Κ. Ρένφριου: Το θέμα της επιστροφής γλυπτών σε μνημεία είναι πολύ ισχυρό

Από τους πλέον δια­κε­κρι­μέ­νους αρχαιο­λό­γους και ερευ­νη­τές, ο λόρδος Άντριου Κόλιν Ρέν­φριου, που πριν λίγο καιρό γιόρ­τασε τα 80τά του γενέ­θλια, δεν χρειά­ζε­ται ιδιαί­τε­ρες συστά­σεις. Ειδικά στην Ελλάδα, την οποία έχει επι­σκε­φτεί αμέ­τρη­τες φορές, καθώς έχει ανα­σκά­ψει σε πολλές θέσεις κυρίως στις Κυκλά­δες, ενώ αυτή τη στιγμή βρί­σκε­ται στην Ελλάδα για να συνε­χί­σει τις ανα­σκα­φές που συν­διευ­θύ­νει στην Κέρο, το αρχαιό­τερο γνωστό νησιω­τικό ιερό στον κόσμο.

Με αφορμή τα παρα­πάνω, το Αθη­ναϊκό – Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων είχε την τιμή να συνο­μι­λή­σει μαζί του τόσο για τις έρευνές του, όσο και για ζητή­ματα που μας ενδια­φέ­ρουν ιδιαί­τερα, όπως η επι­στροφή των Γλυπτών του Παρ­θε­νώνα και η παρά­νομη δια­κί­νηση αρχαιο­τή­των.

Ανάμεσα σε άλλα, για τη σχέση του με την Ελλάδα,  ο σερ Κόλιν Ρένφιου είπε:

Για την πρώτη του ανα­σκαφή:

Επι­σκέ­φτηκα για πρώτη φορά την Ελλάδα ως αρχαιο­λό­γος, αν και φοι­τη­τής ακόμα, για τις ανα­σκα­φές στη Νέα Νικο­μή­δεια, κοντά στη Βέροια. Ήταν οι πρώτες που διε­ξή­γαγα στην Ελλάδα, μια πολύ σημα­ντική στιγμή και έρευνα σε μια τοπο­θε­σία που για λίγο διά­στημα ήταν η πρω­ι­μό­τερη γνωστή νεο­λι­θική θέση στην Ελλάδα.

Για την Ελλάδα:

Αγάπησα πολύ την Ελλάδα, κυρίως όταν ξεκί­νησα να δουλεύω στις Κυκλά­δες. Είναι υπέροχα μέρη και πραγ­μα­τικά αγαπώ την παρα­δο­σιακή ζωή εκεί. Για παρά­δειγμα, στην Απεί­ρανθο της Νάξου γνώρισα τη ζωή και τον πολι­τι­σμό των Κυκλά­δων, έμαθα ελλη­νικά, χόρεψα παρα­δο­σια­κούς χορούς. Έχω χαρεί πολύ τη γνω­ρι­μία μου με ενδια­φέ­ρο­ντες ανθρώ­πους, κυρίως ντό­πιους αγρότες. Δεν θα ξεχάσω την πρώτη μου επί­σκεψη στη Νάξο, όταν πήγα στη Μου­τσούνα, στα ανα­το­λικά του νησιού. Ένας ντόπιος χωρικός ευγε­νικά με οδήγησε με το γαϊ­δου­ράκι του στα νότια, καθώς εκείνες τις ημέρες ήταν πολύ δύσκολο να φτάσεις, δεν υπήρχε δρόμος. Έτσι επι­σκέ­φτηκα αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, νεκρο­τα­φεία κα. Ήταν πολύ ευχά­ρι­στη εμπει­ρία να ταξι­δεύ­εις για 2-3 μέρες πάνω στο γαϊ­δου­ράκι με αυτόν τον άνθρωπο που ήξερε καλά την περιοχή κι έτσι γνώρισα καλύ­τερα την αληθινή αγρο­τική Ελλάδα.

Για την Κέρο:

Τα περισ­σό­τερα ιερά που έχουν συμ­βο­λική και θρη­σκευ­τική σημασία είναι χερσαία. Το αρχαιό­τερο γνωστό ιερό στον κόσμο είναι το Γκε­μπε­κλί Τεπέ (Gobekli Tepe) στη νοτιο­α­να­το­λική Τουρκία, αλλά βρί­σκε­ται πολύ μακριά από τη θάλασσα και φυσικά δεν είναι νησιω­τικό. Υπάρ­χουν κι άλλα νησιω­τικά ιερά στον κόσμο, αλλά κανένα δεν είναι τόσο παλιό όσο της Κέρου. Έχουμε καλές ραδιο­χρο­νο­λο­γή­σεις για τις ανα­σκα­φές μας στο Δασκα­λειό, το μικρό νησάκι δίπλα στην Κέρο με την οποία πιθα­νό­τατα ενω­νό­ταν τους προϊ­στο­ρι­κούς χρόνους (περίπου 2500 πΧ) μέσω ενός περά­σμα­τος. Το πέρασμα αυτό ερευ­νούμε στις πρό­σφα­τες ανα­σκα­φές μας. Επίσης, ο οικι­σμός στο Δασκα­λειό, που είναι ο αρχαιό­τε­ρος ως τώρα στην Κέρο, πιθα­νό­τατα ξεκί­νησε περίπου το 2700 πΧ, διήρ­κεσε ως το 2000 πΧ και μετά εγκα­τα­λεί­φθηκε. Η νησίδα του Δασκα­λειού δεν ξανα­χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε, εκτός από την ανέ­γερση ενός βυζα­ντι­νού παρεκ­κλη­σιού, πιθα­νό­τατα γύρω στον 10ο αι. μΧ, που στη συνέ­χεια ερει­πώ­θηκε και κατα­στρά­φηκε.

Για την αρχαιο­κα­πη­λία:

Όταν βρέθηκα στις Κυκλά­δες συνή­θιζα να επι­σκέ­πτο­μαι λεη­λα­τη­μένα κυκλα­δικά νεκρο­τα­φεία, στα οποία παντού έβλεπες ίχνη σύλησης. Και φυσικά τα μουσεία του κόσμου είναι γεμάτα με κυκλα­δικό υλικό, που σχεδόν πάντα εξή­χθηκε παρά­νομα από την Ελλάδα. Έτσι από τα πρώτα χρόνια στις Κυκλά­δες γνώρισα καλά τη μεγάλη ζημιά που έγινε και έχετε δίκιο, η εικόνα των συλη­μέ­νων απο­θέ­σεων στον Κάβο ήταν πολύ θλιβερή, τόση πλη­ρο­φο­ρία να έχει πάει χαμένη. Γιατί αυτή είναι η πραγ­μα­τική τρα­γω­δία. Ακόμα και αν κάποια από τα γλυπτά που πιθανόν εξή­χθη­καν παρά­νομα εστά­λη­σαν σε κάποια μουσεία του κόσμου, οι πλη­ρο­φο­ρίες που θα έδιναν έχουν χαθεί για πάντα.

Για το παρά­νομο εμπόριο έργων τέχνης:

Τα κυκλα­δικά ειδώλια και άλλα γλυπτά, αγγεία και αντι­κεί­μενα από την προϊ­στο­ρία και την πρώιμη ιστορία του κόσμου, πωλού­νται σε δημο­πρα­σίες σε κάθε μέρος του κόσμου (η Νέα Υόρκη είναι ένα από τα μεγα­λύ­τερα τέτοια κέντρα) και όπως ξέρετε τα κυκλα­δικά ειδώλια μπορούν να πωλη­θούν εκα­τομ­μύ­ρια δολάρια.

Όταν δια­κυ­βεύ­ο­νται τόσα χρήματα, ανέ­ντι­μοι έμποροι εντός και εκτός Ελλάδας θα τα πωλή­σουν στη μαύρη αγορά. Και δεν είναι περί­εργο φτωχοί αγρότες, όταν οι έμποροι τούς προ­σφέ­ρουν λεφτά για γλυπτά που βρήκαν στη γη τους, να τα πωλούν, αν και δεν θα λάβουν τόσα χρήματα όσο θα τα που­λή­σει ο έμπορας. Επειδή τα ειδώλια αυτά μπορούν να βρεθούν σε νεκρο­τα­φεία σε διάφορα μέρη των Κυκλά­δων, βεβαίως και στην Κρήτη, είναι πολύ δύσκολο για τις αρχές να ελέγ­ξουν ακόμα και όταν κάνουν πολύ μεγάλες προ­σπά­θειες.

Για τα μέτρα της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας:

Πιστεύω ότι τα μουσεία πρέπει να συμ­φω­νή­σουν να μην αγο­ρά­ζουν ή να μην δέχο­νται ως δώρα αρχαιό­τη­τες που έχουν εξαχθεί παρά­νομα από τις χώρες προ­έ­λευ­σής τους μετά το 1970, έτος που έχει ορίσει η σύμβαση της UNESCO. Αν αυτή η σύμβαση ακο­λου­θη­θεί πραγ­μα­τικά, τότε πιστεύω ότι οι τιμές των αρχαιο­τή­των στις αγορές και στις δημο­πρα­σίες θα πέσουν, γιατί η ζήτηση θα μειωθεί, καθώς τα μουσεία δεν θα τα δέχο­νται, αν και οι ιδιώτες συλ­λέ­κτες θα συνε­χί­ζουν να τα αγο­ρά­ζουν. Αλλά δυστυ­χώς δεν βρι­σκό­μα­στε κοντά σε μια τέτοια συμ­φω­νία.

Μερικά από τα μεγα­λύ­τερα μουσεία του κόσμου τώρα συμ­φω­νούν να ακο­λου­θή­σουν μια τέτοια πρα­κτική, αλλά νέα μουσεία που ανα­δύ­ο­νται στην Ιαπωνία ή στη Μέση Ανατολή δεν έχουν μια καθαρή ηθική πολι­τική και ακόμα πλη­ρώ­νουν πολλά λεφτά για αρχαιό­τη­τες. Το ίδιο πρό­βλημα ισχύει και για τις αρχαιό­τη­τες από το Μεξικό και τη Νότια Αμερική. Ιδιώτες συλ­λέ­κτες πλη­ρώ­νουν λεφτά για αντι­κεί­μενα και τα δίνουν σε μουσεία, λαμ­βά­νο­ντας έπαινο και κύρος, ενώ θα έπρεπε να συμ­βαί­νει το αντί­θετο. Κι αυτό είναι το πρό­βλημα.

Για τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα:

Ο λόγος που πιστεύω ότι μακρο­πρό­θε­σμα θα είναι σωστό να επι­στρέ­ψουν τα Γλυπτά του Παρ­θε­νώνα στην Αθήνα είναι ότι ανήκουν σε ένα συγκε­κρι­μένο κτίριο που ακόμα στέ­κε­ται. Φυσικά δεν θα τοπο­θε­τη­θούν πάνω σε αυτό, το γνω­ρί­ζουμε, αλλά το Νέο Μουσείο Ακρό­πο­λης έχει κάνει υπέροχη δουλειά στην παρου­σί­αση των αυθε­ντι­κών γλυπτών, την ίδια στιγμή που κοι­τώ­ντας έξω από τα παρά­θυρα βλέπεις την πραγ­μα­τική Ακρό­πολη. Όμως πιστεύω ότι πρέπει να γίνει μια διεθνής συμ­φω­νία, δεν θέλουμε να δούμε όλα τα μουσεία του κόσμου να αδειά­ζουν από τα αντι­κεί­μενά τους. Πάντως, το θέμα της επι­στρο­φής γλυπτών σε μνημεία στα οποία ανήκουν, είναι πράγ­ματι πολύ ισχυρό.

thetoc.gr