“Λιτότητα: Το καταστροφικό λάθος που πλήρωσε η Ελλάδα – Αντιλιτότητα: Η ευκαιρία που χάθηκε;”

Της Frances Coppola 

Πριν από σχεδόν εννέα χρόνια, ο κόσμος κλο­νί­στηκε από τη χει­ρό­τερη οικο­νο­μική κρίση μετά το 1929. Η κατάρ­ρευση της Lehman Brothers οδήγησε σε ένα ντόμινο που επη­ρέ­ασε τις τρά­πε­ζες σε ολό­κληρο τον κόσμο. Τα επι­τό­κια “εκτο­ξεύ­τη­καν”, οι επεν­δυ­τές εγκα­τέ­λει­ψαν τα “ριψο­κίν­δυνα” assets και στρά­φη­καν προς την ασφά­λεια που παρέ­χουν τα παρα­δο­σιακά “κατα­φύ­για”. Φοβού­με­νες ότι η δεκα­ε­τία του ‘30 μπορεί να επα­να­λη­φθεί, οι κεντρι­κές τρά­πε­ζες “έριξαν” χρήμα, στη­ρί­ζο­ντας προ­βλη­μα­τι­κές αγορές και τις τιμές των assets, μέσω προ­γραμ­μά­των μαζικής αγοράς περιου­σια­κών στοι­χείων, την ώρα που οι κυβερ­νή­σεις διέ­σω­ζαν τις υπό κατάρ­ρευση τρά­πε­ζες. Το 2009, η G20 ξεκί­νησε ένα συντο­νι­σμένο πρό­γραμμα δημο­σιο­νο­μι­κής επέ­κτα­σης που στόχο είχε την απο­κα­τά­σταση του εμπο­ρίου, την ενί­σχυση της ανά­πτυ­ξης και τη μείωση της ανερ­γίας σε όλο τον κόσμο.

Αυτά τα μέτρα έκτα­κτης ανάγκης είχαν απο­τέ­λε­σμα. Παρά τη βαθιά ύφεση, ο φόβος της μεγάλης οικο­νο­μι­κής “σύν­θλι­ψης” δεν επι­βε­βαιώ­θηκε. Πράγ­ματι, το ΑΕΠ μειώ­θηκε σημα­ντικά στις περισ­σό­τε­ρες χώρες και η ανεργία αυξή­θηκε. Ωστόσο, ο επι­κίν­δυ­νος φαύλος κύκλος του απο­πλη­θω­ρι­σμού της Μεγάλης Ύφεσης απε­τράπη.

Όμως το κόστος της κρίσης προ­κά­λεσε υπέ­ρο­γκα δημο­σιο­νο­μικά ελλείμ­ματα. Στη Βρε­τα­νία, για παρά­δειγμα, το δημο­σιο­νο­μικό έλλειμμα αυξή­θηκε από το 3% του ΑΕΠ το 2007 στο 10,8% του ΑΕΠ το 2009. Το έλλειμμα προς το ΑΕΠ συνιστά, φυσικά, μια ανα­λο­γία: Η αύξηση του ελλείμ­μα­τος οφεί­λε­ται εν μέρει στη μεγάλη πτώση του ΑΕΠ. Βέβαια, το έλλειμμα αυξή­θηκε και υπο­λο­γί­ζο­ντάς το σε βρε­τα­νι­κές λίρες, φθά­νο­ντας στα άνευ προη­γου­μέ­νου επίπεδα των 90 δισ. λιρών το 2009. Την ίδια στιγμή, οι δια­σώ­σεις των τρα­πε­ζών αύξησαν προ­σω­ρινά το χρέος της Βρε­τα­νίας σε σχέση με το ΑΕΠ της, σε πάνω από 50%.

Η ελλη­νική κρίση, το 2009, κατέ­δειξε πόσο ευπα­θείς είναι οι χώρες που έχουν υψηλό χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ τους και υψηλά δημο­σιο­νο­μικά ελλείμ­ματα. Ο φόβος μαζικής φυγής των επεν­δυ­τών ενδυ­νά­μωσε τις εκκλή­σεις για δημο­σιο­νο­μική εξυ­γί­ανση, τις οποίες τρο­φο­δό­τησε και η δια­βό­ητη μελέτη των Reinhart και Rogoff που δημο­σιεύ­θηκε τον Ιανουά­ριο του 2010 και η οποία υπο­τί­θε­ται ότι είχε ως στόχο να δείξει ότι τα υψηλά επίπεδα χρέους προς το ΑΕΠ είναι επι­ζή­μια για την οικο­νο­μική ανά­πτυξη.

Τον Μάιο του 2010, η Βρε­τα­νία εξέλεξε μια κυβέρ­νηση, δίδο­ντάς της την εντολή να ακο­λου­θή­σει ένα ταχύ πρό­γραμμα δημο­σιο­νο­μι­κής εξυ­γί­αν­σης. Και έκανε ακριβώς αυτό, αυξά­νο­ντας τους φόρους στα νοι­κο­κυ­ριά και στις επι­χει­ρή­σεις και μέσω μεγάλων περι­κο­πών στις κρα­τι­κές δαπάνες. Μέσα σε έναν χρόνο, η ανά­καμψη στη Βρε­τα­νία είχε περιο­ρι­στεί, ενώ γινόταν λόγος και για νέα ύφεση. Μετά από κάποια χρόνια, τόσο το έλλειμμα όσο και το χρέος παρα­μέ­νουν σε υψηλά επίπεδα – αν και η δημο­σιο­νο­μική λιτό­τητα έχει κου­ρά­σει πλέον τους πάντες.

Η Βρε­τα­νία δεν ήταν η μόνη χώρα που αντι­κα­τέ­στησε τη δημο­σιο­νο­μική επέ­κταση με τη δημο­σιο­νο­μική λιτό­τητα, σε βάρος της ανά­καμ­ψής της. Το έκαναν πολλές ακόμη χώρες, σε μεγα­λύ­τερο ή μικρό­τερο βαθμό.

Αλλά η περί­πτωση της Ελλάδας ξεχω­ρί­ζει. Από το 2010 και έπειτα, υπήρξαν επα­νει­λημ­μέ­νες δια­σώ­σεις που συνο­δεύ­ο­νταν από σκληρά δημο­σιο­νο­μικά μέτρα λιτό­τη­τας που υπο­τί­θε­ται ότι είχαν ως σκοπό να μειώ­σουν, καθι­στώ­ντας βιώσιμα, τα επίπεδα χρέους προς το ΑΕΠ της χώρας. Απέ­τυ­χαν οικτρά. Σήμερα, μετά από επτά χρόνια, η οικο­νο­μία της Ελλάδας έχει συρ­ρι­κνω­θεί κατά το ένα τέταρτο, η ανεργία εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται πάνω από το 20% (ενώ η ανεργία στους νέους αγγίζει διπλά­σιο ποσοστό) και μετά βίας ανα­πτύσ­σε­ται. Και σαν να μην έφταναν αυτά, το ΔΝΤ λέει τώρα ότι το χρέος είναι μη βιώσιμο. Τα μέτρα λιτό­τη­τας δεν πέτυχαν ούτε κατά διάνοια τον στόχο τους. Απόλυτη, κατα­στρο­φική απο­τυ­χία – μαμούθ.

Σε μια νέα μελέτη που παρου­σιά­σθηκε στο Jackson Hole, την προη­γού­μενη εβδο­μάδα, οι οικο­νο­μο­λό­γοι Alan Auerbach και Yuriy Gorodnichenko έδειξαν ότι, σε αντί­θεση με την κοινή πεποί­θηση, η δημο­σιο­νο­μική επέ­κταση, μετά από ένα σοβαρό δημο­σιο­νο­μικό σοκ, όπως ήταν και εκείνο του 2008, δεν έχει οδη­γή­σει στην αύξηση του χρέους προς το ΑΕΠ. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, οι ερευ­νη­τές ανα­κά­λυ­ψαν ότι το χρέος θα μπο­ρούσε να έχει κατα­στεί περισ­σό­τερο βιώσιμο, όχι λιγό­τερο, μετά από δημο­σιο­νο­μικά υπο­στη­ρι­κτικά μέτρα.

Τα δημο­σιο­νο­μικά μέτρα τόνωσης έχουν απο­τέ­λε­σμα. Τι κρίμα που δεν επι­τρέ­ψαμε στους εαυτούς μας να το δοκι­μά­σουμε.

Και τι γίνεται με την περί­πτωση της Ελλάδας; Η δημο­σιο­νο­μική λιτό­τητα ήταν σίγουρα ανα­γκαία;

Ίσως. “Η εμπει­ρία της Ελλάδας και άλλων χωρών στη Νότια Ευρώπη είναι μια γερή προει­δο­ποί­ηση για τους πολι­τι­κούς κιν­δύ­νους και τα όρια της δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής”, λένε οι ερευ­νη­τές.

Εκτι­μούν ότι η δημο­σιο­νο­μική επέ­κταση έχει απο­τέ­λε­σμα ακόμη και όταν τα επίπεδα του χρέους προς το ΑΕΠ είναι υψηλά.

Επο­μέ­νως, όταν το χρέος της Ελλάδας αντι­στοι­χούσε στο 100% του ΑΕΠ της, η δημο­σιο­νο­μική επέ­κταση θα μπο­ρούσε να έχει απο­δει­χθεί μια καλή στρα­τη­γική. Τώρα, ασφαλώς, το χρέος της Ελλάδας έχει εκτο­ξευ­τεί, εξ αιτίας της προ­α­να­φερ­θεί­σας κατα­στρο­φι­κής απο­τυ­χη­μέ­νης πολι­τι­κής που εφαρ­μό­στηκε. Οι ερευ­νη­τές προει­δο­ποιούν πως τα ευρή­ματά τους είναι αβέβαια, όσον αφορά στα πολύ υψηλά επίπεδα χρέους προς το ΑΕΠ. Επο­μέ­νως, τώρα ίσως είναι πολύ αργά για δημο­σιο­νο­μική επέ­κταση στην Ελλάδα. Τι τρα­γω­δία.

“Έχουμε δώσει κατα­στρο­φικά κακές συμ­βου­λές σε χώρες με υψηλά χρέη/ΑΕΠ”, είπε ο Jason Furman, ο πρώην επι­κε­φα­λής του συμ­βου­λίου οικο­νο­μι­κών συμ­βού­λων του Barack Obama, που σήμερα βρί­σκε­ται στο Harvard.

Πολύ σωστά. Και η Ελλάδα το πλήρωσε ακριβά.

Όμως δεν είναι μόνο η Ελλάδα που το πλήρωσε. Εάν οι Auerbach και Gorodnichenko έχουν δίκιο, τότε ο δρόμος που έχει ακο­λου­θη­θεί από το 2010 ήταν ο λάθος για πολλές περισ­σό­τε­ρες χώρες. Πλήτ­τουν την ανά­καμψή τους και τους λαούς τους, εφαρ­μό­ζο­ντας πρόωρη δημο­σιο­νο­μική προ­σαρ­μογή, την ώρα που ανα­θέ­τουν στις κεντρι­κές τρά­πε­ζες την προ­ώ­θηση μιας ανά­καμ­ψης που η νομι­σμα­τική πολι­τική είναι ανίκανη να παράγει. Ως απο­τέ­λε­σμα, υπήρξε μια παρα­τε­τα­μένη και εντελώς περιττή παγκό­σμια επι­βρά­δυνση, η οποία θα αφήσει τα σημάδια της, για μεγάλο χρονικό διά­στημα και ιδιαί­τερα στους νέους.

Ολο­κλη­ρω­τική, απόλυτη, κατα­στρο­φική απο­τυ­χία. Και όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για ολό­κληρο τον κόσμο.

* Η Frances Coppola συνερ­γά­ζε­ται με το Forbes

capital.gr