50 χρόνια από την ιδρυτική διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη

• Ποια στελέχη συγκρό­τη­σαν την Τοπική Οργά­νωση Ρόδου το 1974 • Οι Ελευ­θε­ρία Οίκουτα, Πανα­γιώ­της Μπου­λιέ­ρης, Βασίλης Ψυλ­λά­κης, Βασίλης Καρ­νά­βας, νεότερη γενιά του Κινή­μα­τος, μιλούν στην «δ» για τις αρχές της 3ης του Σεπτέμ­βρη

Ηταν 3 του Σεπτέμ­βρη του 1974, όταν ο Ανδρέας Παπαν­δρέου ανα­κοί­νωσε την ίδρυση του Πανελ­λή­νιου Σοσια­λι­στι­κού Κινή­μα­τος. Στη Ρόδο ο δικη­γό­ρος Γιώργος Χιω­τά­κης ανα­λαμ­βά­νει την οργά­νωση του Π.Σ.Κ. και νέοι μορ­φω­μέ­νοι άνθρω­ποι που έχουν υποστεί την κατα­πί­εση της επτα­ε­τίας με ιδέες και όνειρα σπεύ­δουν να υπο­γρά­ψουν την ιδρυ­τική δια­κή­ρυξη της Ρόδου.

Το ΠΑΣΟΚ ανα­πτύσ­σει εντυ­πω­σιακή πορεία στα Δωδε­κά­νησα που κατα­γρά­φε­ται ως δημο­κρα­τικό κάστρο δημιουρ­γώ­ντας και πλειάδα στε­λε­χών που σαρώ­νουν και την Τοπική Αυτο­διοί­κηση.

50 χρόνια μετά νεότερα στελέχη του κινή­μα­τος, οι Ελευ­θε­ρία Οίκουτα, Πανα­γιώ­της Μπου­λιέ­ρης, Βασίλης Ψυλ­λά­κης, Βασίλης Καρ­νά­βας μιλούν στην «δ» για την ιδρυ­τική δια­κή­ρυξη της 3ης του Σεπτέμ­βρη.

Η μετα­πο­λί­τευση

Σεπτέμ­βριος του 1974, η Ελλάδα έχει απαλ­λα­χθεί από τη δικτα­το­ρία των Συνταγ­μα­ταρ­χών και κάνει τα πρώτα της βήματα και πάλι ως Δημο­κρα­τία. Την πρω­θυ­πουρ­γία έχει ανα­λά­βει, από τις 24 Ιουλίου, ο Κων­στα­ντί­νος Καρα­μαν­λής. Το υπουρ­γικό συμ­βού­λιο της Κυβέρ­νη­σης Εθνικής Ενό­τη­τας απαρ­τί­ζε­ται από ηγετικά στελέχη των δύο μεγα­λύ­τε­ρων πολι­τι­κών κομ­μά­των κατά την προ­δι­κτα­το­ρική περίοδο, της Εθνικής Ριζο­σπα­στι­κής Ενώσεως (ΕΡΕ) του Κων­στα­ντί­νου Καρα­μανλή και της Ενώσεως Κέντρου (ΕΚ) του Γεωρ­γίου Παπαν­δρέου. Πριν την κατά­λυση του πολι­τεύ­μα­τος, ο Ανδρέας Παπαν­δρέου είχε δια­τε­λέ­σει υπουρ­γός της κυβέρ­νη­σης της Ενώσεως Κέντρου με πρω­θυ­πουργό τον πατέρα του Γεώργιο, ενώ η δημο­τι­κό­τητά του ολοένα και αυξα­νό­ταν. Κατά τη διάρ­κεια της Χούντας φυλα­κί­ζε­ται, απε­λευ­θε­ρώ­νε­ται και φεύγει στο εξω­τε­ρικό. Στην Ελλάδα, επι­στρέ­φει στις 16 Αυγού­στου του 1974. Από τα πρώτα του λόγια δείχνει ότι είναι έτοιμος για το μεγάλο βήμα στην πολι­τική του καριέρα. Την ίδρυση ενός δικού του κόμ­μα­τος με στόχο να διεκ­δι­κή­σει την εξουσία.

«Το Εθνος θ’ ανα­συ­ντάξη γρήγορα τις δυνά­μεις του και η Ελλάδα θα διεκ­δι­κήση και θα κατα­λά­βει την περή­φανη θέση που της ανήκει στον διεθνή χώρο. (…) Επι­στρέφω στην πατρίδα σε μια κρίσιμη για το έθνος ώρα. Την ώρα αυτή κυριαρ­χεί μέσα μας η θλίψη για την τύχη της μεγα­λο­νή­σου. Κυριαρ­χεί μέσα μας η αγα­νά­κτηση για την μετα­χεί­ριση που επε­φύ­λα­ξαν για την Ελλάδα οι δήθεν σύμ­μα­χοί της, για τον κυνισμό της Ουά­σινγ­κτον, που αφού μετέ­βαλε τη χώρα μας σε στρα­τιω­τική βάση για την εξυ­πη­ρέ­τηση και προ­ώ­θηση των στρα­τη­γι­κών και οικο­νο­μι­κών της συμ­φε­ρό­ντων στην ανα­το­λική Μεσό­γειο, προ­γραμ­μά­τισε τη σφαγή στην Κύπρο, τη διχο­τό­μησή της και την εθνική μας μείωση» δηλώνει ο Ανδρέας Παπαν­δρέου.

Στις 31 Αυγού­στου ο Κων­στα­ντί­νος Καρα­μαν­λής βρί­σκε­ται στη συμπρω­τεύ­ουσα για την 39η Διεθνή Έκθεση Θεσ­σα­λο­νί­κης. Η ομιλία του πρω­θυ­πουρ­γού μπροστά σε εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες οπαδούς του έχει καθαρά προ­ε­κλο­γικό τόνο.

Τρεις ημέρες μετά την ομιλία του Καρα­μανλή, στις 3 Σεπτεμ­βρίου, ο Ανδρέας Παπαν­δρέου ανα­κοι­νώ­νει την ίδρυση του Πανελ­λή­νιου Σοσια­λι­στι­κού Κόμ­μα­τος. Βασικά συν­θή­ματα του νέου κινή­μα­τος, που προ­δια­γρά­φουν και τις αρχές του είναι: Εθνική Ανε­ξαρ­τη­σία – Λαϊκή Κυριαρ­χία – Κοι­νω­νική Απε­λευ­θέ­ρωση – Δημο­κρα­τία, στον αγώνα για τη δημιουρ­γία μιας και­νού­ριας πολι­τι­κής ζωής». Ξεκινά σ’ όλη την Ελλάδα, η οργα­νω­τική διάρ­θρωση του Π.Σ.Κ.

Οι πρω­τερ­γά­τες της Ρόδου

Στη Ρόδο «μπρο­στά­ρης» τίθεται ο δικη­γό­ρος Γιώργος Χιω­τά­κης. Στο δικη­γο­ρικό γραφείο του Καρ­πά­θιου δικη­γό­ρου, αρχί­ζουν οι πρώτες συζη­τή­σεις πυρήνα δημο­κρα­τι­κών στε­λε­χών που σπεύ­δουν να αντα­πο­κρι­θούν στην πρό­σκληση της 3ης του Σεπτέμ­βρη. Οι περισ­σό­τε­ροι ήταν νέοι, μορ­φω­μέ­νοι με ιδανικά που βίωσαν την κατα­πί­εση της χούντας και οι θέσεις που δια­τύ­πωσε στην ιδρυ­τική δια­κή­ρυξη ο Ανδρέας Παπαν­δρέου, τους συνε­πή­ραν και με ενθου­σια­σμό απο­φά­σι­σαν να εντα­χθούν στον ιδρυ­τικό πυρήνα του Π.Σ.Κ. Οι πρώτες συγκε­ντρώ­σεις στε­λε­χών γίνο­νταν αργά το βράδυ στο δικη­γο­ρικό γραφείο του Γιώργου Χιωτάκη, κάτω από τα άγρυπνα μάτια των αστυ­νο­μι­κών της Ασφά­λειας!

«Οι συνα­ντή­σεις είχαν πάρα πολύ μεγάλο ενδια­φέ­ρον, καθώς συμ­με­τεί­χαν στελέχη του ευρύ­τε­ρου δημο­κρα­τι­κού χώρου, μάλιστα πριν ακόμη υπο­γρά­ψουμε ο Βαγ­γέ­λης Παυ­λί­δης είχε επι­χει­ρή­σει να μιλήσει και με τον Γιάννη Ζίγδη, ηγετική μορφή του κεντρώου χώρου. Η απά­ντησή του στον Παυλίδη ήταν, «εγώ δεν μιλώ με νεανίες», θυμάται χαρα­κτη­ρι­στικά ο Νίκος Βασι­λα­ράς, εκ των ιδρυ­τι­κών στε­λε­χών του ΠΑΣΟΚ. Στις 29 Σεπτεμ­βρίου του 1974 και μετά από δια­βου­λεύ­σεις η πρώτη δια­κή­ρυξη της Επι­τρο­πής Ρόδου του ΠΑΣΟΚ, δημο­σιεύ­τηκε στον τοπικό Τύπο.

Την δια­κή­ρυξη του ΠΑΣΟΚ υπο­γρά­φουν οι: Γιώργος Χιω­τά­κης, δικη­γό­ρος –Αλέ­ξαν­δρος Παπα­πο­στό­λου, οικο­νο­μο­λό­γος –Μάνος Κόκ­κι­νος, δικη­γό­ρος, -Θανάσης Καρα­να­στά­σης, ξεναγός –Βασίλης Χρι­στο­δού­λου, χρυ­σο­χόος -Λευτέρης Συμιξής έμπορος –Νίκος Καρ­πα­θίου, οικο­νο­μο­λό­γος – Γιάννης Παπα­νι­κή­τας, έμπορος -Κώστας Χατζη­νι­κο­λάου, έμπορος –Ανδρέας Ζου­λιά­νης, χει­ρι­στής μηχα­νη­μά­των, -Ανδρέας Ευθυ­μίου, χρυ­σο­χόος –Βαγ­γέ­λης Παυ­λί­δης, σκι­τσο­γρά­φος –Γιάννης Γιαν­νού­λης, δια­κο­σμη­τής, -Νίκος Βασι­λα­ράς, χρυ­σο­χόος –Γιώργος Ανδριω­τά­κης, αρχι­τέ­κτο­νας, -Δρ. Βασίλης Αθα­να­σίου, οικονομολόγος-κοινωνιολόγος –Αρι­στεί­δης Καρα­να­στά­σης, εμπο­ρι­κός αντι­πρό­σω­πος– Γιώργος Μοσχά­κης, έμπορος -Παναγιώτης Γεωρ­γιά­δης, φυσικός– Θεό­δω­ρος Τσι­μπι­δά­κης, χρυ­σο­χόος– Γιάννης Στα­μα­τιά­δης, δικη­γό­ρος–Γιάννης Πουλής, ιδ. υπάλ­λη­λος –Από­στο­λος Χατζη­φού­ντας, ιδιω­τι­κός υπάλ­λη­λος –Γιάννης Νισυ­ρίου, ιδ. υπάλληλος- Ρούσος Χρυ­σο­χός, ιδιω­τι­κός υπάλ­λη­λος–Μανώλης Ρου­με­λιώ­της, κρε­ο­πώ­λης –Αντώνης Βασι­λείου, οικο­δό­μος –Σωτήρης Χατζη­νι­κο­λάου, έμπορος – Γιάννης Τσι­γά­ρος, λογι­στής – Γιώργος Καρα­νί­κης, εργο­λά­βος – Νίκος Μηνάς, οικο­νο­μο­λό­γος.

Στην Κεντρική Επι­τροπή του Κινή­μα­τος μετεί­χαν οι Δρ. Βασίλης Αθα­να­σίου και Βαγ­γέ­λης Παυ­λί­δης, ενώ το πρώτο ψηφο­δέλ­τιο του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές της 17ης Νοεμ­βρίου 1974, στε­λέ­χω­σαν οι Γιώργος Χιω­τά­κης, Αντώνης Γεωρ­γιά­δης, Κλε­άν­θης Ζερβός και Μάρκος Νικολής. Τις επό­με­νες μέρες και χρόνια (ειδικά μετά το 1981) η ροή εγγρα­φής στε­λε­χών στο ΠΑΣΟΚ απέ­κτησε μια δυνα­μική που αντί­στοιχή της δεν είχε παρα­τη­ρη­θεί στην ιστορία της χώρας. Κάθε πόλη, συνοι­κία, χωριό, απέ­κτησε το γραφείο της Τοπικής Οργά­νω­σης, σημείο συνά­ντη­σης για τα μέλη του κινή­μα­τος και τις …απαι­τή­σεις τους!

Ελευ­θε­ρία Οίκουτα, πολι­τεύ­τρια Δωδε­κα­νή­σου

Εκείνη τη μέρα το ημε­ρο­λό­γιο έδειχνε 3 Σεπτεμ­βρίου 1974 όταν ο Ανδρέας Παπαν­δρέου ιδρύει μέσα από μια δια­κή­ρυξη 2.700 λέξεων και μπροστά σε 40 άτομα το Πανελ­λή­νιο Σοσια­λι­στικό Κίνημα …ΠΑΣΟΚ. Ενα κίνημα που θα αγω­νι­στεί για Εθνική Ανε­ξαρ­τη­σία, Λαϊκή Κυριαρ­χία, Κοι­νω­νική Απε­λευ­θέ­ρωση, Δημο­κρα­τική δια­δι­κα­σία… θα συνε­χί­σει δυνατά και σύντομα στην ανα­κα­τα­νομή της εξου­σίας στους θεσμούς λαϊκής συμ­με­το­χής, στο κράτος πρό­νοιας και δικαίου στα μεγάλα έργα υπο­δο­μής…Αλλαγές παντού. Στον συν­δι­κα­λι­σμό, στην αυτο­διοί­κηση, στο εκπαι­δευ­τικό σύστημα, δημιουρ­γία ΕΣΥ κι ο κατά­λο­γος δεν τελειώ­νει εδώ. Στόχοι που παρα­μέ­νουν και σήμερα παρά ποτέ επί­και­ροι. Ο Α. Γκράμσι σε ένα από τα πιο γνωστά του κείμενα ανα­ρω­τιέ­ται: «Tι θα είναι η ιστορία ενός κόμ­μα­τος; – Απαντά ο ίδιος – Ένα κόμμα θα έχει μεγα­λύ­τερη ή μικρό­τερη σημασία και βάρος όταν η δράση του θα έχει βαρύνει περισ­σό­τερο ή λιγό­τερο στον καθο­ρι­σμό της ιστο­ρίας μιας χώρας…».

Το ΠΑΣΟΚ αδιαμ­φι­σβή­τητα εκπρο­σώ­πησε δια­χρο­νικά περισ­σό­τερο από κάθε άλλο κόμμα την πλειο­νό­τητα της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας και πάλεψε για τα ΔΙΚΑΙΑ της. Σε αυτό το ΠΑΣΟΚ, φοι­τή­τρια τότε 5 χρόνια μετά την ίδρυσή του, οργα­νώ­θηκα σε ένα μικρό μαγα­ζάκι που στε­γα­ζό­ταν η Τ.Ο. στην πλατεία Αφε­ντικά του χωριού μου, τον Αρχάγ­γελο. 50 χρόνια μετά θεωρώ ήταν η καλύ­τερη ιδε­ο­λο­γική πολι­τική επιλογή που έχω κάνει. Όταν το ημε­ρο­λό­γιο θα δείχνει 3 Σεπτεμ­βρίου 2024 Ζάππειο στις 19:30 θα είμαστε όλες και όλοι εκεί. Συνε­χί­ζουμε με γνώμονα όλα αυτά που μας ενώνουν και είναι πολλά.

Πανα­γιώ­της Μπουλιέρης- Μέλος Κεντρι­κής Επι­τρο­πής

3 Σεπτεμ­βρίου 1974- 3 Σεπτεμ­βρίου 2024: 50 χρόνια ΠΑΣΟΚ. Η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ απο­τε­λεί ένα σημείο καμπής για την πολι­τική ιστορία της πατρί­δας μας. Με την ίδρυσή του αρχίζει μία νέα περί­ο­δος για την χώρα όπου έμελλε να είναι η καλύ­τερη τόσο στην εμπέ­δωση της δημο­κρα­τίας όσο και στην ευη­με­ρία του λαού. Σύμφωνα με την ιδρυ­τική δια­κή­ρυξη της 3ης του Σεπτέ­βρη σκοπός της δράσης του είναι η εθνική ανε­ξαρ­τη­σία, η λαϊκή κυριαρ­χία, η κοι­νω­νική απε­λευ­θέ­ρωση και η δημο­κρα­τική δια­δι­κα­σία. Ας ανα­λο­γι­στούμε, σήμερα, αν τα προ­στάγ­ματα της ιδρυ­τι­κής μας δια­κή­ρυ­ξης είναι ζητού­μενα ή κεκτη­μένα και ποιο είναι το ιστο­ρικό μας χρέος.

Τα χρόνια που το Κίνημά μας πρω­τα­γω­νί­στησε, ταυ­τί­στηκε με την κοι­νω­νική κινη­τι­κό­τητα, τις μεγάλες τομές και μεταρ­ρυθ­μί­σεις και τα μεγάλα έργα, με το όραμα για μια σύγ­χρονη και ισχυρή Ελλάδα σε διεθνές επίπεδο όπως και με την πράσινη μετά­βαση. Άλλωστε, το ΠΑΣΟΚ ήταν το κόμμα όπου έκλεισε μία για πάντα τις πληγές της χούντας και του εμφυ­λίου και ένωσε όλους τους Έλληνες ανα­γνω­ρί­ζο­ντας την εθνική αντί­σταση.

Αν και λοι­δο­ρή­θηκε τα χρόνια της κρίσης, το ΠΑΣΟΚ κατά­φερε να κρα­τή­σει την χώρα όρθια με κόστος την δημο­φι­λία του και τα ποσοστά του, την στιγμή που αυτοί που οδή­γη­σαν την πατρίδα σε χρε­ο­κο­πία σιώ­πη­σαν και εξα­φα­νί­στη­καν. Αδιαμ­φη­σβή­τητα, στην πορεία των πενήντα ετών του η συνει­σφορά του, παρά τα όποια λάθη, είναι θετική. Γι’ αυτό και ταυ­τί­στηκε ο λαός περισ­σό­τερο μαζί του από κάθε άλλο κόμμα. Σήμερα, και μετά από πολλά χρόνια όπου το ΠΑΣΟΚ πάλεψε για να μείνει όρθιο και ενωμένο είναι η πρώτη επέ­τειος όπου θα εορ­τα­στεί με το κόμμα μας ανε­βα­σμένο έχοντας πετύχει το μεγα­λύ­τερο ποσοστό της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας και – πλέον- καθαρά δεύτερο δημο­σκο­πικά. Ανανεωμένο- Ενωμένο και Πολι­τικά Αυτό­νομο δείχνει έτοιμο να δημιουρ­γή­σει ένα νέο κοι­νω­νικό συμ­βό­λαιο με τον λαό, δίνο­ντας το όραμα και την ελπίδα για ένα άλλο μοντέλο δια­κυ­βέρ­νη­σης και ανά­πτυ­ξης με επί­κε­ντρο τον άνθρωπο και την Δημο­κρα­τία.

Βασίλης Ψυλ­λά­κης, μέλος ΠΑΣΟΚ

Ήταν 3 του Σεπτέμ­βρη του 1974, όταν ο Ανδρέας Παπαν­δρέου ανα­κοί­νωσε την ίδρυση του Πανελ­λή­νιου Σοσια­λι­στι­κού Κινή­μα­τος. Το κεντρικό σύνθημα που ανα­φέ­ρε­ται στη δια­κή­ρυξη και καθο­ρί­ζει τις αρχές του νέου κόμ­μα­τος, ήταν το τετρά­πτυχο «Εθνική Ανε­ξαρ­τη­σία – Λαϊκή Κυριαρ­χία – Κοι­νω­νική Απε­λευ­θέ­ρωση – Δημο­κρα­τία». Όπως τόνισε ο Ανδρέας Παπαν­δρέου, ο «βασικός κυριαρ­χι­κός στόχος του Κινή­μα­τος είναι η δημιουρ­γία μιας Πολι­τείας απαλ­λαγ­μέ­νης από ξένο έλεγχο ή επεμ­βά­σεις, Πολι­τείας απαλ­λαγ­μέ­νης από έλεγχο ή επιρροή της οικο­νο­μι­κής ολι­γαρ­χίας.

Το ΠΑΣΟΚ είναι το κόμμα που άλλαξε την Ελλάδα. Παρα­κα­τα­θήκη του είναι η δημιουρ­γία της μεγάλης και ικα­νο­ποι­η­μέ­νης μεσαίας τάξης, ο πατριω­τι­σμός που είναι ένας και αδιαί­ρε­τος και φυσικά δεν δια­κρί­νε­ται σε νέο και παλιό, σύγ­χρονο και πεπα­λαιω­μένο, η Τοπική Αυτο­διοί­κηση όλων των βαθμών, η ένταξη στην ΟΝΕ, το ΕΣΥ, ο ΕΟΠΥΥ, το πανελ­λή­νιο ΙΚΑ, η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και πάρα πολλά άλλα. Τράβηξε μπροστά. Αυτό είναι το χρέος μας σήμερα. Να τρα­βή­ξουμε μπροστά. Να στή­σουμε το ΠΑΣΟΚ του 21ου αιώνα. Να γίνουμε ξανά δύναμη εξου­σίας. ΠΑΣΟΚ! Ούτε βήμα πίσω.

Βασίλης Καρ­νά­βας, μέλος ΠΑΣΟΚ

Αμού­στακα παιδιά… πενήντα χρόνια πριν για πρώτη φορά ακού­σαμε για την Δια­κή­ρυξη της 3ης του Σεπτέμ­βρη…. λίγα χρόνια μετά σαν φοι­τη­τές τρέξαμε να συμπλη­ρώ­σουμε όλοι το πετρα­δάκι της ιστο­ρίας και του αγώνα που μας ανα­λο­γούσε για το μεγάλο στοί­χημα της γενιάς μας… Εμπνευ­στής και καθο­δη­γη­τής μας ο Ανδρέας, συνε­χι­στής των μεγάλων της Ένωσης Κέντρου αλλά με μια πιο αρι­στερή πρόταση που σαν χεί­μαρ­ρος μας συνε­πήρε… Πολλά έχουν γραφτεί αλλά και είμαι σίγου­ρος ότι μπορώ μετά από όλα αυτά που έζησα να σας πω με βεβαιό­τητα ότι ήμαστε παρό­ντες και αυτή την γιορτή την περι­μέ­νουμε πολλά χρόνια για να έρθει…

Δεν θα είναι η ίδια σαν τις άλλες, διότι τώρα η πεποί­θηση για όλα αυτά που ο λαός μας έχει απω­λέ­σει μπορούν ξανά να γίνουν κυρί­αρχα… Απέτυχε πατα­γω­δώς η ΝΔ να φέρει την ΑΛΛΑΓΗ που δεν ήταν όρος δικός της και ποτέ της δεν κατα­νό­ησε…. απέτυχε στην συνεί­δηση του λαού μας που την εμπι­στεύ­τηκε. Και μπορώ να σας βεβαιώσω ότι αυτή η 3η του Σεπτέμ­βρη είναι η μεγάλη αρχή της νέας πρό­τα­σης που έχει το ΠΑΣΟΚ για να επι­στρέ­ψει ξανά η ελπίδα και το χαμό­γελο στον μη προ­νο­μιούχο Έλληνα που τώρα δεν αντέχει.. και έχει πλέον πειστεί..