Τούρκος καθηγητής: Πως οι NAVTEX της Άγκυρας αλλάζουν το Status Quo στο Αιγαίο – Τι λέει για τυχόν ενέργειες πέραν του 25ου μεσημβρινού

Ο καθη­γη­τής Αλτούγκ Γκιου­νάλ, μέλος ΔΕΠ στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του Πανε­πι­στη­μίου ‘Ege’, έγραψε μια ανάλυση για το AA εξη­γώ­ντας τη σημασία και τις πιθανές επι­πτώ­σεις των προει­δο­ποι­ή­σεων NAVTEX που εξέδωσε πρό­σφατα η Τουρκία για το Αιγαίο Πέλαγος.

Αναλύει πως τα μηνύ­ματα NAVTEX χρη­σι­μεύ­ουν ως «κατα­γραφή θέσης» που διαιω­νί­ζει στον διεθνή παρά­γο­ντα τη νομική αντίρ­ρηση για το «άδικο» καθε­στώς του Αιγαίου. Επι­ση­μαί­νει ότι η έως τώρα σιωπή της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης έχει κόστος για την ελλη­νική πλευρά και προει­δο­πειεί ότι τυχόν ενέρ­γειες της Ελλάδας πέραν του 25ου Μεσημ­βρι­νού, μπορεί πλέον να οδη­γή­σουν σε θερμό επει­σό­διο ανάλογο των Ιμίων.

Οι ανα­κοι­νώ­σεις NAVTEX της Τουρ­κίας, που δημο­σιεύ­θη­καν μεταξύ Σεπτεμ­βρίου 2025 και Ιανουα­ρίου 2026 και επι­βε­βαιώ­θη­καν από το Υπουρ­γείο Εθνικής Άμυνας (MSB) ως «αόρι­στες» [1], ερμη­νεύ­ο­νται ως στρα­τη­γική κίνηση που υπερ­βαί­νει το να είναι μια τεχνική ανα­κοί­νωση στις συζη­τή­σεις για το status quo και τις περιο­χές θαλάσ­σιας δικαιο­δο­σίας στο Αιγαίο Πέλαγος.

Ενώ με την πρώτη ματιά φαί­νο­νται να είναι συνή­θεις ανα­κοι­νώ­σεις στο πλαίσιο της «θαλάσ­σιας ασφά­λειας», οι NAVTEX μπορούν απο­τε­λε­σμα­τικά να λει­τουρ­γή­σουν ως «κατα­χώ­ριση αντιρ­ρή­σεων, αξίωση δια­χεί­ρι­σης περιο­χής και μέσο εξή­γη­σης θέσεων στο διεθνές κοινό» στις αμφι­σβη­τού­με­νες θαλάσ­σιες περιο­χές μεταξύ Τουρ­κίας και Ελλάδας.

Η τεχνική φύση και η εξέλιξη της NAVTEX

Η NAVTEX [2] είναι μια εκπομπή προει­δο­ποί­η­σης για παρά­κτιες περιο­χές εντός του Παγκό­σμιου Συστή­μα­τος Θαλάσ­σιου Κιν­δύ­νου και Ασφά­λειας (GMDSS) με σκοπό την ασφά­λεια της ναυ­σι­πλο­ΐας των πλοίων.

Υπό κανο­νι­κές συν­θή­κες, ενη­με­ρώ­νει τους ναυ­τι­κούς για δρα­στη­ριό­τη­τες που πρό­κει­ται να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν σε μια συγκε­κρι­μένη περιοχή σε μια συγκε­κρι­μένη ημε­ρο­μη­νία.

Επο­μέ­νως, δεν δημιουρ­γεί από μόνη της υφα­λο­κρη­πίδα, απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη ή κυρί­αρχα σύνορα, ούτε απο­τε­λεί συμ­φω­νία ή συναλ­λαγή «οριο­θέ­τη­σης» σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Αλλά, το Αιγαίο μετα­τρέ­πε­ται σε πολι­τικό μέσο

Ωστόσο, σε αμφι­σβη­τού­με­νες περιο­χές όπως το Αιγαίο Πέλαγος, όπου κάθε βήμα οδηγεί σε έναν κύκλο αντιρ­ρή­σεων και αντα­ντιρ­ρή­σεων, η NAVTEX μπορεί ουσια­στικά να δημιουρ­γή­σει ένα δεύτερο επίπεδο.

Τέτοιες ανα­κοι­νώ­σεις καθι­στούν την αξίωση του κράτους έκδοσης για δια­χεί­ριση περιο­χής διεθνώς ορατή και μπορεί να περιέ­χουν μηνύ­ματα για το/τα αμφι­σβη­τού­μενο/α κράτος/α.

Επο­μέ­νως, ανάλογα με την περιοχή για την οποία εκδί­δε­ται, τη διάρ­κεια και το πολι­τικό πλαίσιο, η NAVTEX μπορεί να υπερβεί κατά πολύ τον τεχνικό της σκοπό και να μετα­τρα­πεί σε πολι­τικό μέσο.

Νέο μέτωπο σύγκρου­σης

Από την άλλη πλευρά, η NAVTEX έχει επίσης μια πρα­κτική λει­τουρ­γία ως μηχα­νι­σμός απο­συμ­φό­ρη­σης. Η δηλω­μένη περιοχή και ο χρόνος λει­τουρ­γίας μπορούν να μειώ­σουν τον κίνδυνο συνα­ντή­σεων μεταξύ πολι­τι­κών πλοίων και στρα­τιω­τι­κών στοι­χείων. Ωστόσο, στο βαθμό που η γλώσσα του συντο­νι­σμού ερμη­νεύ­ε­ται από τα μέρη ως αξίωση εξου­σίας, μπορεί να πάψει να απο­τε­λεί εργα­λείο μείωσης του κιν­δύ­νου και ενδε­χο­μέ­νως να μετα­τρα­πεί σε ένα νέο μέτωπο στη σύγκρουση.

Η σημασία των μηνυ­μά­των NAVTEX που προ­κά­λε­σαν την αντι­πα­ρά­θεση

Με την NAVTEX (060/26) της 16ης Ιανουα­ρίου 2026, η Τουρκία δια­τύ­πωσε αντιρ­ρή­σεις για τις ανα­κοι­νώ­σεις ορι­σμέ­νων σταθμών σχετικά με την υφα­λο­κρη­πίδα στο Αιγαίο Πέλαγος, τα όρια της οποίας δεν έχουν ακόμη οριο­θε­τη­θεί μεταξύ των παρά­κτιων κρατών.

Δήλωσε ότι οποια­δή­ποτε ερευ­νη­τική δρα­στη­ριό­τητα που θα διε­ξα­χθεί στις περιο­χές που η Τουρκία ισχυ­ρί­ζε­ται ότι εμπί­πτουν στη θαλάσ­σια δικαιο­δο­σία της πρέπει να συντο­νί­ζε­ται με τις τουρ­κι­κές αρχές.

Στην NAVTEX 0880/25 [3] της 17ης Σεπτεμ­βρίου 2025, ανα­φέρ­θη­καν ονο­μα­στικά 23 ελλη­νικά νησιά και ανα­κλή­θηκε το μη στρα­τιω­τικό καθε­στώς και τα στρα­τιω­τικά καθε­στώτα περιο­ρι­σμού που προ­κύ­πτουν από τις συν­θή­κες για αυτά τα νησιά.

Αυτή η έμφαση στο­χεύει στο να κατα­στή­σει ορατή τη θέση ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ των υπο­χρε­ώ­σεων περί καθε­στώ­τος των νησιών και της χρήσης της κυρί­αρ­χης εξου­σίας της Ελλάδας, βάσει των συμ­φω­νιών της Λωζάνης και του Παρι­σιού, σύμφωνα με τη «διπλω­μα­τία των επι­στο­λών» που διε­ξά­γει η Τουρκία στα Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ) από το 2021.

Σύμφωνα με την Τουρκία, η Ελλάδα μπορεί να ασκήσει νόμιμα τις κυριαρ­χι­κές της εξου­σίες μόνο στο βαθμό που τηρεί αυτές τις υπο­χρε­ώ­σεις (ουσια­στικά το μη στρα­τιω­τικό καθε­στώς).

Τα μηνύ­ματα NAVTEX χρη­σι­μεύ­ουν ως «κατα­γραφή θέσης» που διαιω­νί­ζει αυτή τη νομική αντίρ­ρηση.

Αλλαγή του καθε­στώ­τος στο Αιγαίο Πέλαγος

Αυτά τα μηνύ­ματα NAVTEX, από την άλλη πλευρά, απο­τε­λούν μέρος της μακρο­πρό­θε­σμης στρα­τη­γι­κής της Τουρ­κίας για την αλλαγή του status quo στο Αιγαίο, το οποίο θεωρεί άδικο και αδι­καιο­λό­γητο.

Η επ’ αόρι­στον έκδοσή τους υπο­γραμ­μί­ζει μια από­κλιση από την παρα­δο­σιακή πρα­κτική και τονίζει τη μονι­μό­τητα του ισχυ­ρι­σμού.

Επι­πλέον, αντί να εκδίδει δια­δο­χικά προ­σω­ρινά μηνύ­ματα «κατά/αντι-NAVTEX» σε απά­ντηση στα ελλη­νικά μηνύ­ματα NAVTEX, η Τουρκία μπορεί να στόχευε στη δημιουρ­γία προ­λη­πτικά μιας συνε­χούς de facto κατά­στα­σης και διπλω­μα­τι­κής πίεσης.

Αυτή η στρα­τη­γική θέτει επίσης την άλλη πλευρά σε δίλημμα: είτε να αντι­τί­θε­ται συνεχώς είτε να επω­μί­ζε­ται το κόστος της σιωπής.

Η Ελλάδα υπο­στη­ρί­ζει ότι τα μηνύ­ματα NAVTEX δεν μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν ως εργα­λείο πολι­τι­κής προ­βο­λής, ότι οι ενέρ­γειες της Τουρ­κίας συνι­στούν κατά­χρηση και ότι είναι επίσης αντί­θε­τες με το διεθνές δίκαιο και ως εκ τούτου άκυρες.

Τα ελλη­νικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης ερμη­νεύ­ουν αυτήν την κίνηση ως προ­σπά­θεια δημιουρ­γίας τετε­λε­σμέ­νου γεγο­νό­τος και υπο­νό­μευ­σης της δια­δι­κα­σίας δια­λό­γου. Ο Έλληνας υπουρ­γός Άμυνας, Νίκος Δένδιας, δήλωσε επίσης ότι θεώ­ρη­σαν αυτό το βήμα «εκτός νομο­σχε­δίου» και δεν το έλαβαν σοβαρά υπόψη.

Από την Ανα­το­λική Μεσό­γειο μέχρι το Αιγαίο στο πλαίσιο του δόγ­μα­τος της Γαλά­ζιας Πατρί­δας

Η απο­φα­σι­στι­κό­τητα της Τουρ­κίας σχετικά με τις περιο­χές θαλάσ­σιας δικαιο­δο­σίας της απο­τε­λεί μέρος ενός πολύ­πλευ­ρου ναυ­τι­κού αγώνα.

Ο αγώνας, η διπλω­μα­τία και οι επι­τό­πιες δρα­στη­ριό­τη­τες (όπως η συμ­φω­νία θαλάσ­σιας δικαιο­δο­σίας Τουρκίας-Λιβύης) που διε­ξά­γο­νται στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο με την Κυπριακή Δημο­κρα­τία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τον Λίβανο, επε­κτεί­νο­νται τώρα στο Αιγαίο Πέλαγος με παρό­μοια στρα­τη­γική.

Αυτές οι ειδο­ποι­ή­σεις NAVTEX επα­να­λαμ­βά­νουν την τουρ­κική θέση ότι τα ελλη­νικά νησιά δεν μπορούν να έχουν πλήρη δικαιώ­ματα υφα­λο­κρη­πί­δας και απο­κλει­στι­κής οικο­νο­μι­κής ζώνης (ΑΟΖ) και δια­τη­ρούν ζωντανό το ενερ­γειακό ζήτημα δίνο­ντας έμφαση στις άδειες εξε­ρεύ­νη­σης.

Έτσι, η μέθοδος της «ορα­τό­τη­τας στο έδαφος και στον χάρτη» που χρη­σι­μο­ποιεί­ται στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο εφαρ­μό­ζε­ται και στο Αιγαίο.

Ωστόσο, ενώ η ενέρ­γεια είναι το κυρί­αρχο ζήτημα στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, τα προ­βλή­ματα στο Αιγαίο είναι πολύ πιο περί­πλοκα. Αλλά από ενερ­γεια­κής άποψης, ζητή­ματα όπως τα υπο­θα­λάσ­σια καλώδια, η υπε­ρά­κτια αιολική ενέρ­γεια και η ασφά­λεια κρί­σι­μων υπο­δο­μών θα απο­κτή­σουν μεγα­λύ­τερη σημασία στο Αιγαίο Πέλαγος στο εγγύς μέλλον, παρά οι υδρο­γο­νάν­θρα­κες.

Πιθανές επι­πτώ­σεις της επί­σκε­ψης Μητσο­τάκη

Η επί­σκεψη του Έλληνα Πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη στην Τουρκία είναι πιθανό να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στην Άγκυρα κατά τη δεύτερη εβδο­μάδα του Φεβρουα­ρίου, στο πλαίσιο του Συμ­βου­λίου Συνερ­γα­σίας Υψηλού Επι­πέ­δου.

Η συνά­ντηση αυτή ανα­με­νό­ταν ήδη να ασχο­λη­θεί με ζητή­ματα λιγό­τερο σημα­ντι­κού ή δευ­τε­ρεύ­ο­ντος χαρα­κτήρα.

Δεδο­μέ­νου ότι οι συζη­τή­σεις ανα­μέ­νε­ται να επι­κε­ντρω­θούν σε μια θετική ατζέντα και να δια­τη­ρή­σουν ανοι­χτούς τους διαύ­λους δια­λό­γου, τα μηνύ­ματα NAVTEX δεν ανα­μέ­νε­ται να έχουν σημα­ντικό αντί­κτυπο ή να προ­κα­λέ­σουν την ακύρωση των συνα­ντή­σεων.

Τελικά, αυτά τα μηνύ­ματα NAVTEX είναι πρω­το­φανή και δεν περιέ­χουν κανένα σοκα­ρι­στικό περιε­χό­μενο.

Ωστόσο, δεδο­μέ­νης της προ­βο­λής που δόθηκε στις πρό­σφα­τες NAVTEX της Τουρ­κίας στα ελλη­νικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης (και στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης) και των κατη­γο­ριών της αντι­πο­λί­τευ­σης ότι η κυβέρ­νηση είναι σιωπηλή και ανα­πο­τε­λε­σμα­τική, ο Μητσο­τά­κης μπορεί να ανα­γκα­στεί να θέσει το ζήτημα στην Άγκυρα και να αντι­δρά­σει προ­κει­μέ­νου να μετριά­σει την πίεση.

Μάλιστα, απα­ντώ­ντας στην κριτική, ο Μητσο­τά­κης ανα­γκά­στηκε να πει:

«Η Ελλάδα έκανε αυτό που δεν μπο­ρούσε να γίνει εδώ και δεκα­ε­τίες, επέ­κτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια [4] στο Ιόνιο Πέλαγος και θα κάνουμε το ίδιο στο Αιγαίο όταν κρί­νουμε ότι οι συν­θή­κες είναι κατάλ­λη­λες».

Δεν είναι απίθανο να προ­κύ­ψει νέα ένταση από την αντα­πό­κριση των Τούρκων κυβερ­νη­τι­κών αξιω­μα­τού­χων σε αυτή τη συνά­ντηση.

Είναι προ­βλέ­ψιμο ότι η Ελλάδα θα κηρύξει τα μηνύ­ματα NAVTEX άκυρα, ισχυ­ρι­ζό­μενη ότι εκδό­θη­καν από «μη εξου­σιο­δο­τη­μένο σταθμό» (Σμύρνη), και θα φέρει το θέμα στον Διεθνή Ναυ­τι­λιακό Οργα­νι­σμό (IMO), την Ευρω­παϊκή Ένωση (ΕΕ) και τον ΟΗΕ.

Το πιο επι­κίν­δυνο σενάριο, ωστόσο, είναι η Ελλάδα να σχε­διά­σει μια ερευ­νη­τική δρα­στη­ριό­τητα ανα­το­λικά του 25ου μεσημ­βρι­νού, η οποία θα οδη­γή­σει σε αντι­πα­ρά­θεση με τουρ­κικά πολε­μικά πλοία και θα προ­κα­λέ­σει μια κρίση παρό­μοια με το περι­στα­τικό των Ιμίων.

Η Τουρκία κάνει στρα­τη­γικά ορατή τη θέση της στο Αιγαίο

Συμπε­ρα­σμα­τικά, τα μηνύ­ματα NAVTEX συνε­χί­ζουν να δημιουρ­γούν μια αντί­ληψη και μια νομική διαμάχη όπου και οι δύο πλευρές ερμη­νεύ­ουν το ίδιο τεχνικό εργα­λείο με αντι­φα­τι­κούς τρόπους.

Ωστόσο, το κύριο ζήτημα δεν είναι αν η NAVTEX δημιουρ­γεί δεσμευ­τικό δίκαιο, αλλά ποια πλευρά μπορεί να κάνει τους ισχυ­ρι­σμούς της για «εξου­σιο­δο­τη­μένο συντο­νι­σμό» και «νόμιμη δια­χεί­ριση περιο­χής» πιο ορατούς και βιώ­σι­μους στη διεθνή δημόσια σφαίρα.

Τα προ­α­να­φερ­θέ­ντα αόριστα μηνύ­ματα NAVTEX μπορούν να θεω­ρη­θούν μια έξυπνη προ­σπά­θεια της Τουρ­κίας να δια­φο­ρο­ποι­ή­σει τα μέσα που δια­θέ­τει για να κατα­στή­σει ορατή τη θέση της.

Στην Ελλάδα, η επι­κρα­τούσα άποψη είναι ότι η χρονική στιγμή των δύο προ­α­να­φερ­θέ­ντων προει­δο­ποι­ή­σεων NAVTEX δεν είναι τυχαία.

Πράγ­ματι, η Τουρκία μπορεί να στόχευε να διευ­κρι­νί­σει τις κόκ­κι­νες γραμμές της και να εδραιώ­σει τη θέση της ενόψει της ανα­με­νό­με­νης επί­σκε­ψης του Μητσο­τάκη στην Άγκυρα την επόμενη εβδο­μάδα.

Είναι επίσης πιθανό αυτό να είχε σχε­δια­στεί ως προ­λη­πτική κίνηση ενάντια στην πρό­σφατη ανα­νε­ω­μένη τάση της Ελλάδας να επε­κτεί­νει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια.

Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, αυτά τα μηνύ­ματα NAVTEX δεν δια­φέ­ρουν σημα­ντικά ως προς το περιε­χό­μενο από άλλα μηνύ­ματα NAVTEX που εκδό­θη­καν από την Τουρκία.

Επι­πλέον, σε αντί­θεση με όσα υπο­στη­ρί­ζο­νται στα ελλη­νικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης, η επί­σκεψη Μητσο­τάκη δεν κατέχει σημα­ντική θέση στην ατζέντα της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της Τουρ­κίας.

Στην τρέ­χουσα συγκυ­ρία, οι προ­τε­ραιό­τη­τες και οι τομείς εστί­α­σης της Τουρ­κίας είναι πολύ δια­φο­ρε­τι­κοί.

Επο­μέ­νως, ενώ η σημασία αυτών των μηνυ­μά­των NAVTEX είναι αναμ­φι­σβή­τητη, η ανα­ζή­τηση μιας κρυφής ατζέ­ντας ή μιας εξαι­ρε­τι­κής στρα­τη­γι­κής συμ­φω­νίας μεταξύ του χρο­νι­σμού της ανα­κοί­νω­σης και της επι­κεί­με­νης επί­σκε­ψης Μητσο­τάκη, πέρα ​​από τα διπλω­μα­τικά κίνητρα που ανα­φέρ­θη­καν παρα­πάνω, θα ήταν μια εικασία υπό το πρίσμα των δια­θέ­σι­μων δεδο­μέ­νων.

Πηγή: newsbreak.gr