Πώς μπορώ να καταλάβω αν το παιδί μου χρειάζεται γυαλιά και πώς να το πείσω να τα φοράει;

Πόσο συχνά παρα­τη­ρείτε αν το παιδί σας δυσκο­λεύ­ε­ται να δει την αγα­πη­μένη του εκπομπή στην τηλε­ό­ραση, να δια­βά­σει ένα βιβλίο ή μια πινα­κίδα ή αν κου­ρά­ζε­ται υπερ­βο­λικά γρήγορα στο διά­βα­σμα του; Ο έντονος πονο­κέ­φα­λος απο­τε­λεί την πιο συνη­θι­σμένη ένδειξη δια­θλα­στι­κών σφαλ­μά­των ή προ­βλη­μά­των συνερ­γα­σίας των δύο οφθαλ­μών, αλλά προ­ϋ­πο­θέ­τει το παιδί να είναι αρκετά μεγάλο ώστε να το εκφρά­σει. Είναι όμως αυτή η ένδειξη η μόνη; Πρέπει να περι­μέ­νουμε να μεγα­λώ­σει αρκετά το παιδί μας πριν επι­σκε­φθούμε τον οφθαλ­μί­α­τρο ή τον οπτο­μέ­τρη μας; Κι αν τελικά το παιδί μας χρεια­στεί να φορέσει γυαλιά, είναι τόσο δύσκολο να τα συνη­θί­σει, όσο ακού­γε­ται;

Αν εμείς οι ίδιοι αντι­με­τω­πί­ζουμε προ­βλή­ματα όρασης όπως η μυωπία, η υπερ­με­τρω­πία και ο αστιγ­μα­τι­σμός, αν έχουμε ιστο­ρικό αμβλυω­πίας ή στρα­βι­σμού στην οικο­γέ­νειά μας, τότε επι­βάλ­λε­ται ο οφθαλ­μο­λο­γι­κός έλεγχος του παιδιού μας από πολύ νωρίς. Είναι πια ευρέως απο­δε­κτό μεταξύ οφθαλ­μιά­τρων και οπτο­με­τρών ότι τα παιδιά είναι καλό να περνούν από πλήρη οφθαλ­μο­λο­γικό έλεγχο στο 2^ο εξάμηνο της ζωής τους. Η εξέταση επα­να­λαμ­βά­νε­ται μεταξύ 2-5 χρονών και απα­ραί­τητα κάθε χρόνο μετά την ένταξή τους στη σχολική δρα­στη­ριό­τητα.

Τα βρέφη αλλά και τα νήπια, συνήθως εμφα­νί­ζουν υψηλή υπερ­με­τρω­πία και κατά συνέ­πεια δυσκο­λεύ­ο­νται όχι τόσο στη μακρινή αλλά στην κοντινή εργασία. Αυτό δεν σημαί­νει ότι δεν υπάρ­χουν και περι­πτώ­σεις εμφά­νι­σης μυωπίας στις ηλικίες αυτές. Αν λοιπόν, παρα­τη­ρείτε το παιδί σας και αντι­λαμ­βά­νε­στε ότι δεν μειδιά όταν του δια­βά­ζετε ένα βιβλίο αγκαλιά, δεν δυσκο­λεύ­ε­ται να παρα­κο­λου­θή­σει τηλε­ό­ραση και να ανα­γνω­ρί­σει τον αγα­πη­μένο του ήρωα, τότε μην επα­να­παύ­ε­στε. Ακόμα και τότε η προ­λη­πτική επί­σκεψη για οφθαλ­μο­λο­γικό έλεγχο επι­βάλ­λε­ται.

Κάποια «σημάδια» που καλό θα ήταν να μας κινη­το­ποι­ή­σουν στις νηπια­κές και προ­σχο­λι­κές ηλικίες απο­τε­λούν η κοντινή παρα­τή­ρηση αντι­κει­μέ­νων (παρα­κο­λού­θηση τηλε­ό­ρα­σης από πολύ κοντινή από­σταση), ο συνεχής κνησμός των ματιών τους ή και κάποια σημάδια στρα­βι­σμού (κάποιες φορές το ένα ματάκι του παιδιού κοιτάει σε δια­φο­ρε­τική κατεύ­θυνση από το άλλο). Τα παρα­πάνω σε καμία περί­πτωση δεν απο­τε­λούν διά­γνωση, ειδικά σε τόσο μικρές ηλικίες και δεν πρέπει να υπο­κα­θι­στούν τον ενδε­λεχή οφθαλ­μο­λο­γικό έλεγχο.

Πέρα από τα γνωστά δια­θλα­στικά σφάλ­ματα, ιδιαί­τερη σημασία πρέπει να δοθεί στην αμβλυω­πία και το στρα­βι­σμό. Η αμβλυω­πία (πιο γνωστή και ως «τεμπέ­λικο μάτι») οδηγεί σε μείωση των συνά­ψεων μεταξύ οφθαλ­μών και εγκε­φά­λου (ο εγκέ­φα­λος λαμ­βά­νει ασθενή ερε­θί­σματα από το «τεμπέ­λικο μάτι» και λόγω αυτού στα­διακά αγνοεί εντελώς την οπτική πλη­ρο­φο­ρία από αυτό το ματάκι) και απο­τε­λεί το σημα­ντι­κό­τερο λόγο για την έγκαιρη διά­γνωση και αντι­με­τώ­πισή της (κλεί­σιμο «καλού» οφθαλ­μού, γυα­λά­κια). Η αμβλυω­πία πρέπει να αντι­με­τω­πι­στεί έως την ηλικία των 10-12 χρόνων, δια­φο­ρε­τικά ποτέ δεν θα απο­κα­τα­στα­θεί η σωστή επι­κοι­νω­νία οφθαλμού-εγκεφάλου. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι έως 4% των παιδιών κάτω των 6 ετών έχει δια­γνω­στεί με αμβλυω­πία. Ο στρα­βι­σμός εκδη­λώ­νε­ται ως από­κλιση των δύο οφθαλ­μών από τη γραμμή όρασης και οφεί­λε­ται σε προ­βλή­ματα των μυών του οφθαλ­μού. Ασθε­νείς με στρα­βι­σμό ανα­φέ­ρουν διπλω­πία (ο εγκέ­φα­λος λαμ­βά­νει δύο δια­φο­ρε­τικά είδωλα) ή ελάτ­τωση της ποιό­τη­τας της όρασης και δυσκο­λία σε κοντι­νές εργα­σίες  που απαι­τούν στε­ρε­ο­σκο­πική (και διό­φθαλμη) όραση, λόγω του οφθαλ­μού που απο­κλί­νει.

Αν το νήπιο σας δια­γνω­στεί με προ­βλή­ματα στην όρασή του, δεν υπάρχει κανένας λόγος πανικού. Οι περισ­σό­τε­ροι γονείς τρέμουν στην ιδέα των γυαλιών οράσεως σε τόσο μικρή ηλικία, φοβού­με­νοι ότι ποτέ δε θα τα συνη­θί­σουν ή ότι θα απο­τε­λέ­σουν αντι­κεί­μενο χλευα­σμού αργό­τερα στο σχολείο. Οι περισ­σό­τε­ροι γονείς ανα­φέ­ρουν: «Τα φοράει μόνο 5 δευ­τε­ρό­λε­πτα και μετά τα βγάζει», «Δεν θέλει καν να τα βγά­λουμε από τη θήκη τους», «Μόλις τα ακου­μπή­σει τα πετάει μακριά».

Η γνω­ρι­μία των νηπίων με τα γυαλιά οράσεώς τους δεν είναι εύκολη υπόθεση, χρειά­ζε­ται αρκετή υπομονή και δουλειά από τους γονείς για να πείσουν τα μικρά τους να φορέ­σουν αυτά τα ξένα πράγ­ματα. Ωστόσο, σε αυτή την ηλικία τίποτε δεν είναι εύκολο να μάθουν. Η χρήση των γυαλιών οράσεως από νήπια πρέπει να αντι­με­τω­πι­στεί όπως και η χρήση της οδο­ντό­βουρ­τσας ή ο τρόπος που καθό­μα­στε στο τραπέζι και τρώμε. Τα νήπια μαθαί­νουν μέσω του παι­χνι­διού και κυρίως μέσω της μίμησης των γονιών τους. Μπορεί να μην κατα­λα­βαί­νουν γιατί δεν μπορούν να τρώνε τρέ­χο­ντας γύρω γύρω ή γιατί πρέπει να φοράνε γυαλιά αλλά θα το κάνουν αν δουν τους γονείς τους να το κάνουν. Όσο πιο νωρίς γίνει αυτή η δια­δι­κα­σία μάθησης, τόσο ευκο­λό­τερα μαθαί­νουν.

Ένας καλός τρόπος είναι η στα­διακή χρήση γυαλιών ηλίου και από τους γονείς και από τα παιδιά. Έτσι κι αλλιώς η προ­στα­σία των ματιών μας από τον ήλιο είναι επι­βε­βλη­μένη.

Στη συνέ­χεια μπο­ρούμε να ενθαρ­ρύ­νουμε τα παιδιά να φορέ­σουν τα γυαλιά οράσεώς τους λέγο­ντας τους ότι φορώ­ντας τα μοιά­ζουν με τον μπαμπά και τη μαμά. Βιβλία με θέμα τη χρήση των γυαλιών, συχνή συνα­να­στροφή με φίλους που τα παι­δά­κια τους φοράνε γυαλιά, αγορά προ­ϊ­ό­ντων με ήρωες που φοράνε γυαλιά ή επιλογή ενός σκε­λε­τού οράσεως που θα προ­σελ­κύ­σει και θα ενθου­σιά­σει απο­τε­λούν μικρά «κόλπα» που θα δελε­ά­σουν και θα πείσουν τους μικρούς μας διο­πτρο­φό­ρους.

Όταν τα παιδιά πει­στούν και φορέ­σουν τα γυαλιά τους, θα αντι­λη­φθούν στα­διακά ότι η όρασή τους «χαλάει» χωρίς αυτά και θα τα ανα­ζη­τή­σουν από μόνα τους. Φυσικά, μαζί με την εκμά­θηση χρήσης των γυαλιών πρέπει να τα μάθουμε να τα προ­σέ­χουν ώστε να μη σπάσουν, να τα καθα­ρί­ζουν σωστά με τα ενδε­δειγ­μένα προ­ϊ­ό­ντα καθα­ρι­σμού και να τα φυλάνε στην ειδική θήκη. Όλα αυτά απο­τε­λούν σωστές οδηγίες που τα παιδιά θα κρα­τή­σουν και στην ενήλικη ζωής τους εξα­σφα­λί­ζο­ντας ποιό­τητα στην όρασή τους και αυξά­νο­ντας τη διάρ­κεια ζωής των γυαλιών τους.

Ο ρόλος του σχο­λείου στη χρήση των γυαλιών οράσεως πρέπει να είναι επι­κου­ρι­κός. Πολύ συχνά παιδιά που είναι εξοι­κειω­μένα στη χρήση των γυαλιών τους, μετα­βαί­νο­ντας στο Δημο­τικό αρνού­νται να τα φορέ­σουν φοβού­μενα την αντι­με­τώ­πιση των συμ­μα­θη­τών τους. Εκεί η συνερ­γα­σία του εκπαι­δευ­τι­κού είναι σημα­ντι­κό­τατη. Πρέπει αθόρυβα και δια­κρι­τικά να «δημιουρ­γή­σει» θέμα συζή­τη­σης στην τάξη και να εκμαιεύ­σει τον προ­βλη­μα­τι­σμό τόσο του παιδιού που φοράει τα γυαλιά όσο και εκείνου που το χλευά­ζει. Ο εκπαι­δευ­τι­κός οφείλει να ενθαρ­ρύ­νει τη χρήση γυαλιών και να βάλει στο περι­θώ­ριο συμπε­ρι­φο­ρές αντί­θε­τες σε αυτήν.

Οι γονείς από τη μεριά τους μπορούν να βοη­θή­σουν το παιδί τους αγο­ρά­ζο­ντας νέο σκελετό, που θα ικα­νο­ποιεί το νέα του «γούστα» και να επι­κε­ντρω­θούν και στην αισθη­τική πλευρά των οφθαλ­μι­κών φακών. Για παρά­δειγμα, υψη­λό­τε­ρου επι­πέ­δου λεπτύν­σεις σε παιδιά με υψηλούς βαθμούς διόρ­θω­σης, σε πολλές περι­πτώ­σεις βοηθάνε στην ευκο­λό­τερη χρήση των γυαλιών. Στις περι­πτώ­σεις αυτές η χρήση των φακών επαφής θα διευ­κό­λυνε ακόμα περισ­σό­τερο την κατά­σταση και θα γέμιζε αυτο­πε­ποί­θηση το παιδί τους, χωρίς να του στερούν την ποιό­τητα της όρασης που πρέπει να έχει. Φυσικά, η εφαρ­μογή και η εκμά­θηση των φακών επαφής πρέπει πάντα να γίνεται από εξει­δι­κευ­μένο οπτικό-οπτομέτρη.

Μικρά μυστικά, μικρές αλλά ουσιώ­δεις λεπτο­μέ­ρειες που θα βοη­θή­σουν τους γονείς να αντι­λη­φθούν έγκαιρα  και να αντι­με­τω­πί­σουν ουσια­στικά πιθανά προ­βλή­ματα στην όραση των παιδιών τους, αλλά και τα ίδια τα παιδιά να γίνουν υπεύ­θυ­νοι χρήστες των νέων τους γυαλιών.

ΟρέστηςΛουκαΐδης, MSc. OpticalHouseΡόδος, Ηρώων Πολυ­τε­χνείου 20, τηλ.2241028600

Σωτήρης Πλαΐνης, MSC, PhD, FBCLA. Optical House Ηρά­κλειο, 1821, Αρ.76

www.OpticalHouse.gr