Αγώνας δρόμου για το τείχος ανοσίας – Η απειλή των μεταλλάξεων και η επόμενη «γκρίζα ζώνη»

Βαθιές ανάσες ελευ­θε­ρίας μάς επι­φυ­λάσ­σει η καθη­με­ρι­νό­τητα μετά την Ανά­σταση, εντού­τοις ζητού­μενο ώστε να ανα­κο­πεί το τρίτο κύμα είναι η τήρηση των μέτρων ατο­μι­κής προ­στα­σίας, των υγειο­νο­μι­κών πρω­το­κόλ­λων, αλλά και η δυνα­μική εξέλιξη της εμβο­λια­στι­κής εκστρα­τείας. Οι επι­στή­μο­νες, δε, συνι­στούν υπομονή και ψυχραι­μία, καθώς ο SARS-CoV-2 και οι μεταλ­λά­ξεις του παρα­μέ­νουν απειλή, δημιουρ­γώ­ντας τις συν­θή­κες ακόμη και για ένα τέταρτο – ενδε­χο­μέ­νως ηπιό­τερο – κύμα από το φθι­νό­πωρο.

Αυτός είναι και ο λόγος που διε­ξά­γε­ται ένας παράλ­λη­λος αγώνας δρόμου κόντρα στον χρόνο: Από τη μία βρί­σκε­ται σε δυνα­μική εξέλιξη το εμβο­λια­στικό πρό­γραμμα στη χώρα μας (όσο και στο σύνολο της Γηραιάς Ηπείρου) με στόχο εντός του καλο­και­ριού να έχει δημιουρ­γη­θεί το πολυ­πό­θητο «τείχος ανοσίας».

Είναι ενδει­κτικό ότι λόγω της μεγάλης ζήτησης, από την περα­σμέ­νηη Πέμπτη το πρωί άνοιξαν νέα εμβο­λια­στικά κέντρα και νέες εμβο­λια­στι­κές γραμμές, με στόχο από τις 5 Μαΐου να λει­τουρ­γούν σε όλη τη χώρα 1.500 εμβο­λια­στικά κέντρα, αυξά­νο­ντας τη δυνα­τό­τητα των εμβο­λια­σμών στους 100.000 καθη­με­ρινά.

Πιθανό το σενάριο και για τρίτη δόση

Την ίδια όμως ώρα η φαρ­μα­κο­βιο­μη­χα­νία ενώ εντεί­νει τις προ­σπά­θειες για μαζική παρα­γωγή εμβο­λίων βρί­σκε­ται και σε έναν «πυρετό» μελέτης των νέων στε­λε­χών και  δημιουρ­γίας ενι­σχυ­μέ­νων δόσεων έναντι του SARS-CoV-2 ενσω­μα­τώ­νο­ντας τα νέα στελέχη.

Αρκετοί άλλωστε είναι οι επι­στή­μο­νες που εκτι­μούν ότι ο ιός (και οι παραλ­λα­γές του) θα είναι σε βάθος χρόνου πιο ανθε­κτι­κός στην ανο­σο­λο­γική από­κριση, προ­κρί­νο­ντας ως πιθα­νό­τερο σενάριο τα εμβο­λια­στικά κέντρα να παρα­μεί­νουν ανοιχτά ώστε οι πολίτες (εντός και εκτός Ευρώπης) να… τσι­μπη­θούν με μία τρίτη, ενι­σχυ­τική δόση.

Oπως, δε, έκανε γνωστό στις αρχές της προη­γού­με­νης εβδο­μά­δας ο αντι­πρό­ε­δρος της Κομι­σιόν Μαρ­γα­ρί­της Σχοινάς, η δεύτερη φάση του ευρω­παϊ­κού εμβο­λια­στι­κού προ­γράμ­μα­τος από το ερχό­μενο φθι­νό­πωρο θα αφορά μόνο εμβόλια με τεχνο­λο­γία mRNA, τα οποία θα παρά­γο­νται εντός των ευρω­παϊ­κών συνόρων και θα καλύ­πτουν και τις μεταλ­λά­ξεις.

Στο πλαίσιο αυτό ήδη βρί­σκο­νται σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με την κοι­νο­πρα­ξία Pfizer/BioNTech, ενώ υψηλές είναι οι προσ­δο­κίες και για το επόμενο εμβόλιο της γερ­μα­νι­κής εται­ρείας Curevac, που επίσης βασί­ζε­ται στην τεχνο­λο­γία mRNA και ανα­μέ­νε­ται (εκτός απρο­ό­πτου) να λάβει έγκριση από τον Ευρω­παϊκό Οργα­νι­σμό Φαρ­μά­κων (ΕΜΑ) τον Ιούνιο.

Ζητού­μενο η ισορ­ρο­πία στο Σύστημα Υγείας

Προς το παρόν πάντως και σύμφωνα με τα όσα λέει στο «Βήμα» ο Γιάννης Καλο­με­νί­δης, καθη­γη­τής Πνευ­μο­νο­λο­γίας του ΕΚΠΑ – Α’ Κλινική Εντα­τι­κής Θερα­πείας στον «Ευαγ­γε­λι­σμό», η τρέ­χουσα πρό­κληση είναι να ισορ­ρο­πή­σει το Σύστημα Υγείας. «Να μην υπάρχει τέτοια πίεση στα νοσο­κο­μεία – με απο­τέ­λε­σμα τα περισ­σό­τερα να είναι μη λει­τουρ­γικά για την αντι­με­τώ­πιση άλλων νόσων -, να μειω­θούν οι εισα­γω­γές ασθενών με λοίμωξη COVID όπως και οι θάνατοι», με τον ίδιο να προ­λο­γί­ζει ότι και ο Μάιος θα είναι δύσκο­λος.

Παρόλα αυτά και καθώς η πρό­σφατη επα­νεκ­κί­νηση του λια­νε­μπο­ρίου δεν φανέ­ρωσε επί­πτωση στα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα, κυβέρ­νηση και ειδικοί εμφα­νί­ζο­νται συγκρα­τη­μένα αισιό­δο­ξοι και για το «restart» στον κλάδο της εστί­α­σης, της Παι­δείας (από τις 10 Μαΐου) και του του­ρι­σμού (από 15 Μαΐου). Μάλιστα, όπως όλα δεί­χνουν, η διευ­ρυ­μένη χρήση των self-tests σε νευ­ραλ­γι­κούς τομείς, φαί­νε­ται να λει­τουρ­γεί προ­στα­τευ­τικά στην εξά­πλωση του ιού ως ένα επι­πλέον «δίχτυ προ­στα­σίας».

Η «γκρίζα ζώνη» του Σεπτεμ­βρίου

Η αμέσως επόμενη μελ­λο­ντική… γκρίζα ζώνη είναι τι θα συμβεί από τον Σεπτέμ­βριο και έπειτα. «Για να ελεγ­χθεί η μετα­δο­τι­κό­τητα πρέπει να έχει απο­κτή­σει ανοσία (φυσική ή μέσω του εμβο­λια­σμού) το 70% του πλη­θυ­σμού. Παρ’ όλα αυτά ακόμη δεν έχει εξα­κρι­βω­θεί πόσο διαρκεί. Τα πρώτα δεδο­μένα κάνουν λόγο για περισ­σό­τε­ρους από έξι ή ακόμα έως και οκτώ μήνες» προ­σθέ­τει ο κ. Καλο­με­νί­δης.

Σε κάθε περί­πτωση και ενώ έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ήδη 3 εκατ. εμβο­λια­σμοί, τον Μάιο ανα­μέ­νε­ται να κατα­γρα­φούν στη χώρα μας επι­πλέον 2 εκατ. νέοι εμβο­λια­σμοί και τον Ιούνιο, αν επι­βε­βαιω­θούν οι παρα­δό­σεις από τις εται­ρείες, θα αθροι­στούν ακόμα 3 εκα­τομ­μύ­ρια. Επι­προ­σθέ­τως, αισιο­δο­ξία προ­κα­λεί η αυξη­μένη αντα­πό­κριση των νέων, ηλικίας 30-39 ετών, στο κάλεσμα της πολι­τείας, ενώ, καθώς τα τελευ­ταία 24ωρα εντά­χθηκε στην εμβο­λια­στική «ομπρέλα» και η ηλι­κιακή κατη­γο­ρία 40-44 ετών, εκτι­μά­ται ότι περισ­σό­τε­ροι από 200.000 νεό­τε­ροι πολίτες έχουν ήδη πει «ναι» στο εμβόλιο της AstraZeneca με στόχο να πάρουν τις ζωές τους πίσω.

Δεδο­μέ­νου, δε, ότι το σύνολο των ενή­λι­κων πολιτών (προς το παρόν από το εμβο­λια­στικό πρό­γραμμα απέχουν μόνο όσοι είναι 18-29 ετών) συνα­ντιού­νται πια στα εμβο­λια­στικά κέντρα, η προ­σφορά όλων των δια­θέ­σι­μων εμβο­λίων σε όλους ανε­ξαι­ρέ­τως στην επόμενη φάση ανα­μέ­νε­ται να δημιουρ­γή­σει νέα «έκρηξη» στη ζήτηση.

Οι κίν­δυ­νοι από τις μεταλ­λά­ξεις

Ωστόσο παρότι τα προ­γνω­στικά που αφορούν το… σπριντ που γίνεται ανάμεσα στις μεταλ­λά­ξεις και στα εμβόλια είναι με το μέρος της ανθρω­πό­τη­τας το μέλλον παρα­μέ­νει αβέβαιο. Μια νέα έρευνα που ανα­κοί­νωσε το Ευρω­παϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρό­λη­ψης Νοση­μά­των (ECDC) κατα­λή­γει ότι τρεις παραλ­λα­γές του ιού που προ­κα­λούν ανη­συ­χία στην επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα ενέχουν μεγα­λύ­τερο κίνδυνο ανά­πτυ­ξης σοβαρής ασθέ­νειας. «Σε σύγκριση με άλλες παραλ­λα­γές, ο κίν­δυ­νος νοση­λείας από το στέ­λε­χος B.1.1.7 (βρε­τα­νικό) ήταν 1,7 φορές υψη­λό­τε­ρος, από το  Β.1.351 (νοτιο­α­φρι­κα­νικό) ήταν 3,6 φορές υψη­λό­τε­ρος και από το P.1 (βρα­ζι­λιά­νικο) ήταν 2,6 φορές υψη­λό­τε­ρος».

Σημειώ­νε­ται, δε, ότι οι ίδιες μεταλ­λά­ξεις έδειξαν αντί­στοιχα αυξη­μένο κίνδυνο  εισα­γω­γής σε Μονάδα Εντα­τι­κής Θερα­πείας, με τα δεδο­μένα αυτά να υπο­στη­ρί­ζουν την ανάγκη δημιουρ­γίας ανοσίας μέσω των εμβο­λια­σμών.

Εκκο­λα­πτή­ρια νέων στε­λε­χών

Εν τω μεταξύ η Ινδία και η Βρα­ζι­λία (όπου ο SARS-CoV-2 θερίζει) έχουν μετα­τρα­πεί σε εκκο­λα­πτή­ρια νέων στε­λε­χών.

«Ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορεί ο κόσμος να αντα­πο­κρι­θεί επαρκώς σε μια παγκό­σμια παν­δη­μία είναι με μια παγκό­σμια κινη­το­ποί­ηση και μια παγκό­σμια κινη­το­ποί­ηση σημαί­νει δικαιο­σύνη σε ολό­κληρο τον κόσμο» δήλωσε πρό­σφατα ο κορυ­φαίος αμε­ρι­κα­νός επι­δη­μιο­λό­γος, Αντονι Φάουτσι.

Είναι ενδει­κτικό ότι έως τις αρχές αυτής της εβδο­μά­δας περισ­σό­τε­ρες από 1,04 δισ. δόσεις εμβο­λίων έχουν χορη­γη­θεί παγκο­σμίως, ήτοι 14 δόσεις ανά 100 κατοί­κους του πλανήτη. Ωστόσο, το 83% των εμβο­λια­σμών έχουν γίνει σε πλού­σιες και ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες, ενώ μόλις το 0,2% στις πιο φτωχές.

Παράλ­ληλα αίσθηση προ­κά­λεσε και η πρό­σφατη τοπο­θέ­τηση του καθη­γητή Παθο­λο­γι­κής Φυσιο­λο­γίας Λοι­μώ­ξεων και μέλος της Επι­τρο­πής Εμπει­ρο­γνω­μό­νων, Νίκο Σύψα, στο πλαίσιο επι­στη­μο­νι­κής ημε­ρί­δας του ΕΚΠΑ, ο οποίος «δια­βά­ζο­ντας» τα επι­δη­μιο­λο­γικά μοντέλα προ­έ­βλεψε ότι το επι­κρα­τέ­στερο σενάριο για το μέλλον είναι η εμφά­νιση άλλου ενός ισχυρού επι­δη­μι­κού κύματος και ακο­λού­θως η COVID-19 ή θα απο­κτή­σει χαρα­κτή­ρες επο­χι­κής ίωσης όπως η γρίπη ή και θα εξα­λει­φθεί από πολλές περιο­χές του κόσμου.

Μάχη με τα νέα στελέχη και προει­δο­ποι­ή­σεις για εφαρ­μογή των μέτρων

Είναι τα νέα στελέχη ανίκητα; Προς το παρόν η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα εμφα­νί­ζε­ται ικα­νο­ποι­η­μένη από τη δράση των εμβο­λίων, καθώς φαί­νε­ται να παρέ­χουν προ­στα­σία από σοβαρή νόσηση ανε­ξαι­ρέ­τως των μεταλ­λά­ξεων. Μάλιστα και σύμφωνα με πρόωρες εκτι­μή­σεις το εμβόλιο των Pfizer/BioNTech φαί­νε­ται να είναι ανθε­κτικό και στην ινδική μετάλ­λαξη.

Ωστόσο, σε αυτόν τον νέο κρίσιμο πόλεμο καθο­ρι­στικό ρόλο παίζει και η συμπε­ρι­φορά των πολιτών, με τον καθη­γητή Πολι­τι­κής της Υγείας στην LSE, Ηλία Μόσιαλο, να ανα­φέ­ρει σε πρό­σφατη ανάλυση ανα­φο­ρικά με το σφοδρό κύμα που εξα­πλώ­νε­ται στην Ινδία ότι εκτός από το νέο στέ­λε­χος η νέα έξαρση οφεί­λε­ται και στον εφη­συ­χα­σμό.

Λαμ­βά­νο­ντας υπ’ όψιν συνεπώς όλα τα δεδο­μένα εντός και εκτός Ελλάδος, το επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό της χώρας σε συνερ­γα­σία με την κυβέρ­νηση επεν­δύει σε προ­σε­κτικά βήματα. Ετσι, ενώ από χθες δόθηκε το «πράσινο φως» για τις δια­δη­μο­τι­κές μετα­κι­νή­σεις, παρα­μέ­νει η χρήση των SMS έως τις 15 Μαΐου. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται δε ότι την ίδια ημέρα διευ­ρύ­νε­ται και το ωράριο των μετα­κι­νή­σεων, καθώς η απα­γό­ρευση κυκλο­φο­ρίας θα ξεκινά στις 11 το βράδυ.

Στα­διακή απο­κλι­μά­κωση

Σε κάθε περί­πτωση τα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα δεί­χνουν ότι η επα­νεκ­κί­νηση συνο­δεύ­ε­ται από μια στα­διακή πτώση στα κρού­σματα, με την καθη­γή­τρια Παι­δια­τρι­κής Λοι­μω­ξιο­λο­γίας Βάνα Παπα­ευαγ­γέ­λου να σημειώ­νει ότι για δεύτερη εβδο­μάδα κατα­γρά­φε­ται σταθερή απο­κλι­μά­κωση. Επι­πλέον κατά το ίδιο διά­στημα οι απο­σω­λη­νώ­σεις είναι περισ­σό­τε­ρες από τις δια­σω­λη­νώ­σεις, όμως το 90% των κλινών ΜΕΘ-COVID στην επι­κρά­τεια παρα­μέ­νει κατει­λημ­μένο.

Η ίδια μάλιστα προει­δο­ποί­ησε ότι αν υπάρξει παρα­πάνω χαλά­ρωση τις επό­με­νες ημέρες το επι­δη­μιο­λο­γικό φορτίο θα επι­βα­ρυν­θεί εκ νέου, καθώς το ιικό φορτίο παρα­μέ­νει σε υψηλά επίπεδα. Ανα­φέρ­θηκε όμως και στη χαλά­ρωση των μέτρων στους πολίτες που συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στη «δεξα­μενή» των εμβο­λια­σμέ­νων, ανα­κοι­νώ­νο­ντας ότι σχε­τι­κές οδηγίες θα δημο­σιο­ποι­η­θούν μετά το Πάσχα.

«Είναι προ­φα­νές ότι το καλο­καίρι, και καθώς ένα μεγα­λύ­τερο ποσοστό του πλη­θυ­σμού της χώρας μας θα έχει κάνει το εμβόλιο, όσοι επέ­λε­ξαν να εμβο­λια­στούν θα απο­λαμ­βά­νουν μεγα­λύ­τε­ρες ελευ­θε­ρίες εντός και εκτός της χώρας μας» είπε, ωστόσο τόνισε πως η Ελλάδα δεν βρί­σκε­ται ακόμη στο επίπεδο του Ισραήλ και του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου σε ό,τι αφορά την εμβο­λια­στική κάλυψη.

Και συμπλή­ρωσε: «Χρειά­ζε­ται να κάνουμε χρήση της κοινής λογικής για τις επαφές μας αν έχουμε εμβο­λια­στεί πλήρως. Για παρά­δειγμα, δύο ζευ­γά­ρια πλήρως εμβο­λια­σμέ­νων μπορούν να βρεθούν σε ίδιο χώρο χωρίς να φοράνε μάσκες, αν τις προη­γού­με­νες ημέρες δεν είχαν εκτε­τα­μέ­νες και ασυ­νή­θι­στες κοι­νω­νι­κές επαφές».

Η ανάγκη για αντι-ιικά φάρμακα και η ελπίδα από το «χάπι»

Οπως υπο­γραμ­μί­ζει στο «Βήμα» ο καθη­γη­τής Πνευ­μο­νο­λο­γίας του ΕΚΠΑ Γιάννης Καλο­με­νί­δης, «το μάθημα που έχουμε πάρει από την τρέ­χουσα παν­δη­μία είναι ότι ήμασταν εντελώς απρο­ε­τοί­μα­στοι παρά τις προει­δο­ποι­ή­σεις. Η Γερ­μα­νία ήταν η μονα­δική χώρα που είχε ενι­σχύ­σει τις κλίνες ΜΕΘ, όμως ούτως ή άλλως η μάχη δεν είναι δυνατόν να δίνεται στα νοσο­κο­μεία. Υπάρχει η ανα­γκαιό­τητα να ανα­πτύ­ξουμε νέα αντι-ιικά φάρμακα – να υπάρ­χουν δηλαδή στο ράφι αντι-ιικά σκευά­σματα – που να είναι σε δια­θε­σι­μό­τητα όταν ξεσπά­σει η επόμενη παν­δη­μία».

Ο ίδιος δε, συμπλη­ρώ­νει ότι ήδη η παγκό­σμια επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα κινεί­ται προς αυτή την κατεύ­θυνση, δίνο­ντας ως χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα την περί­πτωση της ρεμ­δε­σι­βί­ρης, η οποία είχε ανα­πτυ­χθεί ματαίως για την αντι­με­τώ­πιση του αιμορ­ρα­γι­κού πυρετού Εμπολα. Εκτοτε μπήκε στην… αποθήκη, ανα­σύρ­θηκε όμως όταν ξέσπασε η παν­δη­μία που προ­κά­λεσε ο ιός SARS-CoV-2.

Στο πλαίσιο αυτό αισιο­δο­ξία προ­κα­λεί η είδηση ότι το πει­ρα­μα­τικό φάρμακο της Pfizer για τη θερα­πεία της COVID-19, το οποίο λαμ­βά­νε­ται από το στόμα κατά τα πρώτα συμ­πτώ­ματα της ασθέ­νειας, θα μπο­ρούσε να είναι δια­θέ­σιμο μέχρι το τέλος του έτους.

Πηγή: in.gr