«Μια άγνωστη ιστορία: Η Ρόδος, η υποστολή της ιταλικής σημαίας και ο Μανώλης Γλεζος» -του Γαβριήλ Χαρίτου

Το κείμενο ανα­δη­μο­σιεύ­ε­ται από το Βήμα της Κυρια­κής 5/4/2020

Πριν λίγες μέρες η Ελλάδα απο­χαι­ρέ­τησε τον Μανώλη Γλέζο, μία προ­σω­πι­κό­τητα συνυ­φα­σμένη με τη συλ­λο­γική μας ιστο­ρική μνήμη. Απο­κο­ρύ­φωμα και απαρχή της πλού­σιας δια­δρο­μής του ήταν η ηρωική του απόφαση να απο­κα­θη­λώ­σει τη σημαία-σύμβολο της γερ­μα­νι­κής κατοχής από την Ακρό­πολη, στις πρώτες πρωινές ώρες μεταξύ της 30ης και της 31ης Μαΐου 1941, μαζί με τον φίλο και συνα­γω­νι­στή του, Από­στολο Σάντα. Ο αθη­ναϊ­κός ουρανός κατά­φερε να απαλ­λα­γεί από τα σύμβολα της κατοχής. Οι λιγο­στές εκείνες στιγμές ελευ­θε­ρίας, διήρ­κη­σαν για πάντα. Δια­τη­ρή­θη­καν ανε­ξί­τη­λες στην Ιστορία και στις καρδιές μας μέχρι σήμερα, ζωντα­νές κι επί­και­ρες.

Λίγα χρόνια πριν, το 1925, στην άλλη άκρη της Ελλάδας, στη Ρόδο, η ίδια φλόγα της νιότης που ποθούσε ελευ­θε­ρία, ώθησε τρεις νεαρούς Δωδε­κα­νή­σιους να απαλ­λά­ξουν τον ουρανό του τόπου τους από τα σύμβολα μίας άλλης κατοχής: της ιτα­λι­κής.

Οι κατο­χι­κές αρχές, διαι­σθα­νό­με­νες την ενί­σχυση του εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κού αισθή­μα­τος της τοπικής νεο­λαίας, απο­φά­σι­σαν να επι­βάλ­λουν την παρου­σία της ιτα­λι­κής σημαίας και στα σχολεία. Ο μετέ­πειτα πρώτος αιρετός Έλληνας Δήμαρ­χος της Ρόδου όταν η Δωδε­κά­νη­σος ενσω­μα­τώ­θηκε με την Ελλάδα, Γαβριήλ Χαρίτος, στη­ρι­ζό­με­νος στις πλάτες των συμ­μα­θη­τών του, Νικήτα Παχωπό από τη Σύμη και Γιώργο Χαλκιά από τα Σπόα της Καρ­πά­θου, ανέβηκε στον ιστό που βρι­σκό­ταν στο προ­αύ­λιο του Βενε­το­κλείου Γυμνα­σίου της Ρόδου, όπου φοι­τού­σαν, κατέ­βασε την ιταλική σημαία και την αντι­κα­τέ­στησε με την ελλη­νική. Την είχε ζωγρα­φί­σει μόνος του με μπλε μελάνι πάνω σε ένα σκι­σμένο άσπρο μαξι­λα­ρό­ντημα. Οι τρεις τους συνε­λή­φθη­σαν, εξο­ρί­σθη­καν, βασα­νί­σθη­καν και οι δικοί τους άνθρω­ποι στιγ­μα­τί­σθη­καν για χρόνια. Η πράξη τους όμως εκείνη ταλά­νισε τη συλ­λο­γική μνήμη της Δωδε­κα­νή­σου με τις λιγο­στές, αλλά τόσο σημα­ντι­κές, στιγμές απαλ­λα­γής από τα κατο­χικά σύμβολα. Οι στιγμές όμως εκείνες απο­τέ­λε­σαν τον προ­άγ­γελο της απε­λευ­θέ­ρω­σης που θα πραγ­μα­τω­νό­ταν δεκα­ε­τίες αργό­τερα.

Το γεγονός εκείνο ταξί­δεψε από την ιτα­λο­κρα­τού­μενη Ρόδο μέχρι την Αθήνα, μέσα από τις διη­γή­σεις ενός άλλου νεαρού Δωδε­κα­νή­σιου, του Λευτέρη Σελλά, που είχε κατα­φύ­γει στην πρω­τεύ­ουσα. Εκείνη η πράξη ενέ­πνευσε τον φίλο και συμ­μα­θητή του, Μανώλη Γλέζο, και τότε, μαζί με τον Λευτέρη Σελλά, τον Από­στολο Σάντα, τον Αντώνη Μοσχο­βάκη και τον Θεόδωρο Ραμου­ντάνη, συνέ­στη­σαν αντι­στα­σιακή οργά­νωση με σκοπό την απε­λευ­θέ­ρωση της Δωδε­κα­νή­σου. Όταν, ύστερα από χρόνια, η σημαία της γερ­μα­νι­κής κατοχής υψώθηκε στην Ακρό­πολη – στο μυαλό του Γλέζου, η αντί­στροφη μέτρηση της υπο­στο­λής της είχε ήδη αρχίσει.

Αυτή η ιστο­ρική σύνδεση των δύο γεγο­νό­των παρέ­μενε σε πολλούς άγνωστη για δεκα­ε­τίες. Το πλήρωμα του χρόνου έφτασε μόλις πριν τέσσερα χρόνια.

Στις 27 Οκτω­βρίου 2016, με πρω­το­βου­λία της Νομαρ­χια­κής Αυτο­διοί­κη­σης Νοτίου Αιγαίου και της Ομο­σπον­δίας Παροι­κια­κών Δωδε­κα­νη­σια­κών Σωμα­τείων, σε συνερ­γα­σία με τον Δήμο Ρόδου, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η επίσημη τελετή των απο­κα­λυ­πτη­ρίων του μνη­μείου που αφιε­ρώ­θηκε στην πράξη των τριών Δωδε­κα­νή­σιων μαθητών, Γαβριήλ Χαρίτου, Νικήτα Παχωπού και Γιώργου Χαλκιά. Το μνημείο βρί­σκε­ται στον προ­αύ­λιο χώρο του Βενε­το­κλείου Γυμνα­σίου Ρόδου, το οποίο σήμερα έχει μετο­νο­μα­σθεί σε Καζούλ­λειο Λύκειο Ρόδου.

Στην τελετή των απο­κα­λυ­πτη­ρίων είχε προ­σκλη­θεί ο Μανώλης Γλέζος. Δυστυ­χώς όμως, η ευάλωτη υγεία του δεν του επέ­τρεψε να μετα­κι­νη­θεί από την Αθήνα. Απέ­στειλε όμως ένα γραπτό μήνυμα, το οποίο ανέ­γνωσε κατά τη διάρ­κειας της τελετής ο τότε Σύμ­βου­λος Πολι­τι­σμού της Επαρ­χίας Καρπάθου-Κάσου, κ. Γιώργος Τσα­μπα­νά­κης. Το μήνυμα του Μανώλη Γλέζου έχει επί λέξει ως εξής:

«Είχα τη τύχη, στα πρώτα εφηβικά μου χρόνια, η πολι­τική μου ενη­λι­κί­ωση να γίνει μέσα από τις μαρ­τυ­ρίες ενός Δωδε­κα­νή­σιου συμ­μα­θητή μου, του Λευτέρη Σελλά που μετέ­φερε στη μαθη­τική μας παρέα τα βιώματα του από την ιτα­λο­κρα­τού­μενη Ρόδο, από το καθε­στώς του Φασι­σμού.

Η πρώτη ομάδα στην οποία μετείχα και που οι μετέ­χο­ντες (Αντώνης Μοσχο­βά­κης, Από­στο­λος Σάντας, Θεό­δω­ρος Ραμου­ντά­νης, Λευ­τέ­ρης Σέλλας και εγώ) δώσαμε όρκο. ήταν μια οργά­νωση για την απε­λευ­θέ­ρωση της Δωδε­κα­νή­σου.

Γίναμε μια πατριω­τική οργά­νωση, και μέσα από τα μάτια, και τις εικόνες που μας μετέ­φερε ο Λευ­τέ­ρης Σελλάς, ο Δωδε­κα­νή­σιος συμ­μα­θη­τής μας, γίναμε και μια αντι­φα­σι­στική οργά­νωση.

Η πράξη των τριών μαθητών του Βενε­το­κλείου είχε γίνει λίγα χρόνια πριν.

Ο Γαβριήλ Χαρίτος, ο Νικήτας Παχωπός, και ο Γιώργος Χαλκιάς, όταν το 1925 απο­φά­σι­σαν όχι μόνο να υπο­στεί­λουν τη σημαία του φασι­στι­κού καθε­στώ­τος, αλλά και να υψώσουν την δική τους αυτο­σχέ­δια Ελλη­νική, ήταν παιδιά που ήξεραν ότι η πράξη τους μετέ­φερε ένα μήνυμα σε όλους τους Έλληνες, αλλά κυρίως στο καθε­στώς του φόβου που προ­σπα­θούσε ο φασι­σμός να σπείρει στις καρδιές των Δωδε­κα­νή­σων, στους πλη­θυ­σμούς όλης της Ευρώπης. Συμ­βο­λική κίνηση, που όμως σαν λαμπάδα μετέ­φερε το μήνυμα της αντί­στα­σης.

Αυτό που επι­διώ­κει ο φασι­σμός, για να μπορεί να επι­βλη­θεί στο λαό, είναι η μετά­δοση του φόβου στους πολίτες. Με τη διαρκή και επίμονη επί­δειξη δύναμης, ή με σαδι­στι­κές μεθό­δους επι­διώ­κει την τιμωρία όσων δεν υπακούν. Κάθε πράξη που αλλάζει αυτό το σκε­πτικό, μετα­δί­δει το φόβο και το πανικό στον ίδιο το φασισμό και σε όσους τον υπη­ρε­τούν. Και αυτό το μήνυμα, ένα νέο παιδί που έφυγε από τη Ρόδο και ήρθε στην Αθήνα το έφερε και σε εμάς. Τους μαθητές του Γυμνα­σίου της Αθήνας, που δώσαμε όρκο να παλέ­ψουμε για την Απε­λευ­θέ­ρωση της Δωδε­κα­νή­σου, για τη συντριβή του Φασι­σμού.

Μια λεπτή γραμμή από πράξεις συμ­βο­λι­κές φτιά­χνουν την Ιστορία ενός λαού. Η μία πράξη γίνεται φάρος για την επόμενη, και όλες μαζί χτίζουν την ιστορία αυτού του λαού. Αιώνες αγώνων, κατα­κτή­σεων και απε­λευ­θε­ρώ­σεων, έχτισαν συνει­δή­σεις Αντί­στα­σης.

Την ώρα που οι τρείς νέοι κατέ­βα­σαν από τον ιστό τη σημαία του καθε­στώ­τος του φόβου και ανέ­βα­ζαν την Ελπίδα, είχαν συνεί­δηση ότι μετα­δί­δουν μήνυμα, ότι είναι πρό­θυ­μοι να θυσια­στούν για να απο­δεί­ξουν ότι ο φόβος δεν πρό­κει­ται να φωλιά­σει μέσα τους, να γίνουν ένας ακόμα μικρός φάρος στην αλυσίδα από πράξεις αντί­στα­σης που χαρα­κτη­ρί­ζει αυτό το λαό.

Πέτυχαν.

Το μήνυμα το πήραμε πάρα πολλοί τα επόμενα χρόνια, και συνε­χί­σαμε.

Και η Ελλη­νική σημαία κυμα­τί­ζει σήμερα υπε­ρή­φανα σε όλα τα Δωδε­κά­νησα

Και ο Φασι­σμός συνε­τρίβη.

Στις μέρες μας, τώρα που η πατρίδα μας και πάλι κιν­δυ­νεύει, ας θυμό­μα­στε την πράξη του Γαβριήλ Χαρίτου, του Νικήτα Παχωπού, και του Γιώργου Χαλκιά. Και να στεί­λουμε το μήνυμα, ότι αυτή η λεπτή γραμμή της Αντί­στα­σης, συνε­χί­ζει το ταξίδι της προς το μέλλον.

Μανώλης Γλέζος

Αθήνα, 12- 10- 2016»

Αιωνία σου η μνήμη, Μανώλη Γλέζο.

Σε ευχα­ρι­στούμε.

Γαβριήλ Χαρίτος

Δικη­γό­ρος Ρόδου – Δρ. διεθνών σχέσεων.