεση με τη γη και τις δρα­στη­ριό­τη­τες καλ­λιέρ­γειας και αλιείας. Μελε­τή­θηκε το πλούσιο απόθεμα σε κτι­ρια­κές εγκα­τα­στά­σεις από την εποχή της ιτα­λι­κής κατοχής -τη δεκα­ε­τία του 1930-μέρος των οποίων, στα χρόνια του Εμφυ­λίου, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για να στε­γά­σουν τις Βασι­λι­κές Σχολές και μια αποικία ψυχικά ασθενών, ενώ αργό­τερα χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν και ως στρα­τό­πεδα εξορίας, ενώ έγινε και κατα­γραφή του ιδιο­κτη­σια­κού καθε­στώ­τος τους. Απο­τυ­πώ­θηκε η ιστο­ρική, αρχι­τε­κτο­νική και λει­τουρ­γική φυσιο­γνω­μία των οικι­σμών, απο­τυ­πώ­θη­καν τα χαρα­κτη­ρι­στικά του δημό­σιου χώρου και τα σημεία πολι­τι­στι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος στον ευρύ­τερο χώρο των οικι­σμών, τεκ­μη­ριώ­θηκε ο κτι­ρια­κός πλούτος τους με χαρ­το­γρα­φική απει­κό­νιση των χαρα­κτη­ρι­στι­κών των οικι­σμών, κατα­γρά­φηκε ο προ­τει­νό­με­νος βαθμός προ­στα­σίας και κατα­τέ­θη­καν προ­τά­σεις και κατευ­θύν­σεις οργά­νω­σης, προ­στα­σίας και ανά­πλα­σης, ανα­διά­τα­ξης και ανα­βάθ­μι­σης του δημό­σιου χώρου, βελ­τί­ω­σης της κινη­τι­κό­τη­τας και της προ­σβα­σι­μό­τη­τας.

Το Στρα­τη­γικό Σχέδιο μελετά τις δυνα­τό­τη­τες αξιο­ποί­η­σης των εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νων κτη­ρια­κών συνόλων εγκα­τα­στά­σεων στα Λέπιδα, καθώς η κατά­σταση τους επι­τρέ­πει την απο­κα­τά­σταση και επα­να­λει­τουρ­γία τους. Ανάμεσα στις προ­τά­σεις είναι η ανά­πτυξη ενός σύγ­χρο­νου μοντέ­λου ειδικού του­ρι­σμού στη βάση της ιστο­ρι­κής σύν­δε­σης του νησιού με τις ψυχικές ασθέ­νειες, που να περι­λαμ­βά­νει τη δημιουρ­γία ενός σύγ­χρο­νου «Ασκλη­πιείου» για τη θερα­πεία του σώματος και του νου και την καλ­λιέρ­γεια του «ευ ζην», καθώς και του μεσο­γεια­κού τρόπου ζωής. Σε σχέση με την ενερ­γο­ποί­ηση του πρω­το­γε­νούς τομέα μπορεί να εξε­τα­στεί η σύνδεσή του με την πρα­κτική εκπαί­δευση μέσα από τη λει­τουρ­γία Σχολή Μαθη­τείας στο πρότυπο ενός Bauhaus σύγ­χρο­νης εποχής που να συν­δυά­ζει την εκπαί­δευση με τις καλές τέχνες και την ευζωία, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος «Νέο Bauhaus», το οποίο έχει υιο­θε­τή­σει η ΕΕ.

Παράλ­ληλα, στο πλαίσιο Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης Πολι­τι­σμι­κής Ανά­πτυ­ξης που έχει υπο­γρά­ψει το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού με τον Δήμο Λέρου, η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου δρο­μο­λο­γεί έργα Πολι­τι­σμού, συνο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 220.000 ευρώ, που αφορούν στην «Ολο­κλη­ρω­μένη Δια­χεί­ριση, Προ­στα­σία, Ανά­δειξη και Επι­σκε­ψι­μό­τητα του Κάστρο Παντε­λίου», στην «Απο­κα­τά­σταση και Ανά­δειξη των Εκκλη­σιών Αγίου Κιούρα στο Παρθένι, Αγίου Πέτρου στον Δρυμώνα, Αγίου Ζαχα­ρίου και Αγίου Σπυ­ρί­δω­νος στη Μερίκια» και στην «Απο­κα­τά­σταση, Δια­μόρ­φωση και Ανά­δειξη Φρου­ρίου Μπούρ­τζι». Επίσης, σε εξέλιξη βρί­σκο­νται οι μελέτες απο­κα­τά­στα­σης του «Ποσει­δω­νίου» και της Αγορά στο Λακκί. Μέρος των ανωτέρω έργων έχει δρο­μο­λο­γή­σει το ΥΠΠΟΑ για χρη­μα­το­δό­τηση από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης.